Với một người cũng như với toàn dân tộc - một dân tộc đã rèn đúc cho mình một giá trị sâu sắc bền vững, một truyền thống quý báu: lòng yêu
nước, thì hiển nhiên không có gì quý hơn độc lập tự do.
Phẩm chất cao đẹp này hình thành sâu đậm trong Hồ Chí Minh ngay từ lúc còn thơ ấu, với ảnh hưởng của một vùng quê, một gia đình giàu
lòng yêu nước.
Người đã không chỉ tự thấy ở mình mà đã nhìn ra, đã cảm nhận giá trị, phẩm chất cao quý đó trong những người ruột thịt thân yêu, nơi mọi
người Việt Nam mà Người thường gọi là đồng bào, những người cùng một nguồn cội, chung một cái bọc của Mẹ Âu Cơ.
Ngay từ năm 1924, Người đã viết “chính nó, lòng yêu nước, tinh thần dân tộc đã gây nên cuộc nổi dậy chống thuế 1908, nó dạy cho những
người cu ly (công nhân) biết phản đối, nó làm cho những người nhà quê (nông dân) chống thuế tạp dịch và thuế muối. Cũng chính chủ nghĩa
dân tộc (lòng yêu nước) đã luôn thúc đẩy các nhà buôn Việt Nam cạnh tranh với người Pháp và người Trung Quốc, nó đã thúc giục thanh niên
bãi khóa, làm cho các nhà cách mạng trốn sang Nhật Bản và làm vua Duy Tân mưu tính khởi nghĩa”. Người khẳng định “lòng yêu nước (chủ
nghĩa dân tộc) là động lực vĩ đại và duy nhất của đời sống xã hội của người Việt Nam và giờ đây người ta sẽ không làm gì được cho người Việt
Nam nếu không dựa trên động lực đó!”
Cuối thế kỷ 19, đầu thế kỷ 20, trên đất nước ta các phong trào yêu nước chống Pháp đều thất bại, không chấp nhận bế tắc khủng hoảng, với
sức mạnh, với động lực đó, Người đi khắp năm châu bốn biển, dấn thân vào những ngày sống vất vả, cực nhọc, bất chấp lao tù, hiểm nguy tìm
đường cứu nước. Người đến với Đảng Cộng sản, với chủ nghĩa xã hội vì Người tìm thấy ở đó “cái cần thiết cho chúng ta, con đường giải
phóng chúng ta”, con đường đấu tranh giành độc lập tự do cho dân tộc.
Cách mạng thành công, kết thúc bản Tuyên ngôn độc lập, một áng văn mà Người cho là được viết với tâm trạng phấn chấn mừng vui hơn bao
giờ hết trong đời, Người kết luận bằng lời thề thiêng liêng:
“Nước Việt Nam có quyền hưởng tự do và độc lập và sự thật đã thành một nước tự do, độc lập. Toàn thể dân tộc Việt Nam quyết đem tất cả
tinh thần và lực lượng, tính mạng và của cải để giữ vững quyền tự do, độc lập ấy”.
Là một người thiết tha yêu hòa bình và hiếu sinh, trong tình hình đã nhân nhượng đến mức cao nhất, nhưng thực dân vẫn lấn tới, Người quyết
liệt kêu gọi “chúng ta thà hy sinh tất cả chứ nhất định không chịu mất nước, không chịu làm nô lệ”.
Ngày 17-7-1966, dưới một tán rừng già ở Trà My, tôi nghe Bác Hồ đọc lời kêu gọi không có gì quý hơn độc lập tự do. Vẫn giọng nói ấm ấp thân
thiết mà sao đanh thép quyết liệt xúc động lòng người đến thế.
“Chiến tranh có thể kéo dài 5 năm, 10 năm, 20 năm hay lâu hơn nữa. Hà Nội, Hải Phòng và một số thành phố, xí nghiệp có thể bị tàn phá, song
nhân dân Việt Nam quyết không sợ, không có gì quý hơn độc lập tự do. Đến ngày thắng lợi, nhân dân ta sẽ xây dựng nước ta đàng hoàng hơn,
to đẹp hơn”.
Lúc này Mỹ đã trực tiếp tham chiến ở miền Nam Việt Nam hơn một năm. Những biểu hiện: phong trào chững lại, một số người phân vân dao
động, đây đó có chuyện chạy xà đùa cùng với những câu hỏi lớn râm ran: Mỹ là siêu cường, quân lực mạnh, vũ khí tối tân và hậu cần hầu như
vô tận, có đánh được Mỹ không đã lùi dần? Thực tiễn chiến đấu đã khẳng định chúng ta có thể đánh Mỹ và thắng Mỹ, tất nhiên không phải dễ
dàng, vui vẻ như một cuộc dạo chơi mà là vô cùng gian nan, ác liệt.

Trên đời ngàn vạn điều cay đắng
Cay đắng chi bằng mất tự do
Với Người, tự do và mất tự do đều được thể hiện cụ thể, không có khái niệm tự do chung chung, không gắn với một tình huống nào của con
người.
Một cặp vợ chồng mới cưới. Họ ở chung với cha mẹ và được cha mẹ chiều chuộng bao cấp đủ điều. Nhưng họ vẫn thiếu một cái gì. Họ ra ở
riêng với bao lúng túng và cả khó khăn. Hỏi họ thế nào? Ta sẽ nhận được lời đáp “Không có gì quý hơn độc lập tự do”.
Trong cuộc sống có rất nhiều chuyện tương tự không liên quan đến quốc thể, quốc hồn. Chúng ta có thể nghe mọi người nói không có gì quý
hơn độc lập tự do như một lẽ sống bình thường trong một xã hội tồn tại chằng chịt biết bao quan hệ, nó hướng con người xác định quyền của
mình tự do, tự chủ trước mọi sự ràng buộc, áp đặt dù ngọt ngào hay đau đớn.
**
Con người được tạo hóa ban cho những quyền không ai có thể xâm phạm được, kẻ thù có thể giam cầm một người, nhưng kẻ thù dù có ba
đầu sáu tay cũng không thể nào bỏ tù tư tưởng của người ấy. Song nói như vậy đâu có phải là mọi người đều có thể an nhiên thụ hưởng quyền
tự do tư tưởng.
Phấn đấu để con người có quyền tự do tư tưởng, quyền bày tỏ ý kiến, tiếp nhận và chia các ý tưởng và thông tin là tiêu chí và vẫn đang là cuộc
phấn đấu đầy khó khăn trên con đường tiến tới một xã hội công bằng dân chủ văn minh.
John Stuart Mill, nhà triết học và hoạt động chính trị lỗi lạc của nước Anh cách đây 150 năm đã viết: “Việc bắt một ý kiến không được trình bày
ra là sự đánh cắp đối với loài người, bởi nếu ý kiến đó là đúng thì người ta bị tước mất đi cơ hội bỏ cái sai lấy cái đúng, nếu ý kiến đó là sai thì
họ mất đi cái lợi lớn là cảm nhận được cái chân một cách minh triết hơn và ấn tượng về cái chân sống động hơn khi cái chân va chạm với cái
ngụy”.
Nhắc lại sự tôn trọng tự do tư tưởng với những lý lẽ đầy thuyết phục của Mill, chúng ta càng thấy ý nghĩa sâu xa đến vô cùng của không có gì
quý hơn độc lập tự do.
Chân lý bao giờ cũng cụ thể và thường được diễn đạt giản dị, cô đọng. Không có gì quý hơn độc lập tự do, chân lý của mọi chân lý, được cụ
thể trong mọi cung bậc của đời sống xã hội, cuộc sống con người. Tuyên ngôn độc lập 2-9-1945 kết thúc với lời thề “Toàn thể dân tộc Việt Nam
quyết đem tất cả tinh thần và lực lượng, tính mạng và của cải để giữ vững quyền tự do và độc lập ấy”.
Độc lập tự do là mục đích cao cả, là quyền thiêng liêng của toàn dân tộc và của mỗi người, của mọi người.
Cách mạng tháng Tám thành công và Quốc khánh 2-9, ai cũng thấy tự hào, hạnh phúc vì những giờ phút lịch sử 62 năm trước. Tiếng Bác Hồ
vẫn còn văng vẳng đâu đây trong tâm tưởng của mỗi người dân Việt: “Tất cả mọi người đều sinh ra có quyền bình đẳng. Tạo hóa cho họ những
quyền không ai có thể xâm phạm được; trong những quyền ấy có quyền được sống, quyền tự do và quyền mưu cầu hạnh phúc”.
Bản tuyên ngôn đã khai sinh ra nước Việt Nam dân chủ cộng hòa với quyết tâm: “Toàn thể dân tộc VN quyết đem tất cả tinh thần và lực lượng,
tính mạng và của cải để giữ vững quyền độc lập tự do ấy”.

kẻ phản động năm lần bảy lượt có mưu đồ và tiến hành kích động, gây rối, xuyên tạc nền độc lập, tự do, tạo cơ hội cho kẻ thù vu khống, bịa đặt
làm xấu hình ảnh đất nước thì phải nghiêm trị. Cái tình và sự khoan hồng trong luật pháp chỉ có thể áp dụng với những người thật lòng hướng
thiện và biết ăn năn.
Quốc khánh 2–9, ta nhắc nhớ công lao của ông cha đã không tiếc máu xương cho nền độc lập, cho nhân dân cùng “mưu cầu hạnh phúc”. Đồng
thời qua đó ta càng thấy tức giận và phải lên án những kẻ rắp tâm làm tay sai cho những thế lực phản động, phá rối nền độc lập, tự do của dân
tộc.