Kiến trúc phố cổ và kiến trúc Pháp
ở Hà Nội

Kiến trúc Hà Nội cổ được tập trung chủ yếu trong những khu phố cổ hay còn gọi là khu
“36 phố phường." Phố được kiến tạo bởi các ngôi nhà nhỏ bé với mái tranh hay mái ngói,
lô nhô nối tiếp nhau từ dãy phố này đến dãy phố khác. Nhà hát lớn Hà Nội
Ngôi nhà đặc trưng trên những con phố này có kiến trúc nhà ba gian được bố trí
thành nhiều lớp cách nhau bằng một sân nhỏ phát triển chủ yếu theo nhu cầu cụ thể cuộc
sống một gia đình có người vợ là tiểu thương hay người chồng là thợ thủ công.
Khi con cái lớn lên, bố mẹ chia nhà cho các đôi vợ chồng trẻ theo từng gian. Nếu
cần phát triển hơn nữa về diện tích để ở thì họ phát triển theo chiều cao để thành những
tầng nhà hẳn hoi, do đó ta thấy có những nhà chiều ngang chỉ vài ba mét nhưng làm cao
đến 2, 3 tầng và có chiều sâu tới vài chục mét. Chính vì vậy mà nó được gọi với cái tên là
“nhà hình ống."
Kiểu kiến trúc đó nhằm đảm bảo thông gió và lấy sáng cho không gian sống của các
căn nhà. Bởi vậy, kiến trúc đặc trưng của Hà Nội cổ là kiểu nhà ống, một phong cách
thường thấy ở các đô thị Cổ Việt Nam.
Bên cạnh các nhà ống còn phải kể tới các đình chùa, đền miếu rải rác trong
nhiều đường phố. Những công trình này trước hết là nơi thờ tự của các làng, thôn,
phường cũ. Các công trình đó phản ánh gốc gác của cư dân kinh thành từ nhiều nơi khác
về làm ăn, sinh sống.
Cùng với những công trình kiến trúc cổ là sự xuất hiện của những công
trình kiến trúcPháp hồi cuối thế kỷ 19 đến nửa đầu thế kỷ 20 với những sắc thái riêng
đã góp phần làm nên dấu ấn riêng của kiến trúc Hà Nội. Sự hiện diện đầu tiên của kiến
trúc Pháp ở Hà Nội là từ năm 1803, khi vua Gia Long cho xây lại thành Hà Nội theo kiểu
Vauban dưới sự chỉ đạo của bốn kỹ sư công binh Pháp.

Biệt thự số 9 Chu Văn An mang phong cách kiến trúc địa phương Pháp nhưng lại tạo nên

người Pháp và sau đó là người Việt theo đuổi, tạo ra phong cách kiến trúc Đông Dương.
Đây là hình thức sử dụng những chi tiết kiến trúc truyền thống Việt Nam, Khmer trong
việc tạo nên các bộ mái, ô văng che cửa, cùng các họa tiết trang trí khác.
Một số công trình tiêu biểu như Đại học Đông Dương (19 Lê Thánh Tông), Sở Tài
chính, Bảo tàng Louis Finot (1 Phạm Ngũ Lão), Viện Pasteur (1 Y-éc-xanh), Nhà thờ
Cửa Bắc, Câu lạc bộ thủy quân (36 Trần Phú).
Bên cạnh đó cũng cần phải nói đến phong cách kiến trúc Neo-Gothic, một
phong cách thường thấy ở các nhà thờ tại Hà Nội. Đó là cách tổ chức mặt bằng hình chữ
thập, mặt đứng ba nhịp, nhịp giữa là lối vào chính, phía trên có cửa sổ “hoa hồng”, hai
bên là các lối vào phụ, phía trên là tháp chuông.
Trong số các công trình Neo - Gothic ở Hà Nội nổi lên một số công trình tiêu biểu
như Nhà thờ lớn Hà Nội, nhà thờ nhỏ ở quận Hoàng Mai, nhà thờ Làng Tám. Kiến trúc
nhà thờ này mang nhiều thần thái Gothic Pháp với một tỷ lệ khá hài hòa trên mặt đứng,
kết hợp với nhiều họa tiết trang trí theo phong cách Gothic dù còn chưa tinh tế. Nhìn
chung thì phong cách Neo-Gothic ở Hà Nội gắn liền với kiến trúc nhà thờ Công giáo, giá
trị về mặt thẩm mỹ chưa cao song lại mang nhiều giá trị về mặt lịch sử và cảnh quan.
Kiến trúc và không gian Hà Nội qua năm tháng có nhiều đổi thay so với những năm
đầu của thế kỷ trước. Rất nhiều đường phố mới được hình thành, xây dựng mới hoặc mở
rộng. Nhiều công trình hiện đại, nhiều cao ốc mọc lên trong quá trình hiện đại hóa Thủ
đô.
Các công trình kiến trúc quen thuộc của Hà Nội cũng đã thay đổi. Dù vậy, với
người Hà Nội, những đường nét kiến trúc thân thương ấy đã, đang và sẽ mãi mãi trường
tồn với thời gian làm nên vóc dáng của một Thủ đô nghìn năm văn hiến.