Bí ẩn dấu ấn Chăm Pa
tại Hoàng thành Yên Bái

- Qua gần 10 năm khai quật, các nhà khảo cổ sửng sốt khi
phát hiện ra cả một khu Hoàng thành với hệ thống công trình
Phật giáo vô cùng hoành tráng có niên đại nghìn năm tuổi,
tại vùng đất Lục Yên, Yên Bái.

Sự phát lộ của hệ thống “Hoàng thành Yên Bái” trải dài khắp
xã Tân Lĩnh (Lục Yên - Yên Bái) và lan ra một số vùng lân
cận với những di chỉ còn lại khá nguyên vẹn khiến nhiều nhà
khảo cổ sửng sốt. Thế nhưng, điều mà khiến giới khảo cổ
ngạc nhiên nhất là tại sao giữa vùng đất xa xôi ấy, cách đây
cả nghìn năm, lại xuất hiện những dấu ấn rõ nét của văn hóa
Chăm Pa, nền văn hóa mãi phía cực Nam Việt Nam?

Những hiện vật tại "Hoàng thành Yên Bái" có niên đại và
hình dạng giống hiện vật được khai quật tại Hoàng thành
Thăng Long - Hà Nội.

Kỳ bí miền đất thời gian nghìn năm tuổi

“Hoàng thành Yên Bái” nằm trải dài trên khắp một vùng rộng
lớn đến trên dưới 10 cây số vuông, được bao bộc bởi một
thung lũng bằng phẳng bên dòng sông Chảy và thượng nguồn
hồ Thác Bà.

Phải mất nhiều giờ đồng hồ vượt qua những nhiều vùng địa
hình khúc khuỷu, chúng tôi mới khám phá được phần nào

Những mảnh gạch, mảnh ngói vàng hình rồng đầu phượng
đã từng là một phần của những lâu đài thành quách xưa
.
Ông Chanh cho biết thậm chí có những lần ông còn cày được
cả một số đồ vật bằng đồng giống như chiếc đèn, cái tách trà
của vua chúa ngày xưa. Tuy nhiên những đồ vật đó ông đã
bán lại cho một người khác với giá chỉ đủ mua vài cút rượu.
Càng về sau này, có nhiều người đem máy dò về đây tìm
kiếm đồ cổ, khi hỏi ra ông mới biết những vật dụng mà mình
cày lên được có giá rất đắt và quí giá.

Ông Trần Xuân Ca - Giám đốc Bảo tàng tỉnh Yên Bái cho
biết khu “Hoàng thành Yên Bái” đồng thời là “Kinh đô phật
giáo” lớn nhất Tây Bắc thời nhà Trần. Tại những hố khai
quật ở khu vực xã Tân Lĩnh đã phát hiện những hiện vật như
lá đề cân, lá đề lệch, đầu rồng ngậm ngọc, chim ưng, thú đầu
đạo Những hiện vật này thấm đẫm phong cách kiến trúc,
mỹ thuật thời nhà Trần.

Đặc biệt, tại các hố khai quật dưới chân núi Vua Đen còn
phát hiện được hai cột tháp cao 9 tầng, được làm bằng đất
nung. Xung quanh hai cột tháp này các nhà khảo cổ còn phát
hiện được những bệ cột đá có chạm trổ hình hoa sen. Điều
này cho thấy đã có một ngôi chùa lớn tồn tại dưới chân núi
Vua Đen cách đây hàng trăm năm.

Năm 2004 tỉnh Yên Bái cùng với các chuyên gia khảo cổ học

Sự tồn tại của “Hoàng thành Yên Bái” với vai trò “Kinh đô
Phật giáo” vùng Tây Bắc trải dài khắp xã Tân Lĩnh (Lục Yên
- Yên Bái) đã được các nhà khảo cổ và các sử gia khẳng định.
Hàng trăm những hiện vật của văn hóa Chăm Pa như
Naguda, hình người con gái múa hát, bệ hoa sen bằng đất
nung đã được tìm thấy ở mảnh đất này. Ngay cố Giáo sư
Trần Quốc Vượng cũng đã để lại bút tích nghiên cứu của
mình về di chỉ khảo cổ đặc biệt này là “ngôi chùa phảng phất
văn hóa Chăm”.
Dấu ấn văn hóa Chăm Pa đặc trưng qua hoa văn lá đề được
tìm thấy tại Hoàng thành Yên Bái.

Ông Nguyễn Xuân Đoán - nguyên giám đốc Trung tâm Văn
hóa huyện Lục Yên, cũng là người tham gia rất nhiều cuộc
khai quật khảo cổ ở Lục Yên - cho rằng, kinh đô Phật giáo có
thể được xây dựng vào thời gian Chiêu văn vương Trần Nhật
Duật làm Trấn thủ trông coi đạo Đà Giang, thuộc tỉnh Yên
Bái ngày nay (1280). Thời gian này đích thân ông đã dụ hàng
được thổ tù đạo Đà Giang là Trịnh Giác Mật, kinh đô Phật
giáo có thể được xây dựng vào thời gian này.

Tuy nhiên, có thể trước đó Trần Nhật Duật đã đưa những tù
binh nước Chiêm Thành từ phía nam ra đạo Đà Giang để
giam giữ. Ông đã sử dụng những tù binh này vào việc xây
dựng đền, chùa, miếu mạo, vì thế tù binh Chiêm Thành
chạm, trổ những tượng và hình nét hoa văn thấm đẫm phong
cách Chăm như những hiện vật mà chúng ta đã phát hiện.