Tuổi già và các bệnh lý tâm thần kinh

Trong những thập niên gần đây tuổi thọ người Việt Nam đã được nâng cao rõ rệt,
tại các đô thị tuổi thọ bình quân đã được trên 70.

Đây là một bước tiến lớn và là niềm tự hào của ngành y tế nước nhà, tuy nhiên
cũng là thách thức đặt ra đối với ngành y tế nói riêng và của toàn xã hội nói chung,
làm sao bảo đảm được công tác chăm sóc sức khỏe để các cụ được nghỉ ngơi trọn
vẹn và lành mạnh nhất sau khi đã cống hiến cho xã hội và gia đình. Một số bệnh lý
thường gặp ở tuổi già:
Các bệnh lý cơ thể: tim mạch, ung thư, tai biến mạch máu não, các bệnh lý sa sút
tâm thần và phổi được coi là 5 nguyên nhân tử vong chính ở người già, ví dụ như
cao huyết áp là một bệnh lý tim mạch xuất hiện ở ít nhất 40% người lớn tuổi, cùng
với xơ vữa động mạch là một bệnh lý hay đi kèm cùng với bệnh tim mạch và cao
huyết áp. Tuổi già còn là một sự xuống cấp của các cơ quan cảm giác, có ít nhất
1/3 trong họ bị giảm thính lực, 1/2 các cụ trong độ tuổi 75 – 85 bị cườm, 70% bị
tăng nhãn áp.
Các bệnh lý tâm thần ở tuổi già trầm cảm: trầm cảm ở người cao tuổi có tỷ lệ
tái phát và tỷ lệ tự sát gia tăng theo tuổi. Gia đình cần lưu ý khi các cụ có những
biểu hiện như tình trạng buồn, rầu rĩ kéo dài, giảm hứng thú và thoái lui khỏi các
hoạt động bên ngoài, không muốn giao tiếp, hành vi cử chỉ chậm chạp bất thường
so với tuổi, có những lời nói phát biểu bi quan chán nản, than kém trí nhớ.
Triệu chứng trầm cảm điển hình: khí sắc trầm cảm như mất quan tâm và hứng
thú; rối loạn giấc ngủ; rối loạn sự ngon miệng, sụt hoặc tăng cân; mất tập trung;
cảm giác mệt mỏi, suy nhược; chậm chạp hoặc kích động; mặc cảm tội lỗi, đánh

còn duy trì được một khả năng trí nhớ, nhận thức linh hoạt và chính xác, phần lớn
họ đều có ít nhiều sút giảm trí nhớ chủ quan khi so với 5 – 10 năm trước đó, ví dụ
như hay quên vật dụng và chỗ của chúng… Ở mức độ nặng hơn, các chức năng
nhận thức và sinh hoạt đã có khiếm khuyết rõ ràng: suy giảm các kỹ năng nghề
nghiệp, khó khăn khi nhớ tên người, kém khả năng tập trung chú ý hơn, dễ quên
những sự kiện mới xảy ra…
Tùy vào nguyên nhân mà diễn tiến của tình trạng giảm sút trí nhớ và nhận thức
này có thể giữ nguyên trạng, nặng thêm một mức hoặc tiến triển xấu đi vào sa sút.
Các bệnh lý như tai biến mạch máu não nhẹ, kín đáo hoặc rõ rệt, các rối loạn tâm
thần, các bệnh cơ thể đều có thể là nguyên nhân và ảnh hưởng tới diễn tiến nặng
hoặc nhẹ của bệnh. Trong đó nặng nề nhất là bệnh Alzheimer vì sẽ đưa bệnh nhân
đi vào giai đoạn sa sút bất hồi phục, có một số bệnh nhân có thể duy trì được tình
trạng giảm sút nhận thức từ 5 – 7 năm sau đó bắt đầu đi vào sa sút.
Sa sút tâm thần:
Sa sút dạng Alzheimer: bệnh lý sa sút phổ biến, chiếm khoảng 50 – 60% các loại,
nguyên nhân do thoái hóa các tế bào não bởi các mảng tuổi già và thoái hóa dạng
sợi.
Giai đoạn Alzheimer nhẹ: thường kéo dài khoảng 2 năm. Bệnh nhân quên những
sự việc quan trọng gần đây (như tuần vừa qua), tính toán hơi khó khăn (các thầy
thuốc thường yêu cầu bệnh nhân tính nhẩm lấy 100 trừ cho 7, rồi lại lấy hiệu số
trừ cho 7 tiếp vài lần), dễ quên trả hóa đơn tiền điện nước, thường những điều này
người thân sống chung với bệnh nhân sẽ nhận ra sớm nhất (đôi khi họ nhớ những
việc của bệnh nhân hơn chính họ).
Giai đoạn Alzheimer trung bình: thường kéo dài khoảng 1,5 năm hoặc hơn. Đây là
giai đoạn bệnh nhân bắt đầu phải có sự giúp đỡ của xung quanh. Họ bắt đầu quên
những sự kiện quan trọng trong tiểu sử bản thân như: tên trường và nơi chốn đã
học, tính toán càng kém hơn, nhiều khi họ mặc đồ không phù hợp với bối cảnh và
thời tiết bên ngoài. Giai đoạn này người bệnh đã cần tới sự giúp đỡ ít nhiều từ
những người xung quanh.
Giai đoạn Alzheimer mức độ nặng và trầm trọng: bệnh nhân phải có giúp đỡ bắt

xâm hại, bị mất cắp tiền và tài sản, các cụ nghi ngờ mọi người, đôi khi cả người
thân, thường xuyên kiểm tra, phòng vệ (đêm thức để canh trộm cắp, kiểm soát tiền
bạc…).
Tóm lại, trong chiến lược chăm sóc sức khỏe cho người cao tuổi, đặc biệt là các
bệnh tâm thần kinh, cần lưu ý phát hiện sớm các dấu hiệu của trầm cảm và suy
giảm trí nhớ, nhận thức và sa sút trí tuệ. Một số liệu pháp điều trị hiện nay như
thuốc chống trầm cảm, thuốc ngăn quá trình sa sút trí tuệ có thể cải thiện đáng kể
hoặc ít nhất làm chậm lại quá trình thoái hóa não nếu được điều trị sớm và tích
cực.
Bên cạnh đó, dinh dưỡng hợp lý và khoa học (giảm chất béo, đường, mỡ, tăng
cường chất xơ, vitamin…) và phong cách sống tránh cô đơn, tăng cường giao tiếp
xã hội, điều chỉnh tâm lý bi quan, tập thể dục đều đặn là chiến lược phòng ngừa từ
xa tốt nhất cho mọi loại bệnh cơ thể cũng như tâm thần kinh.