Bộ giáo dục v đo tạo Học viện Chính trị Quốc gia
hồ chí minh
Học viện Báo chí v Tuyên truyền
Trần thị thu nga Đầu đề tác phẩm báo chí trên báo in Việt Nam
(Khảo sát một số báo và tạp chí ở Việt Nam
từ 1995 đến hết năm 2003) Chuyên ngành : Báo chí học
Mã số : 62 32 01 01 Tóm tắt Luận án tiến sĩ báo chí học
H nội - 2007 Công trình đợc hon thnh tại
Học viện chính trị quốc gia Hồ Chí Minh
Học viện báo chí v tuyên truyền



Danh mục công trình của tác giả
liên quan đến đề ti1. Đầu đề tác phẩm báo chí - Tạp chí Báo chí và Tuyên
truyền, số 3/2002.
2. Tham luận tại Hội thảo 80 năm báo chí cách mạng Việt Nam
do Học viện Báo chí và Tuyên truyền tổ chức năm 2005. Đề tài:
V.I.Lênin và Hồ Chí Minh bàn về tự do báo chí.
3. Tham luận tại Hội thảo khoa học Tìm hiểu hoạt động báo
chí của Ngô Tất Tố do Hội Nhà báo TP. Hà Nội tổ chức
năm 2005. Đề tài: Giá trị văn hóa và ý nghĩa thực tiễn
trong các thể loại báo chí của Ngô Tất Tố.
4. Phát triển chữ quốc ngữ và ngôn ngữ trong thể loại báo
chí của Ngô Tất Tố, Tạp chí Báo chí và Tuyên truyền, số
7/2006.
5. Cách đặt đầu đề bài báo của Hồ Chí Minh, Tạp chí Lý
luận chính trị và truyền thông, số Xuân Đinh Hợi 2007.
6. Để có một đầu đề tác phẩm báo chí đúng và hay, Tạp chí
Lý luận chính trị và truyền thông, số 3/2007. 1
Mở đầu

1. Tính cấp thiết của đề tài
Chất lợng của một tờ báo phụ thuộc vào mỗi tác phẩm báo chí
tạo nên số báo. Chất lợng của mỗi tác phẩm báo chí lại phụ thuộc
vào nhiều yếu tố: thể loại, cách chọn lựa chi tiết, sự kiện, cách diễn

báo. Tuy nhiên, nội dung dành cho đầu đề tác phẩm báo chí trong các
giáo trình trên còn quá ít ỏi, có tài liệu chỉ có vài dòng.
Trong cuốn Information et persuation ecrire, khi đề cập đến kỹ
thuật đặt đầu đề tác phẩm báo chí, Thomas Gegeley đề cập đến thợng
đề (surtitre), đề (titre), hạ đề (soustitre) và đầu đề giữa (intertitre). Căn
cứ vào nội dung thông tin của đầu đề, tác giả chia thành các loại nh:
đầu đề bình phẩm (titre decommentaire), đầu đề trần thuật (titre
derécit), đầu đề khẳng định (titre affirmatif) Tuy nhiên, dung lợng
dành cho phần này rất khiêm tốn.
Trên cơ sở hình thức thông tin nội dung, Galperin cũng chia đầu
đề thành sáu loại: tên gọi - biểu tợng; tên gọi - luận đề; tên gọi -
trích dẫn; tên gọi - thông báo; tên gọi - ám chỉ; tên gọi - kể chuyện.
Loic Hervouet trong cuốn Viết cho độc giả trên cơ sở xác định
những tính chất của tít báo nh rõ ràng, dễ hiểu, ngắn, năng động,
chính xác, chứa thông tin và thích đáng đã đề cập đến ba dạng tít: tít
thông báo; tít kích thích; tít hỗn hợp.
Các tác giả Jean - Luc Martin - Lagardette trong cuốn Le guide de
lecriture journalistique quan niệm đầu đề là bộ mặt của một bài báo.
Dựa trên chức năng của đầu đề tác phẩm báo chí, các tác giả chia chúng
thành hai loại chính: đầu đề mang thông tin và đầu đề gây chú ý.
Maria Lukina khi bàn về Công nghệ phỏng vấn cũng đề cập
đến đầu đề của bài phỏng vấn (dịch giả gọi là tít) và chia chúng
thành hai dạng: tít chính và tít phụ.
2.2. ở Việt Nam
Theo tác giả Trịnh Sâm, giới nghiên cứu ngôn ngữ học quan tâm
đến vấn đề này nhiều hơn cả tuy còn tản mạn. Có thể gặp rải rác các bài
viết trên tạp chí ngôn ngữ nh: Về tên các bài báo của Chủ tịch Hồ Chí 3
4
3. Mục đích và nhiệm vụ của luận án
Mục đích của luận án là tìm hiểu cơ sở khoa học và thực tiễn của
việc đặt đầu đề cho một tác phẩm báo chí. Trên cơ sở đó, luận án giúp
các phóng viên, biên tập viên hình thành kỹ năng đặt đầu đề đúng và
hay, góp phần nâng cao hiệu quả thông tin trên báo.
Để đạt đợc mục đích trên, luận án sẽ thực hiện các nhiệm vụ sau:
- Làm sáng tỏ đặc trng của đầu đề tác phẩm báo chí, chức năng và
các yêu cầu đối với một đầu đề trên báo.
- Nghiên cứu hệ thống đầu đề trên báo từ phạm trù nội dung
thông tin.
- Nghiên cứu cấu trúc ngữ pháp và nghệ thuật ngôn từ của đầu đề.
- Nghiên cứu sự tác động của các loại báo in và các thể loại đối
với đầu đề tác phẩm báo chí.
- Dự báo xu hớng vận động phát triển của đầu đề và kiến nghị
một số giải pháp nâng cao chất lợng và hiệu quả của đầu đề tác
phẩm báo chí.
4. Đối tợng, phạm vi nghiên cứu của luận án
Đối tợng khảo sát của luận án là đầu đề tác phẩm báo chí trên
18 tờ báo và tạp chí tiêu biểu nh: Nhân Dân, Quân Đội Nhân Dân,
Lao Động, Thanh Niên, Hà Nội mới, Thời báo Kinh tế Việt Nam,
Tiền Phong, Tuổi Trẻ, Sài Gòn giải phóng, Ngời Lao Động, Đại
Đoàn Kết, tạp chí Thanh Niên, tạp chí Cộng Sản, tạp chí Báo chí và
Tuyên truyền từ năm 1995 đến hết năm 2003.
5. Giả thuyết nghiên cứu
Công việc nghiên cứu phân loại đầu đề, tìm hiểu các cách đặt đầu
đề nh thế nào cho đúng và hay chỉ có thể có ý nghĩa khoa học và có
giá trị ứng dụng cao trong thực tiễn tác nghiệp nếu triển khai nghiên

báo chí phản ánh hiện thực cuộc sống bằng các sự kiện xác thực và thời
sự. Có thể nói, tính sự kiện là đặc trng quan trọng nhất của phong
cách ngôn ngữ báo chí. Theo tác giả Hoàng Anh, tính sự kiện đã tạo 6
nên cho ngôn ngữ báo chí một loạt các tính chất cụ thể nh: tính chính
xác, tính đại chúng, tính ngắn gọn, tính định lợng, tính bình giá, tính
biểu cảm, tính khuôn mẫu. Chúng tôi đồng tình với ý kiến của tác giả
và bổ sung thêm một tính chất mà theo chúng tôi là quan trọng nhất
của ngôn ngữ sự kiện, đó là tính thời sự. Các đặc trng này quyết định
và chi phối đầu đề tác phẩm báo chí cả về nội dung thông tin cũng nh
cấu trúc ngữ pháp và nghệ thuật ngôn từ. Để thỏa mãn các đặc trng
trên, đầu đề tác phẩm báo chí buộc phải tuân theo nguyên tắc: chuyển
tải đợc một lợng thông tin tối đa qua một hình thức ngôn ngữ cô
đọng, dễ hiểu và có sức tác động mạnh nhất. Nguyên tắc đó vừa chế
định phơng pháp thể hiện của nhà báo, vừa mở ra một chân trời rộng
lớn cho sự sáng tạo và kiếm tìm những cách diễn đạt mới. Chính vì thế,
theo chúng tôi, đầu đề tác phẩm báo chí có kiểu loại và cấu trúc phong
phú nhất so với đầu đề ở các phong cách khác. Đầu đề trong phong
cách báo chí có thể sử dụng một cách tổng hợp các phơng tiện ngôn
ngữ vốn là đặc trng trong đầu đề của các phong cách khác và đợc
sàng lọc dới áp lực của ngôn ngữ báo chí. Đặc biệt theo Trịnh Sâm,
trong phong cách báo chí, kỹ thuật trình bày đợc coi nh những thủ
pháp văn tự (les procédes décriture) quan trọng và đợc khai thác triệt
để nhằm mục đích nhấn mạnh thông tin và làm nổi bật các quan hệ ý
nghĩa của các thành phần ngữ pháp trong cấu trúc đầu đề.
1.2. Chức năng của đầu đề tác phẩm báo chí
1.2.1. Chức năng định danh
Thông thờng để hoàn thành một tác phẩm nói chung bao giờ

- Đầu đề phải có thông tin
- Đầu đề phải có tính thời sự
- Đầu đề phải phù hợp với nội dung của tác phẩm
- Đầu đề phải phù hợp với đặc điểm của từng loại báo in và đặc
điểm của từng thể loại
1.3.2. Nhóm các yêu cầu về ngôn ngữ
- Đầu đề phải đúng chuẩn ngôn ngữ
- Đầu đề phải ngắn gọn
- Đầu đề phải hấp dẫn 8
- Đầu đề phải gợi mở
- Đầu đề phải tiêu biểu
Kết luận chơng 1

Kế thừa và phát triển các hớng tiếp cận khác nhau của các tác
giả đi trớc, chúng tôi nhận thấy, đầu đề tác phẩm báo chí mang
những đặc trng rõ nét của phong cách ngôn ngữ báo chí. Chúng thể
hiện tính thời sự, cập nhật và sự chính xác của thông tin sự kiện trong
một cấu trúc ngôn từ hàm súc, đan xen một cách linh hoạt giữa tính
khuôn mẫu và tính biểu cảm. Với t cách là yếu tố đợc độc giả quan
tâm đầu tiên, đầu đề thực hiện đồng thời cả ba chức năng định danh -
thông tin - quảng cáo cho tác phẩm và tờ báo. Để hoàn thành các
chức năng quan trọng đó, theo chúng tôi, một đầu đề đúng và hay
phải thỏa mãn bốn yêu cầu cơ bản về nội dung và năm yêu cầu cơ bản
về ngôn ngữ. Bốn yêu cầu cơ bản về nội dung là: đầu đề phải có
thông tin, có tính thời sự, phù hợp với nội dung tác phẩm, phù hợp với
đặc điểm của từng loại báo in và đặc điểm của từng thể loại báo chí.
Năm yêu cầu cơ bản về ngôn ngữ là: đầu đề phải đúng chuẩn ngôn

hiện đợc tinh thần tác phẩm ở mức độ cao.
Các phóng viên, biên tập viên thờng chọn những chi tiết tiêu
biểu, gây tác động mạnh, có khả năng bộc lộ đợc vấn đề trọng tâm
cũng nh bản chất của sự kiện cho đầu đề dạng này.
Các đầu đề này đợc sử dụng phổ biến trên tất cả các báo và có
tần số xuất hiện cao: 31,73%.
2.2.2. Khái quát nội dung tác phẩm
Đầu đề dạng này là những nhận xét, đánh giá mang tính khái quát
của phóng viên, biên tập viên. Sức hấp dẫn của kiểu đầu đề này phụ
thuộc rất nhiều vào năng lực ngôn ngữ, vốn sống, kinh nghiệm, tâm
huyết của phóng viên, biên tập viên. Đôi khi những nghịch lý phóng
viên, biên tập viên rút ra đợc từ sự quan sát tinh tế, sắc sảo hay sự đồng
cảm, thái độ và tinh thần trách nhiệm trớc những vấn đề bức xúc, nhạy 10
cảm của đời sống xã hội thể hiện trong nhận xét đánh giá của họ đã
mang đến cho độc giả những đầu đề đầy sức thuyết phục.
Trên các tờ báo nói chung, đây là dạng đầu đề có tần số xuất
hiện không cao lắm: 16,62%.
2.2.3. Sử dụng các phụ đề
Phụ đề thờng đợc trình bày thành các mục nhỏ, nằm trên hoặc
dới đầu đề, xen vào từng đoạn của tác phẩm tùy theo tính chất hoặc
dung lợng của sự kiện. Căn cứ vào nội dung và hình thức trình bày
của phụ đề, có thể chia thành ba dạng: thợng đề, hạ đề và trung đề.
Phơng thức dùng phụ đề để hỗ trợ thông tin cho đầu đề đặc biệt
phù hợp với các tác phẩm có dung lợng dài, nội dung phức tạp, nhiều
vấn đề. Trên các báo, chúng xuất hiện với tần số 20,06%.
2.3. Đầu đề nâng cao tinh thần tác phẩm
Kiểu đầu đề này đòi hỏi đầu đề vừa khái quát đợc nội dung tác

động nh thế nào để tạo nên giá trị biểu cảm và sức thuyết phục cho đầu
đề ? Chơng 3 của luận án sẽ tiếp tục làm sáng tỏ những vấn đề đó.
* * *
Chơng 3
Cấu trúc ngữ pháp v nghệ thuật ngôn từ
của đầu đề tác phẩm báo chí
3.1. Cấu trúc ngữ pháp của đầu đề
3.1.1. Đầu đề có cấu trúc là một câu
- Đầu đề có cấu trúc kiểu câu đơn
Đầu đề câu đơn có mô hình một cụm chủ vị, có hai phần đề -
thuyết rõ ràng, và thờng tơng hợp với kết cấu chủ ngữ - vị ngữ hay
kết cấu chủ thể - hành động.
Đầu đề câu đơn xuất hiện với tần số cao: 26,67%. Chúng phù
hợp với các tờ nhật báo, báo dày kỳ và có phong cách thể hiện hiện
đại. Tuy có tần số xuất hiện cao và khả năng chuyển tải một thông
báo hoàn chỉnh song đầu đề câu đơn không hấp dẫn và gợi trí tò mò
của độc giả bằng các đầu đề có dạng ngữ trực thuộc. Chính vì vậy, 12
đầu đề câu đơn nếu không sử dụng các yếu tố mới lạ, hay nghệ thuật
ngôn từ để tạo ra giá trị biểu cảm thì dễ bị đơn điệu, nhàm chán.
- Đầu đề có cấu trúc kiểu câu ghép
Đầu đề câu ghép có mô hình cấu trúc hai cụm chủ vị trở lên. Chúng
biểu hiện sự nhận thức t duy nhiều mặt và tính phức tạp bên trong của
các hiện tợng khách quan nên có thể chứa đựng lợng thông tin lớn.
Đầu đề câu ghép thờng thích hợp với các tác phẩm có dung
lợng dài, nhiều vấn đề phức tạp, nhng có tần số thấp: 2,33%.
- Đầu đề có cấu trúc kiểu A : B
Cấu trúc đầu đề có mô hình A : B có tác dụng nhấn mạnh và nêu

lợc bỏ. Ngời đọc chỉ có thể lĩnh hội thông báo đó sau khi đọc xong tác
phẩm. Đầu đề kiểu này ít hấp dẫn nên có tần số thấp: 2,58%.
3.1.3. Đầu đề có cấu trúc đặc biệt
Đây là các đầu đề có cấu trúc một từ hoặc sử dụng các công thức
toán học nh Thiệt hại = thiên tai + nhân tai. Chúng có tác động biểu
cảm, độc đáo, hấp dẫn nhng dễ bị nhàm khi lặp lại đúng nh tính chất
đặc biệt của nó. Do vậy, chúng có tần số xuất hiện rất thấp: 0,36%.
3.2. Nghệ thuật ngôn từ của đầu đề tác phẩm báo chí
3.2.1. Tác dụng của nghệ thuật ngôn từ đối với đầu đề
Nghệ thuật ngôn từ làm tăng thêm tính hấp dẫn cho đầu đề, khêu
gợi đợc tính tò mò và hứng thú của độc giả, lôi cuốn họ lựa chọn và
đọc tác phẩm.
3.2.2. Các phơng thức sử dụng nghệ thuật ngôn từ của đầu đề
Trong phần này, chúng tôi tập trung nghiên cứu phân tích 15 phơng
thức sử dụng nghệ thuật ngôn từ trong đầu đề và tác dụng biểu cảm của
chúng. Đó là các phơng thức: điệp từ; điệp ngữ; tạo vế đối lập; đảo trật
tự từ; chơi chữ; sử dụng thành ngữ, tục ngữ và thơ ca; trích dẫn; sử
dụng các yếu tố tình thái; dùng khẩu ngữ; dùng mối liên hệ âm - âm;
dùng lối nói nghịch thờng; dùng lối nói thái quá; so ánh, ẩn dụ, nhân
hóa; dùng các con số biết nói, nghệ thuật trình bày. 14
Kết luận chơng 3
Nghiên cứu cấu trúc đầu đề tác phẩm báo chí từ cấu trúc thông
thờng đến cấu trúc đặc biệt, có thể thấy mỗi kết cấu đều có yêu cầu và
tác dụng tải nghĩa ngôn ngữ riêng. Các tác giả đã tận dụng hết khả năng
của mỗi kiểu cấu trúc để phục vụ mục đích đặt đầu đề. Các số liệu về tần
số xuất hiện phù hợp với tính chất khả năng của từng kiểu cấu trúc đã chỉ
rõ khuynh hớng phát triển của quy luật ngôn ngữ học trong việc đặt đầu

Tác động của các loại báo in v các thể loại
đối với việc sử dụng đầu đề tác phẩm báo chí
4.1. Tác động của các loại báo in đối với đầu đề tác phẩm
4.1.1. Tiêu chí phân loại báo in
Hiện nay có nhiều cách phân loại báo in dựa trên các tiêu chí khác
nhau. Luận án sử dụng tiêu chí tính chất và phơng pháp thông tin làm
cơ sở phân loại, từ đó chúng tôi có sự phân biệt giữa: nhật báo, tuần báo
và tạp chí.
4.1.2. Những khác biệt có khả năng tác động đến đầu đề tác phẩm
của các loại báo in
Trong mục này, chúng tôi tập trung phân tích những khác biệt
giữa các loại báo in dẫn đến sự khác biệt của đầu đề trên nhật báo,
tuần báo và tạp chí. Đó là những khác biệt về yêu cầu thông tin, về
công chúng tiếp nhận thông tin, về nội dung thông tin, về phát hành,
về việc sử dụng các thể loại báo chí, về dây chuyền và công nghệ sản
xuất, về mô hình tòa soạn. Chúng tôi cũng tiến hành khảo sát 12.000
đầu đề nhật báo, 12.000 đầu đề tuần báo và 12.000 đầu đề tạp chí để
làm cơ sở cho những đánh giá kết luận.
4.2. Tác động của đặc điểm thể loại đối với đầu đề tác phẩm
4.2.1. Tiêu chí phân loại
Vấn đề phân chia hệ thống thể loại hiện nay rất phức tạp và còn
nhiều ý kiến cha thống nhất. Kế thừa các quan điểm phân loại cơ
bản, tác giả đề xuất quan điểm phân loại của luận án: Dựa trên các
tiêu chí về nội dung thông tin, mục đích thông tin, phơng pháp phản 16
ánh hiện thực và ngôn ngữ thể hiện, có thể phân chia các thể loại báo
chí thành ba loại thể: loại thể thông tấn, loại thể chính luận và loại thể
thông tấn nghệ thuật.

trọng, rất cao và rất khó đối với phóng viên, biên tập viên. Chúng giúp họ
có sự định hớng, lựa chọn nhanh khi đặt đầu đề cho tác phẩm, thẩm định
và lựa chọn chính xác khi biên tập, tổ chức nội dung cho số báo và tạp chí.
* * *
Chơng 5
Một số dự báo v kiến nghị
5.1. Xu hớng vận động của đầu đề tác phẩm báo chí
5.1.1. Những xu hớng vận động tích cực
- Đầu đề trên báo ngày càng có xu hớng ngắn hơn: Nhịp điệu
của cuộc sống công nghiệp khiến độc giả ngày càng có ít thời gian
hơn trong khi nhu cầu thông tin lại tăng cao. Điều đó khiến các nhà
báo phải tìm kiếm một cách thể hiện ngắn gọn, dồn nén.
- Đầu đề có xu hớng đơn giản nhng hàm lợng thông tin tăng lên:
Các nhà báo hiện đại chú ý đến thông tin nhiều hơn, họ thích đi thẳng
vào sự kiện, chọn những thông tin chính yếu nhất, bớt đi những câu hỏi
và cảm thán không cần thiết vốn xuất hiện rất nhiều trên báo trớc đây.
- Đầu đề ngày càng thể hiện rõ nét tính khách quan và gần gũi với
cuộc sống: Những đầu đề một chiều, nói lấy đợc, áp đặt quan điểm của
nhà báo sẽ ngày càng ít đi. Quan điểm, sự đánh giá của nhà báo đợc
bộc lộ từ chính thông tin về sự kiện.
- Xu hớng tăng cờng sự mới lạ, độc đáo trong đầu đề: Các tòa
soạn hiện đại luôn yêu cầu các phóng viên của mình tăng cờng sự
quan sát, óc phân tích, khả năng so sánh, liên tởng, gợi mở để tìm tòi
những chi tiết đắt, lạ, độc đáo, bộc lộ đợc nội dung chính của sự
kiện hay bản chất của thông tin để đặt đầu đề. 18
5.1.2. Những biểu hiện có tính chất tiêu cực
- Hiện tợng sử dụng các đầu đề mang tính giật gân, câu khách

- Có chế độ thởng phạt thỏa đáng và nghiêm khắc để khuyến
khích các nhà báo có đầu đề hay, hạn chế các đầu đề cẩu thả, ngại
suy nghĩ, thiếu trách nhiệm công dân.
* Các giải pháp thuộc về cơ chế quản lý báo chí
- Có cơ chế kiểm tra, giám sát đúng đắn, hợp lý, tổ chức điều tra
nghiệp vụ và điều tra độc giả nghiêm túc.
- Ban hành quy chế khen thởng thỏa đáng đối với các tòa soạn
có chất lợng nghiệp vụ cao, có uy tín với độc giả, kỷ luật nghiêm
khắc đối với các tòa soạn báo coi nhẹ nghiệp vụ chuyên môn, thiếu
tôn trọng đạo đức nghề nghiệp và trách nhiệm xã hội.
* Các giải pháp đối với công tác đào tạo và nghiên cứu
- Có sự đầu t thích đáng hơn về đầu đề trong giảng dạy và
nghiên cứu hoạt động tác nghiệp của phóng viên, biên tập viên, th ký
tòa soạn.
- Tổng kết kinh nghiệm đặt đầu đề của các thế hệ nhà báo trong
nớc và kinh nghiệm nghề nghiệp của các nền báo chí nớc ngoài, vận
dụng linh hoạt, sáng tạo và có chọn lọc vào thực tiễn báo chí Việt Nam.
Kết luận chơng 5
Theo đánh giá của chúng tôi, nhìn chung các đầu đề tác phẩm
báo chí hiện đại đang vận động theo các xu hớng chính: ngắn gọn và
năng động, loại bỏ đến mức tối đa các từ thừa không cần thiết, đơn
giản và dễ hiểu, dồn nén thông tin, chính xác, khách quan và gần gũi
với đời sống, tăng cờng tính hấp dẫn bằng cách khai thác các yếu tố
thời sự, mới lạ và độc đáo. Các xu hớng vận động này sẽ khiến đầu
đề tác phẩm báo chí của chúng ta ngày càng có trình độ cao hơn, tiến
tới hòa nhập với kỹ năng nghề nghiệp và công nghệ hiện đại của báo
chí quốc tế. Bên cạnh đó, cần nghiêm túc nhìn thẳng vào những vấn
đề còn tồn tại trên báo hiện nay nh hiện tợng gia tăng các đầu đề
câu khách giật gân ở nhiều tờ báo có mặt bằng thông tin kém, hiện
tợng lời đặt đầu đề, áp đặt định kiến cá nhân, sự thiếu linh hoạt khi

những yêu cầu đặt ra đối với đầu đề tác phẩm báo chí. Qua phân tích và 21
miêu tả, ngời viết đã chỉ ra đợc đặc trng của đầu đề tác phẩm báo chí
so với các loại đầu đề văn bản khác. Chức năng của đầu đề đợc xem xét
toàn diện trong mối quan hệ với tác phẩm và tờ báo. Cách tiếp cận này,
một mặt phản ánh trung thực cơ chế giao tiếp với nhiều quan hệ tuyến tính
và phi tuyến tính đan cài vào nhau, mặt khác nó tỏ ra phù hợp với tính đa
diện về mặt chức năng biểu đạt của đầu đề tác phẩm báo chí. Những yêu
cầu đối với đầu đề cũng đợc xem xét ở tất cả các góc độ khác nhau: sự
phù hợp giữa đầu đề và nội dung tác phẩm, chuẩn ngôn ngữ, đặc biệt là sự
phù hợp với các loại báo in và hệ thống thể loại báo chí. Những chức năng
của đầu đề và những yêu cầu đối với đầu đề trình bày trong luận án không
chỉ là tiền đề nghiên cứu mà có thể dùng làm căn cứ hay tiêu chuẩn để sử
dụng, đánh giá chất lợng và hiệu quả của đầu đề trên báo.
3. Trên cơ sở xác định rõ tiền đề nghiên cứu, luận án triển khai đề
tài từ ba bình diện: nội dung thông tin, cấu trúc ngữ pháp và ý nghĩa chức
năng. Hệ thống đầu đề đợc khảo sát phân loại ở hai phạm trù: quan hệ
nội dung thông tin giữa đầu đề với tác phẩm và cấu trúc ngữ pháp.
Bằng một lát cắt đồng đại, theo tiêu chí quan hệ nội dung trên cứ
liệu 54.000 tác phẩm, phủ đều trên tất cả các thể loại báo chí, luận án
đã phân loại hệ thống đầu đề thành ba nhóm chính: đầu đề phản ánh
một phần tinh thần nội dung tác phẩm, đầu đề phản ánh toàn bộ tinh
thần nội dung tác phẩm và đầu đề nâng cao tinh thần nội dung tác
phẩm. Mỗi nhóm chung lại đợc phân loại thành các kiểu loại, hình
thành một tiểu hệ thống dựa trên tiêu chí cách thức phản ánh nội dung.
Từng kiểu loại đầu đề đợc nghiên cứu phân tích kỹ về tần số xuất
hiện, sự phù hợp với các loại báo in và các thể loại, tác dụng cũng nh
hạn chế và giải pháp khắc phục. Cách tiếp cận nh vậy vừa phân loại

4. Nghiên cứu sự khác biệt về yêu cầu thông tin, đối tợng độc
giả, thể loại, mô hình tòa soạn, công nghệ sản xuất, luận án đã chỉ ra
những nét riêng của đầu đề tác phẩm báo chí trên nhật báo, tuần báo 23
và tạp chí: Nhật báo cần và thích hợp với các đầu đề trực tiếp, nhanh,
nóng, ngắn gọn, sắc sảo, gây ấn tợng ngay từ đầu. Tuần báo cần và
thích hợp với các đầu đề có sự lựa chọn thông tin và ngôn ngữ kỹ
càng, chúng cần độ sâu sắc hơn và nghệ thuật ngôn từ cao hơn để
cạnh tranh với tính thời sự của nhật báo. Tạp chí đòi hỏi ngời viết
đầu t chiều sâu t duy logic, khả năng khái quát vấn đề và chất
chính luận nhiều hơn trong đầu đề tác phẩm.
Trên cơ sở tìm hiểu những đặc điểm thể loại có khả năng tác
động đến đầu đề tác phẩm báo chí, luận án đã chỉ ra sự phù hợp của
từng thể loại đối với các kiểu đầu đề đã đợc nghiên cứu.
5. Nghiên cứu đầu đề tác phẩm báo chí trong khoảng thời gian 10
năm trở lại đây, luận án đã tìm hiểu xu hớng vận động và phát triển của
chúng. Trên cơ sở những nghiên cứu, phân tích đó, để góp phần nâng cao
hơn nữa chất lợng nội dung và hình thức của đầu đề nói riêng và báo chí
nói chung, chúng tôi xin đề xuất một số kiến nghị nh sau:
- Các phóng viên, biên tập viên cần linh hoạt sử dụng nhiều kiểu
loại đầu đề trên trang báo, tờ báo để tạo nên sự phong phú mà vẫn giữ
đợc phong cách, bản sắc riêng của mình. Sự đơn điệu về kiểu loại
đầu đề không đồng nghĩa với khái niệm phong cách và bản sắc. Nó
làm giảm sức hấp dẫn và khả năng cạnh tranh hoạt động của tờ báo.
- Các tòa soạn cần tăng cờng công tác bồi dỡng, rèn luyện về
phẩm chất chính trị, năng lực nghiệp vụ và khả năng sử dụng ngôn
ngữ cho phóng viên, biên tập viên. Hoạ sĩ trình bày ngoài nghiệp vụ
cần phải có hiểu biết cơ bản về báo chí và ngôn ngữ để tránh những