Bộ Giáo dục v Đo tạo
Trờng Đại học S phạm H Nội

Nguyễn Phơng Lan

Vơng Triều Mogol v vị trí của nó
trong lịch sử ấn Độ

Chuyên ngnh : Lịch sử Thế giới cổ đại v Trung đại
Mã số : 62.22.50.01 Tóm tắt Luận án tiến sĩ Lịch Sử
- Th viện Trờng Đại học S phạm H Nội
- Th viện Quốc gia Một số công trình của tác giả có liên quan đến nội dung
của luận án đã đợc công bố
1. Nguyễn Phơng Lan:
Vi nét về nghệ thuật kiến trúc thời
Mogol ở ấn độ
- Tạp chí nghiên cứu đông Nam á - Số 2 - Năm
2006, trang 80.
2. Nguyễn Phơng Lan: Chính sách ho hợp tôn giáo v dân tộc
của vơng triều Mogol ở ấn độ
- Tạp chí nghiên cứu Lịch sử - Số
5 - Năm 2006, trang 69.

1
Mở đầu

1- Lý do chọn đề ti
ấn Độ đợc coi l một tiểu lục địa của hnh tinh với những

Đặc tính cai trị khác biệt đó lại ảnh hởng trực tiếp tới vấn đề

2
hng vong của triều đại. Vì vậy lm rõ vai trò của các hong đế
Mogol l rất cần thiết.
- Mogol l vơng triều phong kiến cuối cùng trong lịch sử
phong kiến ấn Độ, nhng tại sao lại có khả năng phát triển tới
đỉnh cao? Tính chất đỉnh cao của vơng triều Mogol đã đợc
thể hiện nh thế no? Có những gì phát triển so với thời hong
kim của phong kiến ấn Độ l thời Chandra Gupta II (320
500)?
Đây l những vấn đề lịch sử đặt ra rất hấp dẫn. Lm sáng
tỏ đợc chúng có nghĩa l chúng ta sẽ tiếp cận tới việc đánh
giá đợc một cách khách quan, chân thật vị trí của vơng triều
Mogol trong lịch sử ấn Độ. Đây l vấn đề khoa học rất cần
đợc nghiên cứu công phu, nghiêm túc. Bởi lẽ, việc lm sáng
tỏ vấn đề ny không chỉ lm đúng đắn nhận thức về lịch sử của
vơng triều Mogol ở ấn Độ, không chỉ giúp hiểu thêm về quá
khứ mấy ngn năm của ấn Độ, m trên cơ sở đó còn giúp
chúng ta luận giải đợc nhiều vấn đề kế tiếp của lịch sử ấn Độ
sau Mogol.
Với tất cả những lý do trên, cộng với sự yêu thích đất nớc v
con ngời ấn Độ, văn hoá v
lịch sử ấn Độ của bản thân một
nghiên cứu sinh đang muốn đi tìm cho mình một hớng đi phù
hợp, tôi mạnh dạn v quyết tâm chọn đề ti: Vơng triều Mogol
v vị trí của nó trong lịch sử ấn Độ lm Luận án Tiến sĩ của
mình.
2- Tình hình nghiên cứu vấn đề
Mogol l vơng triều phong kiến ấn Độ với hơn 300 năm tồn

- Các học giả Trung Quốc có: Trần Hn Sênh với tác phẩm
Vơng triều Mogol ở ấn Độ
(Bản dịch, in roneo, th viện Khoa
Lịch sử - Đại học Khoa học xã hội v nhân văn). Tác giả đã viết về
lịch sử diễn tiến của vơng triều Mogol từ Babur đến Aurengzeb,
song chủ yếu l mô tả các sự kiện lịch sử, chứ cha có nhận xét,
đánh giá về vơng triều Mogol. Thậm chí, các sự kiện, vấn đề xảy
ra trong thời kỳ ny cũng cha đợc tác giả đề cập đến một cách
rõ rng.
- Đại diện các nh sử học Nga có Antonova Bongard Levin
với Lịch sử ấn Độ (tiếng Nga). Nxb Moscova, 1973. Vơng
triều Mogol đã đợc đề cập tới từ sự hình thnh, phát triển, những
thnh tựu v chính trị, kinh tế, văn hoá, xã hội Song tác giả cũng
mới chỉ dừng ở những nét chấm phá, khái lợc, cha có nhận định,
đánh giá sâu sắc về nó.
- Các nh sử học Việt Nam cũng đã có nhiều công trình
nghiên cứu về lịch sử ấn Độ nói chung, trong đó có nghiên cứu

4
lịch sử vơng triều Mogol. Những tác giả v tác phẩm tiêu biểu
phải kể tới nh: Nguyễn Thừa Hỷ: ấn Độ qua các thời đại
(Nxb Giáo dục, H Nội, 1986); Đinh Trung Kiên: ấn Độ hôm
qua v hôm nay (Nxb Chính trị quốc gia, H Nội, 1995); Vũ
Dơng Ninh với: Lịch sử ấn Độ (NXB Giáo dục, H nội,
1995). Trong đó các tác giả cũng đã khái quát đợc tiến trình lịch
sử của vơng triều Mogol, từ bối cảnh lịch sử thnh lập vơng
triều, trải qua các thời trị vì của các hong đế Mogol (từ Babur tới
Aurengzeb), cho tới khi thực dân Anh xâm lợc, những thnh tựu cơ
bản của vơng triều Mogol. Qua đó, các tác giả cũng đánh giá một
cách khái quát về vai trò của các vị hong đế Mogol với t cách l

ngời đặt nền móng cho sự thịnh trị của vơng triều Mogol ở các
giai đoạn sau.
+ A. Smilt: Akbar The great Mogol (1542 1605)
(Oxford at the clarendon press). A. Smilt đã thực hiện một chuyên
khảo về vị hong đế vĩ đại nhất của vơng triều Mogol: Akbar. ở
đây, chân dung, cuộc đời v sự nghiệp của vị hong đế Akbar đã
đợc khắc hoạ đậm nét. Tuy nhiên, các vấn đề m A. Smit đề cập
vẫn thiếu tính khái quát, hệ thống
- ở các tác giả v các tác phẩm: M. P. Srivastava: Policies
of the great Mughals- 1978; M. P. Sighn: Studies in Mughal
economy- 2000; B. Asher: Architecture of Mughal India-
1995; M. P. Srivastana: Social life under the great Mughals 1526
1700- 1978. Trong các tác phẩm ny, các tác giả đã nghiên
cứu tơng đối chi tiết những vấn đề về tổ chức chính trị, xã hội v
nghệ thuật của thời đại Mogol, nhng chủ yếu mới chỉ dừng lại ở
sự mô tả hiện trạng, m cha khái quát về bản chất đặc điểm của
nền chính trị, xã hội v nghệ thuật của vơng triều Mogol.
+ Stanley Lane Poole: với Aurengzeb and the decay of
the Mughal empire 1990. Đây l công trình chuyên khảo về
Aurengzeb một vị hong đế tiêu biểu cho giai đoạn suy vong
của Mogol. Tác giả đã không chỉ mô tả những việc m Aurengzeb
đã cố gắng lm đ
ợc để duy trì, củng cố vơng triều Mogol, m
còn phân tích đợc những mâu thuẫn chất chứa trong bản thân
Aurengzeb trong bối cảnh lịch sử đầy biến động của thời kỳ cuối
của vơng triều Mogol. Tác giả cũng phân biệt một cách tơng đối
rõ rng những u điểm của Aurengzeb, nhng cũng đánh giá đợc
những hạn chế căn bản m Aurengzeb đã bộc lộ, m những hạn
chế đó đã trở thnh nguyên nhân chủ quan dẫn tới sự suy thoái của
vơng triều Mogol.

Mogol đối với sự thịnh suy của vơng triều Mogol ở ấn Độ,
qua đó thể hiện tính khách quan khi đánh giá về vai trò của cá
nhân trong lịch sử.
+ Phân tích, chứng minh sự suy vong của vơng triều Mogol
trớc sự xâm lợc của thực dân phơng Tây l tất yếu khách quan,
trong bối cảnh chung của lịch sử ấn Độ v thế giới châu á cuối
thời kỳ trung đại, đầu thời kỳ cận đại.
- Mục tiêu, nhiệm vụ tổng quát của luận án: l không chỉ
khảo cứu ton bộ những vấn đề về vơng triều Mogol (chủ yếu từ
1526 đến 1707), m còn lm sáng tỏ vị trí của vơng triều
Mogol trong lịch sử ấn Độ.

7

5- Nguồn ti liệu
- T liệu gốc: Gồm có cuốn Hồi ký của Babur, một số các
chỉ dụ của các hong đế Mogol (Akbar, Aurengzeb); về kinh tế
(thuế, tiền tệ); về xã hội, hôn nhân, về tôn giáo, về văn hoá (xây
dựng các công trình kiến trúc); ti liệu của ngời Bồ Đo Nha,
ngời Anh về ấn Độ
- Ti liệu tham khảo khác: Bao gồm các công trình nghiên
cứu về lịch sử ấn Độ trung đại, lịch sử văn hoá, kinh tế, chính trị,
xã hội của vơng triều Mogol của các tác giả trong v ngoi
nớc, trong đó phần ti liệu bằng tiếng Anh của các nh sử học
Anh, Mỹ đã đợc sử dụng lm ti liệu tham khảo quan trọng cho
Luận án.
- Ngoi ra, Luận án còn sử dụng nguồn ti liệu trên mạng
Internet.
6- Phơng pháp nghiên cứu
Tác giả Luận án đã sử dụng phơng pháp luận duy vật lịch sử

1.1- ấn Độ trớc Vơng triều Mogol.
1.1.1- Đất nớc con ngời ấn Độ.
ấn Độ l một bán đảo rộng lớn, một tiểu lục địa ở
Nam á, đa dạng về địa hình, khí hậu v dân c, chủng tộc. Trong
đó có hai chủng tộc cơ bản l Dravidian đóng vai trò l yếu tố bản
địa v Aryan đóng vai trò l yếu tố chủ thể; đa dạng về ngôn ngữ.
Tại đây đã sản sinh ra một nền văn minh độc đáo, phong phú, đầy
những biến động thăng trầm trong suốt chiều di lịch sử của nó.
1.1.2- Các giai đoạn cơ bản của lịch sử ấn Độ trớcvơng
triều Mogol
* ấn Độ l một trong những cái nôi của quá trình chuyển hoá
từ vợn thnh ngời. ấn Độ cũng đã trải qua các giai đoạn phát
triển, từ của đồ đá cũ hậu kỳ đến đồ giữa v đồ đá mới trên lu vực
sông Indus nh nền văn hoá Nal; văn hoá Kulli. Đặc biệt với việc
phát hiện dấu tích của các thnh phố cổ trên các di chỉ Harappa v
Mohenjo Daro, ấn Độ đã trở thnh một quốc gia có một nền văn
minh vo hng cổ nhất v phát triển nhất trên thế giới (có niên đại
khoảng 3000 đến 1500 TCN) thuộc thời đại đồng thau, tơng
đơng với nền văn minh Ai Cập v Lỡng H
cổ đại. Vo ấn Độ,
ngời Aryan (vốn gốc c dân du mục), đã tiếp thu nền văn minh
nông nghiệp của ngời Dravidian bản địa để xây dựng nên một
nền văn minh mới trên lu vực sông Ganges. Lịch sử ấn độ trớc
vơng triều Mogol đã trải qua các giai đoạn tiêu biểu nh vơng
triều Maurya (321 207 TCN) ,vơng triều Gupta, vơng triều
Harsha- đợc coi l giai đoạn hong kim trong lịch sử ấn độ.

9
Sau giai đoạn ny, ấn Độ bị phân liệt trầm trọng, tạo cơ hội cho
các thế lực bên ngoi can thiệp, xâm lợc ấn Độ.

lực trong vơng quốc Hồi giáo Delhi đều tập trung trong tay
Sultan (vua Hồi giáo). Mặc dù Sultan cũng đã cố gắng để áp dụng
chính sách cai trị ấn độ bằng nhiều hình thức nh cải cách về

10
kinh tế, chính trị , văn hoá, xã hội, lm cho ấn độ truyền thống
phần no đã có sự thay đổi. Tuy nhiên, với chính sách cai trị quá
tn bạo, các Sultan đã không thể thnh công trong quá trình chinh
phục ấn độ.
Tình trạng trên đã lm cho mâu thuẫn xã hội ngy một tăng.
Đó chính l nguyên nhân trực tiếp dẫn đến sự bùng nổ của các
cuộc khởi nghĩa nông dân ở ấn Độ. Từ cuối thế kỷ XIV, quốc gia
Hồi giáo dần dần suy yếu rõ rệt. Đây cũng chính l nguyen nhân
trực tiếp tạo cơ hội cho sự xâm lăng tiếp theo của các thế lực bên
ngoi vo ấn độ. Mùa thu năm 1398, kỵ binh Mông Cổ Turk
do Timur Leng cầm đầu đã trn vo đất nớc ny. Suốt trong thế
kỷ XV, các thế lực phong kiến Hồi giáo v ấn Độ giáo lại đánh
nhau quyết liệt. Đất nớc bị chia cắt, mâu thuẫn sâu sắc giữa các
tập đon phong kiến, giữa các tôn giáo, sự áp bức nặng nề đối với
quần chúng, sự tấn công tn bạo của ngoại tộc tất cả đã lm cho
miền Bắc ấn Độ suy yếu. Đầu thế kỷ XVI, một ln sóng xâm lăng
mới của ngời Mông Cổ do Babur cháu nội của Timur Leng
cầm đầu lại trn vo ấn Độ (1525). Các quốc gia phong kiến
lần lợt bị tiêu diệt. Năm 1526, Babur đã chiếm đợc ton bộ miền
Bắc ấn Độ, lập ra vơng triều mới: vơng triều Mogol.
1.2- Sự xác lập của Vơng triều Mogol ở ấn Độ.(1526-
1556)
1.2.1- Babur- ngời mở đờng.
Babur đã mở đầu sự nghiệp của một vơng triều vĩ đại trong
lịch sử ấn Độ bằng những cuộc chinh phục. Trông suốt cả quá

đợc đảm bảo về mặt chính trị cũng nh quân sự, thêm cả mâu
thuẫn giữa các anh em trong nội tộc. M Humayun lại l một
ngời nhút nhát v thiên về nội tâm trong hnh động, thiếu quyết
đoán, nên cuối cùng, ông đã bị thủ lĩnh Afghan l Sher Shan Suri
đánh đuổi, buộc phải chạy khỏi ấn Độ. Đến khi Sher Shan Suri
chết, Humayun mới có cơ hội để kéo một lực lợng quân đội trở
về ấn Độ, phục hồi lại ngôi vị của mình vo năm 1555. Humayun
quyết tâm lập lại trật tự cho nền chính trị của đế chế v tiếp tục sự
nghiệp thống nhất ấn Độ. Tuy nhiên, khi vừa mới đa ra ý tởng
của mình thì không may ông đã bị qua đời do một tai nạn.
Lịch sử đã bn nhiều tới trách nhiệm của Humayun với sự
suy thoái ban đầu của vơng triều Mogol? Humayun đã phạm phải
một số sai lầm nh: sau mỗi chiến thắng, Humayun không củng
cố lại lực lợng; Humayun bị chi phối bởi tính cách mềm yếu,
không quyết đoán, kém nhậy cảm chính trị của mình; không ginh
nhiều thời gian cho vấn đề ti chính của vơng triều v có những
hạn chế trong việc dùng ngời 12
Chơng 2
Thời kỳ thịnh trị của vơng triều mogol ở ấn độ (1556 - 1658)
Thời kỳ thịnh trị của vơng triều Mogol bao gồm sự trị vì
của 3 vị hong đế l Akbar (1556 1605); Jahangir (1605
1627); Shah Jahan (1628 1658). Song Akbar l ngời đóng vai
trò chủ yếu đối với sự thịnh trị của vơng triều Mogol.
2.1- Sự thống nhất lãnh thổ của Vơng triều Mogol.
2.1.1 - Thời kỳ dẹp phiến loạn trong nội bộ tầng lớp quý tộc
Mogol, ổn định vơng triều.
Akbar l con trai của Humayun, sinh năm 1542, Akbar kế

quân đội.
- Chức vụ thứ ba l Mirsaman :chịu trách nhiệm về các
công việc nội chính trong hong cung
- Chức vụ thứ t l to án do gazi trởng phụ trách.
Nh vậy, Akbar đã tổ chức chính quyền trung ơng với 4
cơ quan chức năng: ti chính, quân đội, to án, nội chính.
Bốn vị ny đợc xem nh những quan t vấn cho Hong đế.
Từ 4 cơ quan chính ny, hong đế phân chia ra thnh các bộ
phận chức năng nhỏ hơn, theo cấu trúc kiểu xơng cá, phục
vụ cho triều đình Mogol.

Hong đế
Ti
chính

Quân
đội
nội
chính
To án
ở các địa phơng (các tỉnh), hệ thống chính trị cũng đợc
sắp xếp tơng tự nh chính quyền trung ơng. Đứng đầu mỗi tỉnh
l các thống đốc. Thời Akbar (1580), ông chia cả nớc thnh 12
bang, đó l: Bengal, Bihar. Allahabad, Anakh, Agra, Delhi,
Lahore, Maltan, Kabul, Ajmer, Malua v Gujarat. Mỗi bang đều
có 1 ngời đứng đầu (Sabadar), 1 dinan, 1 bakhshi, 1 sadr, 1 gazi
v 1 wagia navis. Vì thế, một chính quyền có trật tự, có kỷ luật
dựa trên nguyên tắc kiểm tra v điều hnh đợc mở rộng đến các
địa phơng.
Tổ chức quân đội Mogol cũng rất phong phú v đa dạng,

vấn
đề sống còn đối với sự thịnh suy của vơng triều.Vì vậy, Akbar đã
có những chính sách tôn giáo rất tích cực, hợp với hon cảnh
vơng triều lúc đó, lm cho ấn độ có sự khoan dung v ho hợp
tôn giáo cha từng có, lm cho vơng triều Mogol cng đợc củng
cố v phát triển.
2.6- Thnh tựu văn hoá - giáo dục văn học - nghệ thuật.
2.6.1. Giáo dục.
Thời Akbar đã có những cải cách quan trọng trong giáo dục
nhằm mục đích đa nền giáo dục ấn Độ truyền thống lên một tầm
cao mới m ở đó mọi ngời đều đợc tự do dạy v học, không
phân biệt tôn giáo, dân tộc, giới tính, đẳng cấp, nghĩa l dân chủ
hoá nền giáo dục; xây dựng nội dung v hình thức tổ chức giáo
dục thiết thực, mới mẻ, hiệu quả. Các hong đế Mogol, đặc biệt l
Akbar đã lm cho ấn độ trở thnh một xã hội giáo dục. Đây l

15
một bớc tiến bộ vợt bậc, l đóng góp to lớn cho lịch sử ấn độ
của vơng triều Mogol
2.6.2. Văn học.
Nhờ có những chính sách đúng đắn của các hong đế Mogol
m nền văn học của ấn độ thời kỳ ny cũng đạt tới đỉnh cao với
sự phát triển của các trờng phái văn học trong nớc v giao lu
với thế giới; đã xuất hiện những tác giả v tác phẩm có giá trị thời
đại.
2.6.3. Nghệ thuật.
Thời Mogol nghệ thuật đã đợc phát triển tột bậc, lên đến
đỉnh cao vinh quang. Tất cả các hong đế Mogol đều yêu nghệ
thuật nên họ đã rất chú trọng tới sự đầu t cho sự phát triển của tất
cả các loại hình nghệ thuật: kiến trúc, điêu khắc, hội hoạ, âm

giới lãnh thổ.
3.1.1.2- Chính sách của Aurengzeb đối với ngời Rajput,
Sikh, Afghan, Maratha ở Deccan.
Trải qua ba giai đoạn (1658 - 1668; 1668 - 1684; 1684 -
1687), với nhiều chiến dịch, Aurengzeb đã chiến thắng, thu phục
đợc phần lớn các quốc gia Deccan, đặc biệt l hai quốc gia
Bijapur v Golconda. Tuy nhiên, Aurengzeb cũng đã sớm nhận ra
rằng: việc tiêu diệt các quốc gia ny cũng chính l sự khởi đầu cho
những khó khăn của ông. Cũng từ đây, giai đoạn khó khăn nhất
trong cuộc đời của Aurengzeb cũng bắt đầu. Những dù sao cũng
phải ghi nhận Aurengzeb có công lao to lớn trong việc thống nhất
lãnh thổ ấn Độ từ Bắc xuống Nam trong thời kỳ trị vì vơng triều
Mogol.
3.1.2- Chính sách quản lý hnh chính v quân đội của
Aurangzeb.
Aurengzeb đã hết sức cố gắng để duy trì những biện pháp đối
nội cũng nh đối ngoại cần thiết m các bậc tiền bối đã lm nhằm
củng cố v ổn định vơng triều. Kết quả đáng kể m Aurengzeb
đã lm đợc đó l lần đầu tiên trong lịch sử, bán đảo ấn Độ đợc
thống nhất tới hết miền cao nguyên Deccan. Thnh tích ny của
Aurengzeb thật đáng khâm phục, đặc biệt l trong bối cảnh lịch sử
đầy khó khăn lúc đó.
Ngoi ra, Aurengzeb cũng tiếp tục các biện pháp tích cực
khác để quản lý hnh chính, quản lý giai cấp quý tộc trong v
ngoi triều đình lm chỗ dựa cho v
ơng triều nh việc lm của
tiền nhân. Song, dần d, những chính sách của Aurengzeb không
đợc thực thi tích cực nữa, thậm chí còn quay ngợc lại với chiều
kim đồng hồ so với chính sách đúng đắn của các hong đế Mogol
trớc đó. Đó chính l những chính sách bất cập m Aurengzeb, vì

Aurengzeb đã không đon kết đợc các anh em trong bối
cảnh khó khăn của vơng triều
- Đối với vấn đề tôn giáo v dân tộc.
- Về vấn đề tổ chức quân đội.
Mặc dù đã rất cố gắng, song ông ta đã gặp phải những khó
khăn cả về khách quan v chủ quan nên ông đã không thể cứu vãn
sự sụp đổ tất yếu của một vơng triều đã từng phát triển huy hong
trong lịch sử phong kiến ấn Độ.

18
Cái chết của Aurengzeb Alamgir (1707) đợc coi l sự khởi
đầu cho sự suy tn v sụp đổ của vơng triều Mogol. Mặc dù phải
gần 150 năm sau, vơng triều Mogol mới hon ton kết thúc,
nhng trong thời gian đó (1707 1858), vơng triều Mogol
không còn vị thế của nó nữa.
Từ 1707, triều đình Mogol bị khủng hoảng trầm trọng,
ấn Độ trở nên hỗn loạn vì các phe phái, các dòng họ, các tiểu
quốc thôn tính lẫn nhau. Trận Plassey năm 1757 đợc đánh giá
l điểm mốc quan trọng cho sự có mặt của ngời Anh ở tiểu lục
địa ny v dọn đờng cho sự thống trị của Công ty Đông ấn Anh
ở Bengal v tiếp đó l ton bộ ấn Độ.
Trong bối cảnh nh vậy, vo đầu thế kỷ XIX, những ngời
Hồi giáo đã tiến hnh phong tro jihah (chiến tranh Hồi giáo
giữa những tín đồ đạo Hồi v những ngời không theo đạo Hồi),
chống lại Sikh. ở Deccan cũng đã có những cuộc nổi dậy chống lại
quân Anh, nhng đều thất bại. Sau cuộc chiến giữa ấn Độ v ngời
Anh (khởi nghĩa Xipay) năm 1857, sự thống trị của vơng triều
Mogol chính thức chấm dứt v ấn Độ nằm dới sự cai trị trực tiếp
của vua Anh.
Sau Aurengzeb, còn có 9 vị hong đế Mogol thay nhau trị vì

Mogol lần đầu tiên đã lm cho lãnh thổ ấn Độ đợc thống nhất từ
Bắc xuống Nam. Căn cứ vo điều kiện đặc biệt của lịch sử ấn Độ
thì đây có thể đợc xem l một kỳ tích m vơng triều Mogol đã
lm đợc ở ấn Độ.
* Về tổ chức nh nớc v quân đội Mogol.
Dới thời các hong đế Mogol, đặc biệt l thời kỳ Akbar trị
vì, nền chính trị của ấn Độ tơng đối ổn định, tổ chức chính quyền
lên đầu tiên đ
ợc tổ chức một cách chặt chẽ v thống nhất từ
trung ơng đến địa phơng . Điều đặc biệt quan trọng nữa l từ
thời kỳ Akbar, việc trả lơng cho công chức trong bộ máy nh
nớc đã đợc thi hnh một cách bình đẳng theo trách nhiệm quyền
hạn v sự cấp hiến. Chính sách ny đã trở nên u việt vì tính chất
văn minh của nó trong chế độ phong kiến. Cũng nhờ đó m
vơng triều Mogol đã hạn chế tối đa sự đặc quyền đặc lợi của các
quý tộc Mogol.
Dới thời Mogol (đặc biệt tới thời Akbar), quân đội cũng lần
đầu tiên đợc đo tạo, tổ chức v quản lý một cách bi bản, chính
quy, chặt chẽ v hoạt động rất hiệu quả, góp phần quan trọng lm
cho vơng triều Mogol ổn định v phát triển, l một trong những
tiêu chí quan trọng đa vơng triều Mogol đạt tới đỉnh cao.

20
* Về kinh tế.
Đó l sự phát triển của nền kinh tế nội thơng v ngoại
thơng cha từng có. (so với các thời kỳ phong kiến trớc Mogol)
* Về vấn đề tôn giáo v dân tộc
Vơng triều Mogol không chỉ thống nhất đợc lãnh thổ, m
còn lm cho mọi ngời dân trên các vùng lãnh thổ đó đợc thống
nhất trong một vơng triều, không kỳ thị, đn áp lẫn nhau. Đó l

21
Leng, hậu duệ (14 đời) của Thnh Cát T Hãn, thuộc chủng tộc
Mogoloit. Vì lý do trên nên ngời Mông Cổ đã không coi tôn giáo
l công cụ chính để xâm lợc v cai trị. Điều ny đã phần no lý
giải tại sao các hong đế Mogol lại có những chính sách khoan
dung tôn giáo, ho đồng dân tộc m các Sultan của vơng triều
Hồi giáo Delhi lại không lm đợc. Đó l nguyên nhân khách
quan.
Nói chung, do bản chất tộc ngời v truyền thống dòng họ
quy định nên các hong đế Mogol một mặt rất tn bạo, thiện
chiến, say mê sự chinh phục, nhng đồng thời cũng rất dễ dung
ho, ít cực đoan, thích tự do v đặc biệt l yêu cái đẹp v nghệ
thuật. Vì thế, mọi thnh tựu m vơng triều Mogol đạt đợc có thể
khẳng định rằng: chủ yếu l do những chính sách đúng đắn tiến bộ
của các hong đế Mogol.
4.1.2.2- Do bản chất xã hội ấn Độ.
Đó l tính thụ động thuộc về bản chất của xã hội ấn độ
truyền thống. Tính chất ny đã tạo nên 2 mặt của một vấn đề:phản
kháng lại những gì không phù hợp với nó, mặt khác cũng lại dẽ
dng tiếp nhận những gì tốt đẹp v phù hợp. Khi vơng triều
Mogol cai trị ấ
n độ,với những chính sách cải cách rộng rãi trên
một số lĩnh vực:kinh tế, chính trị, văn hoá, xã hội, đặc biệt l
chính sách khoan dung, ho hợp về tôn giáo v dân tộc của các
hong đế Mogol, điển hình l Akbar, thì đã đợc tiếp nhận v ủng
hộ cao. Điều đó l một trong những lý do quan trọng tạo nên sự
phát triển đỉnh cao của vơng triều Mogol.
4.1.2.3- Do yếu tố thời đại
Thời vơng triều Mogol cai trị ấn độ cũng l thời kỳ m nền
văn minh phơng Tây chinh phục văn minh phơng Đông, l thời

thoái v sụp đổ của vơng triều Mogol.
4.2.4: Sự xâm lợc của chủ nghĩa thực dân Anh
Khi m nội bộ vơng triều Mogol đã suy yếu nặng nề, không
còn đủ sức để đảm đơng trọng trách của mình thì sự xâm lợc
của chủ nghĩa thực dân Anh l cú hích l
m sụp đổ hon ton đế
chế đại Mogol ở ấn độ. Đó cũng l một lẽ tất yếu khách quan.

Kết luận

Vơng triều Mogol đã tồn tại trong lịch sử ấn Độ với t cách
l vơng triều phong kiến cuối cùng. Với hơn 3 thế kỷ (từ 1526
đến 1858), vơng triều Mogol đã để lại những thnh tựu quan
trọng:
1- Vơng triều Mogol đã đa chế độ phong kiến ấn Độ phát
triển tới đỉnh cao: