LỜI MỞ ĐẦU
Đất nước ta đã trải qua 20 năm thực hiện đổi mới mà Đảng và Nhà
nước ta đã đề ra từ Đại hội Đảng toàn quốc lần thứ VI (1986) . Trong công
cuộc đổi mới này , một trong những nhiệm vụ hàng đầu là xây dựng nền kinh
tế nước ta thành nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa (XHCN)
với sự tham gia của nhiều thành phần kinh tế trong đó kinh tế Nhà nước giừ
vai trò chủ đạo .
Thực tế qua nhiều năm thực hiện phát triển kinh tế theo đường lối này ,
nền kinh tế thị trường nước ta đã bước đầu thu được nhiều thành tựu rất đáng
khích lệ . Bên cạnh đó cũng có những hạn chế nhất định . Một trong những
hạn chế đó là sự yếu kém của khu vực kinh tế Nhà nước nói chung và hệ
thống các doanh nghiệp Nhà nước (DNNN) nói riêng . Có thể nói trong cơ
chế thị trường ngày nay ,khi hiệu quả sản xuất kinh doanh đã trở thành yếu tố
sống còn của mỗi doanh nghiệp thì các doanh nghiệp Nhà nước lại làm ăn
không có hiệu quả. Điều đó thể hiện ở : trình độ công nghệ lạc hậu , cơ chế
quản lý yếu kém , nợ tồn đọng trong nhiều năm , kinh doanh không có lãi …
Do đó điều cấp bách đặt ra là phải làm sao để nâng cao hiệu quả hoạt
động của các DNNN .Trước thực trạng đó Đảng và Nhà nước ta đã đưa ra
một số giải pháp như : sắp xếp lại các DNNN , cho phá sản giải thể hoặc giao
bán những DNNN làm ăn không hiệu quả , cổ phần hóa các DNNN … trong
đó cổ phần hóa được coi là giải pháp hàng đầu , có khả năng mang lại lợi ích
hài hòa cho Nhà nước và xã hội .
Từ nghị quyết của Hội nghị lần thứ 2 Ban chấp hành TW Đảng khóa VII
(6/1992) ,Đảng ta đã đưa ra chủ trương cổ phần hóa các DNNN. Thực hiện chủ
trương này , chúng ta đã đạt được nhiều thành tựu và hạn chế nhất định .
Do đó em đã chọn đề tài này để có thể tìm hiểu rõ hơn về thực trạng và
đưa ra các giải pháp cho vấn đề cổ phần hóa DNNN ở nước ta hiện nay .
Em xin cám ơn GV-Ths Ngô Thị Việt Nga đã giúp em hoàn thành đề tài
này.

1

-Nếu xuất phát từ mục đích thay đổi phương thức quản lý trong DN thì
Nhà nước cần bán một phần tài sản của DNNN để thành lập công ty cổ phần.
Thông qua hình thức này, chủ sỡ hữu Nhà nước đã tự nguyện rút khỏi vị trí
người quản lý độc nhất, nhường vị trí đó cho hội đồng quản trị, thu hút
chuyên gia giỏi vào vị trí lãnh đạo doanh nghiệp.
-Nếu mục đích là chi phối hoạt động của công ty cổ phần, chủ sở hữu
Nhà nước cần nắm giừ cổ phần chi phối hay cổ phần đặc biệt.
2.Sự cần thiết phải cổ phần hóa doanh nghiệp Nhà nước
2.1.Tình hình hoạt động của các DNNN ở Việt Nam
Nền kinh tế thị trường định hướng XHCN ở nước ta hiện nay, là nền
kinh tế nhiều thành trong đó thành phần kinh tế Nhà nước giữ vai trò chủ đạo
nhằm chi phối nền kinh tế quốc dân cũng như giúp đỡ các thành phần kinh tế
khác. Với vai tró đó, thành phần kinh tế Nhà nước nói chung và hệ thống các
DNNN nói riêng đã được hưởng rất nhiều ưu đãi, tuy nhiên vẫn còn tồn tại
nhiều yếu kém. Cụ thể là:
-Quy mô của các DNNN rất nhỏ bé:
Năm 2003 có tới 75% DNNN quy mô vừa và nhỏ, 15% quy mô dưới 1
tỉ.
-Khả năng cạnh tranh của DNNN thấp, chi phí sản xuất và giá thành
cao.
Giá bán các sản phẩm của DNNN trong nước còn cao hơn giá nhập
khẩu, chất lượng sản phẩm còn thấp và không ổn định …do đó khả năng cạnh
tranh thấp.
-Hiệu quả kinh doanh của các DNNN còn thấp:
Tính đến năm 2003, mức độ nợ vốn Nhà nước ở các doanh nghiệp có
190.000 tỉ đồng là 300.000 tỉ đồng, tỷ suất nợ trên vốn là 60%.
Theo số liệu thống kê đến hết năm 2004 trong số 4000 DNNN có
khoảng 800 DN lỗ hoặc hòa vốn. Trong số DN làm ăn có lãi thì 40% số DN
này mức lãi chỉ bằng hoặc nhỏ hơn một chút so với lãi suất ngân hàng.


4
-Cổ phần hóa tạo cho DN cơ chế quản lý năng động, hiệu quả, thích
nghi với nền kinh tế thị trường tạo điều kiện về pháp lý và vật chất cho người
lao động nâng cao vai trò làm chủ trong DN.
-Cổ phần hóa góp phần đa dạng hóa các hình thức sở hữu trong DN. Cổ
phần hóa không những chỉ là sự thay đổi về sở hữu, mà còn là sự thay đổi căn
bản trong công tác quản lý ở cả phạm vi DN và nền kinh tế quốc dân.Từ chỗ
DN bị chi phối toàn diện trong quá trình sản xuất kinh doanh bởi Nhà nước
với tư cách là chủ sở hữu duy nhất, sang quyền tự chủ kinh doanh được mở
rộng và tính chịu trách nhiệm được đề cao.
-Cổ phần hóa là một yếu tố thúc đẩy sự hình thành và phát triển thị
trường chứng khoán, đưa nền kinh tế nước ta hội nhập với nền kinh tế khu
vực và thế giới.
-Cổ phần hóa là một giải pháp quan trọng để cơ cấu lại nền kinh tế
trong quá trình đổi mới.
Với những lợi ích mà cổ phần hóa đem lại, từ năm 1992, Đảng và Nhà
nước ta đã có chủ trương thí điểm cổ phần hóa và đến nay thực hiện cổ phần
hóa mở rộng. Đây là một chủ trương đúng đắn của Đảng và Nhà nước ta,
nhằm đổi mới và nâng cao hiệu quả của DNNN.
3. Các nhân tố ảnh hưởng đến cổ phần hóa DNNN
-Do tâm lý e ngại sau khi cổ phần hóa sẽ mất quyền được “bảo hộ”, sẽ
phải bước vào “sân chơi” thiếu bình đẳng giữa các DNNN, DN cổ phần hóa
và DN có vốn đầu tư nước ngoài. Không ít những nhà quản lý DN thẳng thắn
thừa nhận rằng, họ ngại cổ phần hóa vì sau khi chuyển sang DN cổ phần, DN
của họ sẽ gặp khó khăn trong việc tiếp cận với nguồn vốn ngân hàng hoặc
những chính sách liên quan đến đất đai, thuế vụ… tất cả những quy định đó
sẽ chặt chẽ, ngặt nghèo hơn. Đồng thời phải xử lý hàng loạt các vấn đề quản
lý Nhà nước về hành chính, về phần vốn Nhà nước còn trong DN sau cổ phần
hóa. Khi chưa cổ phần hóa, số vốn Nhà nước trong DN chịu sự quản lý của cơ
quan chủ quản. Sau khi cổ phần hóa, chế độ cơ quan chủ quản không còn,

vấn đề cổ phần hóa vẫn chưa phải là nhu cầu tự thân, nhu cầu nội tại của các

6
DNNN, thậm chí còn là sự miễn cưỡng, cổ phần hóa không hấp dẫn họ. Hầu
hết các DNNN vẫn không muốn, hay né tránh, hoặc tìm cách né tránh thực
hiện cổ phần hóa vì muốn được an toàn hơn và không muốn mất đi lợi ích hay
lợi thế đang có. Một trong những lợi thế đanh mang lại quá nhiều lợi ích-lợi
nhuận siêu ngạch đó là sự độc quyền hoặc những ưu đãi mà các DN vẫn nghĩ
là chỉ DNNN mới có được. Ở đây, Nhà nước và các DNNN chưa có cùng một
suy nghĩ và hành động. Do vậy nếu còn có sự khác nhau về thái độ và quyết
tâm cổ phần hóa, và khi các DNNN vẫn còn e ngại và nghi ngờ, chưa quyết
tâm thì vẫn còn nhiều trở ngại cho quá trình cổ phần hóa.
Mặt khác,nhiều giám đốc của các DNNN sợ rằng cổ phần hóa sẽ làm
mất đi quyền lực vốn có bấy lâu nay. Tư tưởng bao cấp đã ăn sâu vào suy
nghĩ của nhiều DN nên cố tình trì hoãn cổ phần hóa,lảng tránh nhiệm vụ mới.
Những nhân tố trên đã gây ảnh hưởng không nhỏ đến quá trình cổ phần
hóa, làm cho tiến trình cổ phần hóa diễn ra chậm chạp, ảnh hưởng đến quá
trình đổi mới DNNN.

7
PHẦN II : THỰC TRẠNG HẬU CỔ PHẦN HÓA DOANH NGHIỆP
NHÀ NƯỚC Ở VIỆT NAM
1.Tiến trình thực hiện CPH DNNN trong những năm qua ở Việt Nam
Đánh giá thực trạng cổ phần hóa trong thời gian qua, ông Lê Hoàng
Hải, Cục Tài chính doanh nghiệp _ bộ Tài chính cho rằng: Tiến trình cổ phần
hóa 15 năm qua có thể được chia làm 4 giai đoạn. Đó là giai đoạn thí điểm,
giai đoạn mở rộng, giai đoạn chủ động, và giai đoạn đẩy mạnh.
1.1.Giai đoạn thí điểm từ 1992 đến 1996, Nhà nước chỉ thí điểm thực
hiện cổ phần hóa những doanh nghiệp có quy mô vừa và nhỏ, mang tính chất
tự nguyện, việc bán cổ phần cũng chỉ giới hạn trong những đối tượng là nhà

hóa cho Bộ trưởng các Bộ, chủ tịch UBND các tỉnh (trừ trường hợp giảm trên
500 triệu đồng vốn Nhà nước phải có ý kiến của Bộ Tài chính). Bắt đầu áp
dụng biện pháp nhằm công khai, minh bạch hóa quá trình cổ phần hóa như
cho phép thuê các tổ chức trung gian xác định giá trị doanh nghiệp; dành tối
thiểu 30% số cổ phần (sau khi trừ số lượng cổ phần Nhà nước nắm giữ, cổ
phần bán ưu đãi cho người lao động) để bán cho các nhà đầu tư ngoài doanh
nghiệp… Mặc dù, về số lượng, giai đoạn này chúng ta đã tiến hành cổ phần
hóa được 1.435 DNNN, bộ phận DNNN nhưng theo đánh giá của ông Hải:
các DNNN được cổ phần hóa thực sự quy mô vẫn còn quá nhỏ bé chưa chiếm
đến 5% tổng số vốn Nhà nước trong các DN, quá trình cổ phần hóa còn khép
kín, chưa thực sự gắn với thị trường nên vừa hạn chế công tác huy động vốn
của DN vừa làm giảm sự giám sát của xã hội đối với hoạt động của DN; việc
giải quyết lợi ích giữa các bên trong một DN được cổ phần hóa cũng chưa
được hài hòa…
3
1.4.Giai đoạn đẩy mạnh từ tháng 12/2004 đến nay được đánh dấu bằng
việc ban hành Nghị định số 187/2004/NĐ_CP của Chính Phủ về việc chuyển
công ty Nhà nước thành công ty cổ phần. Đã xuất hiện các công ty Nhà nước
có quy mô vốn lớn không thuộc diện Nhà nước giữ 100% vốn được cổ phần
hóa như: Bảo Minh, Vinamilk, Vĩnh Sơn… và được niêm yết làm tăng đáng
kể quy mô của thị trường chứng khoán. Các giải pháp để nâng cao trách
nhiệm của DN cổ phần hóa và các cơ quan trong xử lý nợ, tài sản tồn đọng,
lao động dôi dư cũng được tiến hành song song với việc bổ sung các quy định
để nâng cao tính khách quan, minh bạch, tính chuyên nghiệp trong quá trính
cổ phần hóa như định giá qua các định chế trung gian, tính giá trị quyền sử
dụng đất vào giá trị DN, thực hiện bán cổ phần lần đầu thông qua đấu giá
3
Tạp chí Tài chính DN số 9/2006

9

4
Tạp chí Tài chính Doanh nghiệp-tháng 9/2006

10
Qua nghiên cứu khảo sát các DN sau cổ phần hóa của Bộ kế hoạch và
đầu tư cho thấy việc thay đổi mô hình hoạt động của cán bộ quản lý và người
lao động đã có tác động tích cực đến hoạt động kinh doanh của các doanh
nghiệp. Cán bộ quản lý và người lao động đã thật sự gắn bó với DN, nhờ vậy
mà hiệu quả kinh doanh tăng lên. Có đến 96% DN cho rằng, cán bộ quản lý
đã quan tâm nhiều hơn đến kết quả, hiệu quả sản xuất kinh doanh của DN
cũng như nâng cao tính chủ động của cán bộ quản lý trong thực hiện các mục
tiêu lợi nhuận và hiệu quả; hơn 88% doanh nghiệp cho biết, lương, thưởng
căn cứ vào kết quả sản xuất kinh doanh của nguời lao động đã tăng lên nhiều
so với trước khi cổ phần hóa. Có đến 85% số doanh nghiệp cho rằng sau cổ
phần hóa cơ sở vật chất kỹ thuật, năng lực sản xuất của DN được khai thác
triệt để hơn, sử dụng tốt hơn, tiết kiệm hơn trước.
5

Như vậy kết quả hoạt động của các DN hậu cổ phần hóa phần lớn đều
tốt so với trước.
2.2.Kết quả thực hiện các chính sách liên quan đến cổ phần hóa, hậu cổ
phần hóa
Cổ phần hóa là giải pháp sắp xếp, đổi mới, phát triển và nâng cao hiệu
quả của DNNN mang tính triệt để và tối ưu nhất đối với nước ta. Cổ phần hóa
DNNN trong suốt thời gian qua đã được tiến hành trên một nền tảng pháp lý
chưa thực sự vững chắc.
Văn bản pháp luật đầu tiên về cổ phần hóa DNNN là Quyết định số
143/HĐBT ngày 10-5-1990. Tiếp theo đó là Chỉ thị 2002/CP ngày 06-8-1992
và sau đó là Chỉ thị số 84/TTg ngày 04-3-1993 về việc cổ phần hóa DNNN.
Trong thời gian cổ phần hóa theo quyết định số 143/HĐBT, số lượng DN cổ

thấy đổi mới, sắp xếp DNNN không tiến triển đáng kể. Để tạo thêm động lực
mới cho tiến trình cổ phần hóa, Chính phủ đã ban hành Nghị định số 64/2002/
NĐ-CP ngày 19-6-2002 về việc chuyển đổi DNNN thành công ty cổ phần.
Với 36 điều, Nghị định số 64/2002/NĐ-CP đã quy định nhiều vấn đề cụ thể
hơn về tiến trình cổ phần hóa. Rút kinh nghiệm của các văn bản pháp luật
trước đây về cổ phần hóa, Nghị định số 64/2002/NĐ-CP đã điều chỉnh một số
vướng mắc mà trong quá trình cổ phần hóa theo các văn bản pháp luật trước
đây không giải quyết được. Đó là những vấn đề liên quan đến định giá tài sản
6
Cổ phần hóa DNNN-những vấn đề lý luần và thực tiễn
Nhà xuất bản chính trị quốc gia 2004

12
DNNN, xử lý nợ của DNNN trước khi cổ phần hóa, vấn đề phát hành cổ
phần…
Đây là giai đoạn Nhà nước chủ động giao cho các Bộ, ngành, địa
phương trách nhiệm lựa chọn và triển khai cổ phần hóa đối với các DN thuộc
phạm vi quản lý mà không trông chờ sự tự nguyện của các DN cấp dưới như
trước đây. Trong giai đoạn này, Nhà nước cũng giao thêm quyền quyết định
giá trị DN và phê duyệt phương án cổ phần hóa cho Bộ trưởng các Bộ, chủ
tịch UBND các tỉnh (trừ trường hợp giảm trên 500 triệu đồng vốn Nhà nước
phải có ý kiến của Bộ Tài chính). Bắt đầu áp dụng biện pháp nhằm công khai,
minh bạch hóa quá trình cổ phần hóa như cho phép thuê các tổ chức trung
gian xác định giá trị doanh nghiệp; dành tối thiểu 30% số cổ phần (sau khi trừ
số lượng cổ phần Nhà nước nắm giữ, cổ phần bán ưu đãi cho người lao động)
để bán cho các nhà đầu tư ngoài doanh nghiệp… Mặc dù, về số lượng, giai
đoạn này chúng ta đã tiến hành cổ phần hóa được 1.435 DNNN, bộ phận
DNNN nhưng theo đánh giá của ông Hải: các DNNN được cổ phần hóa thực
sự quy mô vẫn còn quá nhỏ bé chưa chiếm đến 5% tổng số vốn Nhà nước
trong các DN, quá trình cổ phần hóa còn khép kín, chưa thực sự gắn với thị

quản lý DN, tạo điều kiện để các DN đổi mới phương thức quản lý kinh
doanh. Đặc biệt, bước đầu đã gắn kết quá trình cổ phần hóa DNNN với phát
triển thị trường chứng khoán, thông qua việc khuyến khích DN cổ phần hóa
thực hiện niêm yết, đăng kí giao dịch trên thị trường chứng khoán, quy định
số lượng cổ phần tối thiểu phải bán đấu giá công khai.
Năm 2005, việc bán đấu giá cổ phần của 62 đơn vị cổ phần hóa qua hai
trung tâm giao dịch chứng khoán đã thu về cho Nhà nước và DN trên 4.400 tỷ
đồng, tăng so với giá khởi điểm 976 tỷ đồng, tăng hơn so với mệnh giá 1.853
tỷ đồng. Hiệu quả của việc cổ phần hóa các DNNN đã đưa 9 công ty thực
hiện đăng kí giao dịch tại trung tâm giao dịch chứng khoán Hà Nội với giá trị
trên 1.500 tỷ đồng và có thêm 8 công ty niêm yết tại trung tâm giao dịch
chứng khoán Tp.HCM với tổng số vốn là 508 tỷ đồng. Trong 34 DN niêm yết

14
trên thị trường chứng khoán có 29 DNNN cổ phần hóa đã tạo đà phát triển
cho thị trường chứng khoán những năm tiếp theo.
Bên cạnh đó quyền lợi của người lao động trong DN cổ phần hóa được
đảm bảo thông qua việc mua cổ phần ưu đãi giảm giá 40% so với giá đấu bình
quân thành công và việc trợ cấp cho lao động dôi dư.
7
Bên cạnh những mặt tích cực, trong quá trình thực hiện nghị định 187
còn một số bất cập như: Đối tượng cổ phần hóa còn hạn chế; chưa có văn bản
hướng dẫn cụ thể mức giá áp dụng và trình tự thủ tục và việc xác định giá trị
quyền sử dụng đất vào giá trị của DN cổ phần; chính sách về cổ đông có sự
cách biệt giữa nhà đầu tư trong và ngoài nước…
Hiện nay, Bộ tài chính đang xây dựng tờ trình Chính phủ nhằm bỏ ưu
đãi thuế cho các DN cổ phần hóa. Tờ trình này là dự thảo một Nghị định mới,
thay thế Nghị định số 187/2004/NĐ-CP ngày16/11/2004 của Chính phủ về
chuyển công ty Nhà nước sang công ty cổ phần. Điểm nổi bật trong dự thảo
trên là bãi bỏ ưu đãi thuế thu nhập DN sau khi cổ phần hóa, một chính sách

Tổng công ty Nhà nước hoặc hình thành từ công ty Nhà nước có quy mô
lớn.Đến nay cả nước đã có trên 70 tập đoàn được sắp xếp lại hoặc thành lập
mới.
8
Điều quan trọng nữa là qua việc sắp xếp cổ phần hóa DNNN đã từng
bước làm thay đổi nhận thức và đổi mới phương thức quản lý DNNN. Thực tế
cho thấy hầu hết các DN sau cổ phần hóa đều làm ăn có hiệu quả, vốn, doanh
số, lợi nhuận, thu nhập của người lao động đều tăng, cổ tức bình quân tăng.
Cụ thể, theo điều tra tại 559 doanh nghiệp cổ phần hóa, kết quả cho
thấy, 87,53% số doanh nghiệp khẳng định kết quả hoạt động sản xuất kinh
doanh tốt hơn nhiều so với trước khi cổ phần hóa. So sánh năm đầu cổ phần
hóa với năm cuối của mô hình DNNN, cho thấy doanh thu bình quân tăng
khoảng 13% . Theo đánh giá của các nhà quản lý DN, ở thời điểm năm đầu
tiên cổ phần hóa, việc chuyển sang mô hình mới chưa có tác dụng đột biến
tức thời tới các yếu tố liên quan trực tiếp đến doanh thu như: tăng sức sản
xuất, khả năng tiêu thụ sản phẩm của doanh nghiệp nhưng đã có tác động
mạnh đến các chỉ tiêu tăng trưởng đặt ra, thể hiện hiệu quả hoạt động là lợi
nhuận và tỷ suất lợi nhuận. Tương tự, ngay trong năm sau khi cổ phần hóa,
năng suất lao động của các doanh nghiệp đã tăng bình quân 26%, tiền lương
8
Tài chính DN số 9/2006

16