gắn việc xây dựng phong cách làm việc
của cán bộ với việc học tập và làm theo
tấm gơng đạo đức hồ chí minh
PGS.TS Nguyễn Quốc Bảo

Phong cách làm việc của ngời cán bộ là tổng hợp những phơng
pháp, biện pháp, cách thức tiêu biểu, ổn định mà ngi cán bộ sử dụng
để thực hiện nhiệm vụ của mình. Phong cách làm việc giữ vai trò quan
trọng trong tất cả các khâu hoạt động và thực thi nhiệm vụ của cán bộ.
Nó đợc quy định bởi chức năng, nhiệm vụ, phẩm chất, tri thức và điều
kiện hoạt động của ngời cán bộ. Với ý nghĩa đó, phơng pháp, cách thức
làm việc l b phn cu th nh phong c ỏch l m vi c của cán bộ. Kết quả
của việc thực hiện chủ trơng, nhiệm vụ phụ thuộc một phần rất quan
trọng vào phong cách làm việc của đội ngũ cán bộ nói chung và của từng
cán bộ nói riêng. Phong cách làm việc tuy là cái đời thng, dung dị, đ-
ợc biểu hiện trong hành động, cử chỉ, hành vi thực thi nhiệm vụ, trong
cách đối nhân xử thế, giải quyết công việc, nhng lại phản ánh phẩm chất
bên trong nh tấm gơng phản chiếu tâm hồn, t tởng và phẩm chất cán bộ.
Chủ tịch Hồ Chí Minh đã từng nêu rõ : Cán bộ là gốc của mọi
công việc. Công việc thành công hoặc thất bại đều do cán bộ tốt hay
kém
(1)
. Rõ ràng ở đây, Ngời đòi hỏi cán bộ phải là ngời vừa có phẩm
chất, đạo đức cách mạng, vừa phải có năng lực mới đáp ứng đợc yêu cầu,
nhiệm vụ cách mạng, trong đó phong cách làm việc là một nhân tố quan
trọng cấu thành phẩm chất và năng lực của cán bộ. Vì thế, ngi cán bộ
với t cách vừa là ngời lónh đạo lại vừa là ngời đầy tớ thật trung thành của
nhân dân, không thể không phấn đấu để có đợc phong cách làm việc
khoa học và có hiệu quả. Yêu cầu đó càng quan trọng và bức thiết khi
Đảng và Nhà nớc ta đặt ra nhiệm vụ là tập trung mọi lực lợng, tranh thủ
thời cơ, vợt qua thử thách, đy mạnh công cuộc đổi mới một cách toàn

độc lập, dân ta đc hoàn toàn tự do, đồng bào ai cũng có cơm ăn, áo
mặc, ai cũng đợc học hành.
Mỗi ngày đồng bào còn chịu khổ là một ngày Bác ăn không ngon
ngủ không yên. Quan tâm đến đời sống con ngời, đời sống nhân dân là
quan điểm trung tâm quán xuyến trong phong cách hoạt động của Ngời.
Hồ Chí Minh ó nói: Chính phủ và Đảng chỉ mu giải phóng cho
nhân dân. Vì thế, bất kỳ việc gì cũng vì lợi ích của nhân dân mà làm và
chịu trách nhiệm trớc nhân dân.
(1)
Hồ Chí Minh, Toàn tập, Tập 5, Nxb Chính trị quốc gia, Hà Nội, 1995, Tr.233
2
Đó là một lẽ rất giản đơn, rõ ràng. Nhng nhiều cán bộ cha hiểu,
cho nên trong lúc làm việc thờng sai lầm; đến nói chia cán bộ Chính phủ
và Đảng ra l m một phía, quần chúng ra một phía
(1)
Đặc biệt, Ngời lu ý cán bộ cần thể hiện đầy đủ tinh thần phụ trách
trớc nhân dân. Ngời nói Bao nhiêu cách tổ chức và cách làm việc, đều vì
lợi ích của quần chúng, vì cần cho quần chúng. Vì vậy, cách tổ chức và
cách làm việc nào không phù hợp với quần chúng thì ta phải có gan đề
nghị lên cấp trên để bỏ đi hoặc sửa lại. Cách nào hợp với quần chúng,
quần chúng cần, thì dù cha có sẵn, ta phải đề nghị lên cấp trên mà đặt
ra. Nếu cần làm thì c đặt ra, rồi báo cáo sau, miễn là đợc việc.
Đằng này cán bộ ta chỉ biết kh kh giữ nếp cũ. Cái không hợp cũng
khụng dám sửa bỏ, cái cần thiết cũng không dám đặt mới.
Đó là vì thói không phụ trách quá hữu gặp sao hay vậy
2
.
Với niềm tin, và lòng nhân ái bao la đối với nhân dân. Ngời
thâm nhập quần chúng bằng phong cách thực sự của ngời cán bộ quần
chúng. Với đôi dép lốp, bộ đồ kaki vốn có trớc đây với bộ quần áo nâu

Những lời căn dặn của Ngời đã đợc nhắc lại rất nhiều lần suốt 24
năm đứng đầu bộ máy Đảng và Nhà nớc ta, và cho đến trớc khi qua đời
Ngời cũng không quên căn dặn điều đó, trong di chúc thiêng liêng của
Ngời.
Đảng ta vốn có truyền thống liên hệ chặt chẽ với quần chúng. Phần
đông cán bộ, đảng viên của Đảng đã giữ đợc phẩm chất và tác phong
cách mạng, một lòng một dạ phục vụ quần chúng, đi sát quần chúng,
tuyên truyền vận động thuyết phục quần chúng thực hiện các đờng lối,
chính sách của Đảng và Nhà nớc phản ánh lợi ích quần chúng. Chính vì
lẽ đó, suốt quá trình hoạt động cách mạng lúc vào sống ra chết, lúc cách
mạng gặp khó khăn, quần chúng vẫn một lòng gắn bó với Đảng, hết lòng
tin yêu Đảng, bảo vệ Đảng, bảo vệ sự nghiệp cách mạng đến thắng lợi
rực rỡ ngày nay.
Sự nghiệp cách mạng bao giờ cũng là sự nghiệp của quần chúng.
Trớc kia cũng nh hiện nay, năng lực và trí tuệ ca quần chúng rất vĩ đại,
nhất là sau khi quần chúng đã làm chủ vận mệnh của mình, làm chủ cuộc
sống của mình. Quyền làm chủ tập thể của quần chúng đợc nâng cao thì
tính tích cực và sáng tạo của quần chúng càng dồi dào, phong trào cách
mạng của quần chúng càng sôi nổi rộng lớn
1
. Tổng kết kinh nghiệm
những năm qua, Đảng ta cho rằng, những thành công cũng nh những sai
lầm, khuyết điểm mắc phải đều có liên quan chặt chẽ tới việc có tôn
trọng hay không quyn làm chủ tập thể của nhân dân lao động. Từ thực
tiễn đó, Đảng ta đã tổng kết nêu lên một trong những bài học kinh
nghiệm của Đảng ta là: Sức mạnh của một nớc, của cách mạng chính là ở
nhân dân. Để thực s phát huy quyền làm chủ tập thể của nhân dân lao
động, phải tin tởng ở nhân dân, mọi chủ trơng, chính sách đều phải lấy
dân làm gốc.
(1)

dần sự suy nghĩ và hành động vào cuộc sống riêng của mình. T tởng đòi
hởng thụ, chạy theo lợi ích vật chất cho cá nhân mình, làm phai nhạt lý t-
ởng sống, làm tiêu tan giá trị tinh thần, phẩm chất cao đẹp của ngời cộng
sản. Cần phải kiên quyết loại trừ chủ nghĩa cá nhân nh Ch tch Hồ Chớ
Minh đã dạy.
II. phong cách làm việc khoa học.
Từ lời nói đến việc làm, chúng ta học đợc ở Hồ Chí Minh một
phong cách làm việc khoa học. Ngi đã căn dặn: Gặp mỗi vấn đề
phải suy tính kỹ lỡng. Chớ hấp tấp, chớ làm bừa, chớ làm liều. Chớ gặp
sao làm vậy
1
1
Hồ Chí Minh - Những sự kiện - Viện Bảo tàng Hồ Chí Minh, Hà Nội,1987, trang 178.
1
Hồ Chí Minh: Toàn tập, tập 5, Nxb Chính trị quốc gia, Hà Nội, 1995, tr.239
5
Chúng ta sẽ nghiên cứu những chỉ dẫn cụ thể của Ngời trong cách
làm việc khoa học, để đổi mới phong cách làm việc của Đảng, của Nhà
nớc.
Ngời đã nói: Lãnh đạo đúng nghĩa là:
- Phải quyết định mọi vấn đề một cách cho đúng
- Phải tổ chức sự thi hành cho đúng
- Phải tổ chức sự kiểm soát
2
1. Phải quyết định cho đúng.
1.1. Theo Hồ Chí Minh, muốn quyết định cho đúng, trớc tiên
phải điều tra nghiên cứu rõ ràng.
Ngời nói: Phải hiểu rằng: Đảng có hiểu rõ tình hình thì đặt chính
sách mới đúng. Mà muốn Đảng hiểu rõ thì đảng viên và cán bộ phải điều
tra và báo cáo rõ ràng tình hình từng xã, từng huyện, từng tỉnh, từng khu.

chết mọi sự thật. Nhng chính thái độ ngời nghe, nếu không xuất phát từ ý
muốn thật sự tìm kiếm sự thật, thì sự thật cũng không bao giờ đến với họ.
Thực ra, hoạt động nghe của ngời lãnh đạo hết sức quan trọng.
Ngời lãnh đạo phải bố trí thời gian làm việc của mình để nghe. Nhng
hiện nay cũng có tình hình là một số ngời lãnh đạo không muốn nghe.
Chính Lênin đã mỉa mai thái độ đó: Không ai lại điếc thậm tệ hơn
là ngời không muốn nghe
1
.
Vì vậy ngời cán bộ phải học cách nghe, rèn luyện thái độ nghe,
làm thế nào để động viên, khuyến khích ngời nói phản ảnh đúng sự thật,
ngăn ngừa những thái độ tiêu cực, vụ lợi của ngời nói.
1.2. Muốn quyết định đúng, Chủ tịch Hồ Chí Minh đã dạy
chúng ta phải biết phân tích so sánh.
Bác nói: So đi sánh lại, phân tích rõ ràng là cách làm việc có khoa
học
1
. Ngời đã chỉ rõ đó là phơng pháp rất quen thuộc trong quần chúng.
Ngời nói: Đặc điểm rõ nhất trong t tởng của dân chúng là họ hay
so sánh.
Họ so sánh bây giờ và họ so sánh thời kỳ đã qua. Họ so sánh từng
việc và họ so sánh toàn bộ phận. Do sự so sánh, họ thấy chỗ khác nhau,
họ thấy mối mâu thuẫn. Rồi lại do đó họ kết luận, họ đề ra cách giải
quyết.
Dân chúng so sánh đúng, giải quyết đúng, là vì tai mắt họ nhiều,
việc gì họ cũng nghe, cũng thấy.
Vì sự so sánh kỹ càng đó, mà cách giải quyết của dân chúng bao
giờ cũng gọn gàng, hợp lý, công bình.
2
Khoa học quản lý đã chỉ rằng, trong quy trình ra quyết định, sau

thi hành các chủ trơng công tác: phải gắn bó chặt chẽ với quần chúng và
phải tổ chức chỉ đạo điểm, rút kinh nghiệm rồi mở rộng ra.
Ngi nói: bất kỳ việc gì, chúng ta phải bắt đầu từ gốc, dần
dần đến ngọn, t ít đến nhiều, từ hẹp đến rộng. Ch nên tham mau, tham
nhiều trong một lúc
1
.
Ngời cho rằng, bất kỳ ngời lãnh đạo nào cũng phải làm nh thế,
phải giải quyết việc thiết thực ở một điểm cụ thể, để chỉ đạo chung cho
phong trào,
đồng thời tự nâng cao mình thờng xuyên.
2.2. Phải tổng kết kinh nghiệm công tác.
Hồ Chí Minh căn dặn chúng ta, mỗi khi làm xong một công việc,
dù thành công hay thất bại, phải nghiên cứu đến cội rễ, phân tách thật rõ
ràng rồi kết luận, để làm khuôn phép cho những công việc khác, và đó
là chìa khóa phát triển công việc và để giúp cho cán bộ tiến tới
2
.
2.3. Để tổ chức thực hiện các nhiệm vụ công tác, Hồ Chí Minh rất
quan tâm đến vấn đề cán bộ, và cho chúng ta nhiều chỉ dẫn có ý nghĩa
phơng pháp luận khoa học để giải quyết vấn đề đó .
- Điều quan trọng trớc tiên, theo Ngời, là phải hiểu biết đúng cán
bộ. Muốn vậy, phải chí công vô t trong việc xem xét cán bộ.
Hồ Chí Minh nói: Biết ngời cố nhiên là khó. Tự biết mình cũng
không phải l dễ. Đã không tự biết mình, thì khó mà biết ng ời, vì vậy,
muốn biết đúng sự phải trái ở ngời ta, thì trớc, phải biết đúng sự phải trái
của mình. Nếu không biết sự phải trái ở mình, thì chắc không thể nhận rõ
ngời cán bộ tốt hay xấu
3
.

- Phải biết sử dụng cán bộ. Cũng nh khi đánh giá cán bộ, Ngời
nhấn mạnh phải rất vô t. Ngời phê phán gay gắt những bệnh : Ham dùng
ngời bà con, anh em quen biết, bạn bè, ham dùng bọn nịnh hót, ghét
những ngời chính trực, ham dùng những ngời hợp tính với mình, tránh
những ngời không hợp ý mình.
Ngời căn dặn: Phải có độ lợng vĩ đại thì mới có th đối với cán bộ
một cách chí công vô t, không có thành kiến, khiến cho cán bộ khỏi bị bỏ
rơi
Phải chịu khó dạy bảo, mới có th nâng đỡ những đồng chí còn
kém, giúp cho họ tiến bộ.
Phải sáng suốt, mới khỏi bị bọn vu vơ bao vây, mà cách xa cán bộ
tốt.
1
Sđd - trang 296
10
Phải có thái độ vui vẻ, thân mật, các đồng chí mới vui lòng gần gụi
mình
1
- Hồ Chớ Minh đã nêu 4 tiêu chuẩn để lựa chọn cán bộ lãnh đạo:
+ Những ngời đã tỏ ra rất trung thành, hăng hái trong công việc,
trong lúc đấu tranh.
+ Những ngời liên lạc mật thiết vi dân chúng, hiểu biết dân
chúng. Luôn luôn chú ý đến lợi ích của dân chúng. Nh thế, thì dân chúng
mới tin cậy cán bộ và nhận cán bộ đó là ngời lãnh đạo của họ.
+ Những ngời có thể phụ trách giải quyết các vấn đề trong những
hoàn cảnh khó khăn.
Ai sợ phụ trách và không có sáng kiến thì không phải ngời lãnh
đạo.
Ngời lãnh đạo đúng đắn cần phải: Khi thất bại không hoang mang,
khi thắng lợi không kiêu ngạo. Khi thi hành các nghị quyết kiên quyết,

khuyết điểm của mình.
H Chớ Minh đã chỉ ra rằng, trong một đơn vị, ngời lãnh đạo thật
sự dân chủ, ý kiến của cán bộ đợc thật sự tôn trọng, thì khối đoàn kết nội
bộ đợc củng cố, những sáng kiến đợc nảy nở, công việc nhất định sẽ đợc
hoàn thành tốt một cách tốt đẹp.
Ngời nói: Dân chủ, sáng kiến, hăng hái, ba điều đó rất quan hệ
với nhau. Có dân chủ mới làm cho cán bộ và quần chúng đẻ ra sáng kiến.
Những sáng kiến đó đợc khen ngợi, thì những ngời đó càng thêm hăng
hái, và ngời khác cũng học theo. Và trong khi tăng thêm sáng kiến và
hăng hái làm việc, thì những khuyết điểm lặt vặt, cũng tự sửa chữa đợc
nhiều
3
.
Ngời cho rằng, điểm mấu chốt trong cách lãnh đạo là làm cho cấp
dới có tinh thần ch động sáng tạo trong công việc, có tinh thần trách
nhiệm cao, dám tìm tòi suy nghĩ và dám quyết định. Sẽ rất tai hại, nếu
trong t chức của mình, ngời lãnh đạo có một đội ngũ giúp việc bảo sao
làm vậy. Ngời nói: Phải đào tạo một mớ cán bộ phụ trách có gan làm
việc, ham làm việc. Có thế, Đảng mới thành công.
Nếu đào tạo một mớ cán bộ nhát gan, dễ bảo đập đi hò đứng,
không dám phụ trách. Nh thế là một việc thất bại cho Đảng.
1
Khoa học quản lý cho rằng: trong công tác lãnh đạo cần phải có sự
phân cấp quản lý rõ ràng. Ngời lãnh đạo tập trung vào những việc mà
không ngi nào có thể thay thế đợc; còn những công việc khác thì giao
cho cấp dới làm, ngời lãnh đạo không phải buông trôi, đùn việc, mà cần
có nhng ý kiến chỉ đạo cần thiết và kiểm tra việc thực hiện.
Ngời còn chỉ rõ: Khi giao công tác cho cán bộ cần phải chỉ đạo rõ
ràng, sắp đặt đầy đủ. Vạch những điểm chính, và những khó khăn có thể
xảy ra. Những vấn đề đã quyết định rồi, thả giao cho họ làm, khuyên

không gắn với điều kiện thực tế, không gắn với quần chúng, với cơ sở và
không có tính hiện thực; trong chỉ đạo, không có kế hoạch cụ thể, không
có những biện pháp cụ thể, không hớng dẫn cụ thể, không kiểm tra,
không tổng kết kinh nghiệm; khi khai hội thì làm hình thức rầm rộ, nhng
nội dung rỗng; trong tuyên truyền, huấn luyện nội dung cao xa, không
gắn với thực tế, không giúp ích cho công tác của cán bộ và quần chúng;
nói và viết không phù hợp với ngời nghe, dài dòng và không có nội dung.
Bệnh hình thức là căn bệnh của những kẻ sử dụng các hình thức
của tổ chức cách mạng, nhng không làm đầy đủ nội dung cần có, hay để
che đậy nhng việc làm vô trách nhiệm. Bệnh này là biểu hiện cụ thể của
2
Sđd - Trang. 280
1
Sđd - Trang. 287
13
bệnh quan liêu, xa rời quần chúng, xa rời thực tế. Họ phô trơng nhiều,
nhng làm ít, lời nói không đi đôi với việc làm, hoặc làm đại khái, qua loa
không đến nơi đến chốn.
Để sửa cha bệnh hình thức, H Chớ Minh đã cho chúng ta nhiều
chỉ dẫn cụ thể. Khi ra các quyết định công tác, định cách tổ chức, cách
làm việc, phải căn cứ vào tình hình thực tế về mọi mặt, trình độ nhận
thức của quần chúng, phải đi tận nơi, xem tận chỗ. Không đợc chỉ ngồi
trong bàn giấy, nghe ngời ta báo cáo rồi ra quyết định.
Ngời đã phê phán bệnh khai hội , không có kế hoạch, không
chuẩn bị kỹ càng, không thiết thực, khai hội lâu, khai hội quá nhiều, làm
cho quần chúng sợ khai hội.
Ngời phê phán bệnh hình thức trong huấn luyện. Ngời chỉ trích
việc mở lớp quá đông ngời, mở lớp lung tung. Ngời chỉ trích gay gắt
bệnh lý lun suông, bệnh sách vở, lý luận tách rời thực tế. Ngời lên án
bệnh ba hoa trong nói và viết, lối nói và viết dài dòng, nhng nội dung

cũng là cơ sở để đoàn kết con ngời, xây dựng đợc những mối quan hệ xã
hội tốt đẹp, vì khiêm tốn là biểu hiện của việc tôn trọng con ngời. Hơn
nữa, ngời khiêm tốn không bao giờ tự cho mình là đủ, họ không ngừng
học hỏi và dân chủ đối với mọi ngời cán bộ, đảng viên và quần chúng, đó
là tiền đề để họ tiến bộ không ngừng.
H Chớ Minh thờng nói:
Nếu ai nói chúng ta không dân chủ, thì chúng ta khó chịu. Nhng
nếu chúng ta tự xét cho kỹ, thì thật có nh thế.
Đối với cơ quan lãnh đạo, đối với những ngời lãnh đạo, các đảng
viên và các cán bộ dù có ý kiến cũng không dám nói, dù muốn phê bình
cũng sợ, không dám phê bình
2
.
Hiện nay, đ xây dựng cho đợc nhng quan hệ bình đẳng, dân chủ
thật sự giữa các đảng viên, các cấp bộ đảng, giữa ngời lãnh đạo ở bất cứ
cấp nào với đảng viên và quần chúng, cần phải đợc thể chế hóa trong cơ
chế tổ chức, chế độ làm việc, theo đúng những nguyên tắc tổ chức của
Đảng và luật pháp của Nhà nớc. Nhng điều quan trọng là phải thực hiện
dân chủ thực sự trong xã hội và trong bộ máy của Đảng, Nhà nớc và các
đoàn thề quần chúng. Thực hiện cho đợc khẩu hiệu đã nêu lên trong Đại
hội VI của Đảng ta: Dân biết, dân bàn, dân làm, dân kiểm tra, thực
hiện cho đợc bình đẳng và công bằng xã hội; chống những thói gia trởng
đẳng cấp, chuyên quyền độc đoán, quan liêu, cửa quyền trong những ng-
ời quản lý và lãnh đạo.
V- PHoNG cácH Tự PHÊ BìNH và PHÊ BìNH.
Hồ Chí Minh cho rằng, Đảng ta gồm những ngời có tài, có đức, có
những thành tích rất vẻ vang. Nhng không phải tất cả mọi ngời đều tốt,
mọi việc đều hay. Trong Đảng vẫn có những ngời cha bỏ hết thói h tật
xấu. Hơn nữa, sự nghiệp cách mạng rất khó khăn, phức tạp. Cụng việc
làm của cán bộ, đảng viên có lúc đúng, lúc sai. Vì vậy, Ngời khuyên

Ngời đã nhiều lần phê phán những khuyết điểm của ngời lãnh đạo
và nhng ngời cấp dới trong tự phê bình và phê bình. Nhiều cán bộ lãnh
đạo có thói không muốn nghe những lời nói ngay thẳng, những ý kiến
phê bình mỡnh, trái lại, chỉ muốn nghe những lời nói tốt đẹp. Vì vậy xung
quanh những ngời lãnh đạo ấy, xuất hiện một lớp ngời cơ hội, nịnh bợ,
làm mờ mắt ngời lãnh đạo và gây những tai hại không nhỏ cho công tác.
1
Sđd - Trang. 261
2
Sđd - Trang. 261
16
Ngời đã cảnh cáo và cho đó là nguy cơ làm hỏng công việc và uy tín của
Đảng, làm hỏng danh giá của ngời lãnh đạo.
Thái độ sai trong phê bình và tự phê bình mà Hồ Chí Minh đã chỉ ra
trên đây, cho đến nay vẫn cha đợc khắc phục. Dĩ nhiên, tình trạng này diễn ra
ngoài ý muốn của chúng ta, ngoài nhng nguyên tắc, chính sách của Đảng,
của Nhà nớc. Vì vậy chúng ta cần phải tìm các biện pháp khắc phục tình
trạng đó. ở đây chúng tôi chỉ muốn đề cập trong phạm vi tự phê bình và phê
bình.
Hồ Chí Minh đã nhiều lần nhắc nhở chúng ta phải hết sức cảnh giác với
bọn xu nịnh: Phải sáng suốt mới khỏi bị bọn vu vơ bao vây, mà cách xa cán
bộ tốt
1

Ngời cũng nghiêm khắc phê phán thái độ vô trách nhiệm ơn hèn,
yếu ớt của những cán bộ, đảng viên, đứng trớc những việc trái tai, gai
mắt lại sợ sệt không dám đấu tranh. Dĩ nhiên, thái độ đó của cán bộ,
đảng viên là do chủ nghĩa cá nhân, nhng một phần cũng do ngời lãnh đạo
thiếu gơng mẫu để cho sự lộng hành ấy đợc thực hiện. ở đây có vấn đề l-
ơng tâm và trách nhiệm của ngời cán bộ, đảng viên, phẩm chất khí tiết