Bµi lµm
1/ ĐẶT VẤN ĐỀ
Ủy ban nhân dân (UBND) là cơ quan có vai trò quan trọng trong bộ máy hành
chính nhà nước ở địa phương. Đây là cầu nối đảm bảo tính thống nhất cũng như toàn
diện trong công tác quản lí hành chính nhà nước từ Trung ương tới địa phương. Với
vai trò đó, nghiên cứu tổ chức và hoạt động của UBND là một công việc cần thiết để
có được những hiểu biết sâu rộng về cơ quan này. Đồng thời việc nghiên cứu cũng
không nên dừng lại ở các quy định của pháp luật hiện hành mà còn phải nghiên cứu
thực trạng áp dụng các quy định đó, từ đó đưa ra giải pháp đúng đắn, kịp thời.
2/ GIẢI QUYẾT VẤN ĐỀ
2.1 Vị trí, tính chất, chức năng của Uỷ ban nhân dân
Điều 123 Hiến pháp năm 1992 và Điều 2 Luật Tổ chức HĐND và UBND năm
2003 quy định: “Uỷ ban nhân dân do Hội đồng nhân dân bầu là cơ quan chấp hành
của Hội đồng nhân dân, cơ quan hành chính nhà nước ở địa phương, chịu trách nhiệm
trước Hội đồng nhân dân cùng cấp và cơ quan nhà nước cấp trên ”.
Như vậy UBND là cơ quan chấp hành của cơ quan quyền lực nhà nước ở địa
phương đồng thời là cơ quan hành chính nhà nước ở địa phương. UBND có chức năng
chủ yếu là quản lý hành chính nhà nước. Hoạt động quản lí của UBND mang tính
thống nhất và toàn diện trên tất cả các lĩnh vực của đời sống xã hội, đối với mọi đối
tượng nhưng giới hạn trong phạm vi một địa phương, một vùng lãnh thổ nhất định.
2.2 Cơ cấu, tổ chức của Uỷ ban nhân dân
Trong công cuộc cải cách hành chính những năm gần đây, tổ chức và hoạt động
của UBND được quy định tại Hiến pháp năm 1992 và Luật tổ chức HĐND và UBND
năm 2003 so với các văn bản pháp luật trước kia có sự thay đổi căn bản. Căn cứ vào
những văn bản trên và đặc điểm kinh tế, chính trị, văn hoá - xã hội, an ninh, quốc
phòng hiện nay, cơ cấu tổ chức cụ thể của từng UBND do HĐND cùng cấp quyết định
theo sự hướng dẫn của Chính phủ.
1
2.2.1 Cơ cấu của Ủy ban nhân dân
Điều 119 Luật tổ chức HĐND và UBND năm 2003 quy định Chủ tịch, Phó chủ
tịch và các ủy viên của UBND do HĐND cùng cấp bầu ra tại kì họp thứ nhất của mỗi

UBND cấp mình và cấp dưới trực tiếp; phân công công tác cho các Phó chủ tịch và
các thành viên; quyết định các vấn đề thuộc nhiệm vụ, quyền hạn của UBND cấp
mình (trừ các vấn đề quy định tại Điều 124 Luật tổ chức HĐND và UBND năm
2003). Chủ tịch UBND vừa phải chịu trách nhiệm cá nhân về việc thực hiện nhiệm vụ,
quyền hạn của mình vừa phải chịu trách nhiệm cùng với tập thể UBND về hoạt động
của UBND trước HĐND cùng cấp và cơ quan nhà nước cấp trên. Sự điều hành của
Chủ tịch UBND đảm bảo tính thống nhất trong hoạt động quản lí hành chính của
UBND.

Phó chủ tịch UBND
Vai trò của Phó chủ tịch UBND là người giúp việc cho chủ tịch, thực hiện
những công việc được chủ tịch phân công phụ trách liên quan tới một lĩnh vực nhất
định. Các phó chủ tịch chịu trách nhiệm cá nhân về việc thực hiện nhiệm vụ của mình
trước chủ tịch UBND và cùng với tập thể UBND chịu trách nhiệm trước HĐND cùng
cấp và cơ quan nhà nước cấp trên.

Uỷ viên UBND
Uỷ viên UBND được chủ tịch phân công phụ trách những ngành, lĩnh vực
chuyên môn nhất định, phải chịu trách nhiệm cá nhân về công việc được phân công
trước chủ tịch UBND và cùng với tập thể UBND chịu trách nhiệm trước HĐND cùng
cấp và cơ quan nhà nước cấp trên.
Thủ trưởng các cơ quan chuyên môn thuộc UBND (không phải là thành viên
của UBND) được giao phụ trách quản lí ngành, lĩnh vực chuyên môn với các tên gọi
như: Giám đốc sở, trưởng phòng, trưởng ban có nhiệm vụ lãnh đạo hoạt động của
các sở, phòng, ban; định kỳ mỗi tháng một lần phải báo cáo trước UBND và cơ quan
3
quản lí chuyên môn cấp trên, trường hợp cần thiết thì phải báo cáo truớc HĐND cùng
cấp.
Số lượng các sở, phòng, ban trực thuộc UBND phụ thuộc vào yêu cầu nhiệm vụ
công tác trong mỗi giai đoạn và quyết định của cơ quan có thẩm quyền.

HĐND và UBND năm 2003). Để đảm bảo tính dân chủ và phát huy hiệu quả của các
buổi họp, các thành viên của UBND phải tham dự đầy đủ, trường hợp vắng mặt phải
được sự đồng ý của chủ tịch UBND.
Điều 125 Luật tổ chức HĐND và UBND năm 2003 quy định: “Chủ tịch Ủy ban
Mặt trận Tổ quốc Việt Nam và người đứng đầu các đoàn thể nhân dân ở địa phương
được mời dự các phiên họp của UBND cùng cấp khi bàn các vấn đề có liên quan”.
Chủ tịch Ủy ban Mặt trận Tổ quốc Việt Nam thường được mời tham dự các phiên họp
thường kỳ của UBND, còn người đứng đầu các đoàn thể nhân dân địa phương thì tùy
theo tình hình thực tế có thể được mời dự họp. Các đại biểu được mời có quyền phát
biểu ý kiến nhưng không có quyền biểu quyết. Việc tham dự của những đại biểu đó sẽ
giúp UBND nắm vững thực tế để ra các quyết định, chỉ thị đúng đắn, đồng thời tạo
điều kiện thuận lợi cho các tổ chức đoàn thể đó tham gia xây dựng chính quyền, thực
hiện các chủ trương chính sách, pháp luật của nhà nước, giám sát hoạt động của các
cơ quan nhà nước, các đại biểu và cán bộ viên chức - Cũng theo Điều 125, UBND
thực hiện chế độ thông báo tình hình mọi mặt của địa phương cho Mặt trận Tổ quốc
Việt Nam và các đoàn thể nhân dân, đồng thời có trách nhiệm giải quyết và trả lời các
kiến nghị của Mặt trận Tổ quốc Việt Nam và các đoàn thể nhân dân.
Theo Điều 124 Luật tổ chức HĐND và UBND năm 2003, tại phiên họp UBND
thảo luận tập thể và quyết định theo đa số những vấn đề sau: Chương trình làm việc
của UBND trong cả nhiệm kỳ và hằng năm; thông qua các dự án về kế hoạch, ngân
sách quỹ dự trữ của địa phương trình HĐND cùng cấp và UBND cấp trên trực tiếp
(hoặc trình Chính phủ đối với UBND tỉnh, thành phố trực thuộc trung ương); kiểm
điểm việc thực hiện các nghị quyết của HĐND cùng cấp và các văn bản pháp luật của
5
cơ quan nhà nước cấp trên; thông qua đề án thành lập mới, sáp nhập, giải thể các cơ
quan chuyên môn thuộc UBND và việc phân vạch, điều chỉnh địa giới đơn vị hành
chính địa phương; điều hòa, phối hợp hoạt động giữa các cơ quan chuyên môn thuộc
UBND. Các quyết định, chỉ thị của UBND được thể hiện dưới hình thức văn bản
2.3.2 Hoạt động của Chủ tịch Ủy ban nhân dân
Bên cạnh các phiên họp thì hoạt động của Chủ tịch UBND cũng là một hình

của cơ quan chuyên môn thuộc UBND cấp mình và văn bản trái pháp luật của UBND,
Chủ tịch UBND cấp dưới trực tiếp; đình chỉ việc thi hành nghị quyết trái pháp luật của
HĐND cấp dưới trực tiếp và đề nghị HĐND cấp mình bãi bỏ.
Như vậy, một số nhiệm vụ, quyền hạn mà theo quy định trước đây do tập thể
UBND thực hiện thì nay được chuyển giao cho Chủ tịch UBND. Sự thay đổi đó nhằm
phân định rạch ròi giữa chế độ trách nhiệm tập thể của UBND với cá nhân Chủ tịch
UBND, đề cao vị trí, vai trò của Chủ tịch UBND trong hoạt động quản lý cũng như
bảo đảm tính thống nhất của quyền lực nhà nước, theo xu hướng kết hợp chế độ tập
thể lãnh đạo với chế độ thủ trưởng trong quản lí nhà nước.
2.3.3 Hoạt động của các ủy viên và các thủ trưởng các cơ quan chuyên môn thuộc
Ủy ban nhân dân
Đây cũng là một hình thức hoạt động khá thường xuyên và có tác dụng lớn đến
hiệu quả hoạt động của UBND. Các ủy viên UBND phụ trách các sở, ban, ngành quan
trọng như Công an, quân đội, thanh tra, tài chính, văn hóa trực tiếp thực hiện công
tác quản lý ngành, lĩnh vực dưới danh nghĩa giám đốc sở, trưởng phòng, trưởng ban
thuộc UBND. Ở cấp xã, phường, thị trấn thì Phó chủ tịch UBND được Chủ tịch giao
phụ trách công tác văn hóa, xã hội, nội chính, kinh tế. Các ủy viên có trách nhiệm báo
cáo công tác và chịu sự chỉ đạo của Chủ tịch UBND, chịu trách nhiệm cá nhân trước
Chủ tịch UBND và trước HĐND cùng cấp về công việc được phân công.
7
Các cơ quan chuyên môn trực thuộc UBND là cơ quan tham mưu, giúp UBND
cùng cấp thực hiện chức năng quản lý nhà nước ở địa phương và thực hiện một số
nhiệm vụ, quyền hạn theo sự ủy quyền của UBND cùng cấp và theo quy định của
pháp luật. Thủ trưởng các cơ quan chuyên môn của UBND lãnh đạo toàn bộ hoạt
động quản lý nhà nước đối với ngành, lĩnh vực do mình phụ trách; báo cáo công tác
và chịu trách nhiệm cá nhân trước UBND và cơ quan chuyên môn cấp trên trực tiếp,
trường hợp cần thiết phải báo cáo trước HĐND về lĩnh vực mình phụ trách. Thông
qua hoạt động quản lý nhà nước ở địa phương theo lĩnh vực chuyên môn, các cơ quan
chuyên môn đã cùng với UBND thực hiện tốt những chủ trương chính sách của Đảng
và Nhà nước.

Thứ tư, cần phải có những quy định cụ thể hóa hơn nữa để phân biệt rõ ràng
những nhiệm vụ, quyền hạn thuộc về tập thể UBND và những nhiệm vụ, quyền hạn
của từng thành viên đặc biệt là của Chủ tịch UBND. Hiện nay, các quyết định của
UBND chỉ nhằm vào 6 vấn đề quy định tại Điều 124 Luật tổ chức HĐND và UBND
năm 2003, các nhiệm vụ còn lại được thực hiện theo thẩm quyền của các chức danh
(thành viên) UBND, họ phải tự quyết định và chịu trách nhiệm về quyết định của
mình. Song trong nhiều trường hợp các chức danh trên đã ký các quyết định, chỉ thị,
thậm chí các thông báo của mình dưới danh nghĩa UBND. Đến khi xảy ra xung đột,
quyết định bị khiếu kiện thì rất khó quy kết trách nhiệm. Vì vậy, cần phải hoàn chỉnh
cơ sở pháp lý về vấn đề này của UBND và đảm bảo việc thực hiện một cách đúng đắn.
Về địa vị pháp lý của các Ủy viên UBND, nếu tiếp tục tồn tại các thành viên này thì
cần phải hoàn chỉnh các quy định về thẩm quyền của các chức danh. Cũng cần có quy
định phân biệt hình thức văn bản mà Chủ tịch UBND được ban hành để tránh trùng
lặp với văn bản của UBND nói chung (vì hiện tại cả hai đều ban hành quyết định và
chỉ thị).
2.4.2 Về cơ chế chịu trách nhiệm của Ủy ban nhân dân
Về trách nhiệm tập thể của UBND: Trách nhiệm tập thể của một cơ quan nhà
nước trước một cơ quan nhà nước hoặc cấp có thẩm quyền khác là một hiện tượng
9
pháp lý phổ biến. Hình thức trách nhệm được áp dụng là từ chức hoặc giải tán. Việc
quy định trách nhiệm tập thể của UBND trước HĐND và cơ quan hành chính nhà
nước cấp trên là hoàn toàn cần thiết và đúng đắn. Song cần thiết phải quy định cụ thể
hơn, đặc biệt là các hình thức chế tài, cơ sở và trình tự áp dụng.
Về trách nhiệm cá nhân của Chủ tịch, Phó chủ tịch và các Ủy viên: Hình thức
trách nhiệm của Chủ tịch, Phó chủ tịch UBND được quy định tương đối cụ thể đó là
bị HĐND bãi nhiệm, miễn nhiệm và bị Chủ tịch UBND cấp trên trực tiếp (đối với cấp
tỉnh là Thủ tướng) đình chỉ công tác, miễn nhiệm, cách chức. Vấn đề đặt ra là khi Chủ
tịch UBND bị xử lý các hình thức trách nhiệm nêu trên (và kể cả khi cho thôi nhiệm
vụ, điều động đi làm công tác khác) có kéo theo sự thay đổi cơ cấu của UBND không.
Pháp luật hiện hành không quy định, ngay cả đối với Chính phủ. Tuy vậy, theo

12