1
KHOÁ LUẬN TỐT NGHIỆP ĐÀO THỊ LÊ NA
MỞ ĐẦU
1. Tính cấp thiết của đề tài.
Hiện nay, vấn đề quyền trẻ em đang là mối quan tâm lớn không chỉ của
từng quốc gia mà là của toàn xã hội. Tương lai của mỗi quốc gia, dân tộc phụ
thuộc nhiều vào việc bảo vệ, chăm sóc và giáo dục trẻ em. Tuy nhiên, ở nhiều
nơi trên thế giới, tình trạng trẻ em phải tự lao động kiếm sống, bị lừa gạt, bạo
lực, bóc lột sức lao động và sa vào các tệ nạn xã hội đang có chiều hướng gia
tăng. Bởi vậy, hơn lúc nào hết, vấn đề quyền trẻ em được đặt ra như một nhu
cầu bức bách cần được giải quyết, nhằm giành lại cho các em quyền được
sống, quyền được học hành, vui chơi, được chăm sóc và bảo vệ…Những khẩu
hiệu “Trẻ em hôm nay, thế giới ngày mai”, “Hãy dành tất cả những gì tốt đẹp
nhất cho trẻ em mà mình có”…đã và đang là khẩu hiệu hành động của các
quốc gia.
Ở Việt Nam, ngay từ khi phê chuẩn Công ước quốc tế về quyền trẻ em
(1990), UNICEF đã phối hợp chặt chẽ với chính phủ Việt Nam xây dựng
Chương trình hành động quốc gia vì trẻ em và nỗ lực triển khai thực hiện.
UNICEF đã kiên trì thực hiện các hoạt động truyền thông nhằm nâng cao
nhận thức của những người có vai trò và ảnh hưởng đối với trẻ em. Bởi vậy,
trẻ em Việt Nam đã, đang và sẽ được hưởng những cơ hội tốt đẹp so với trước
đây. Mức sống của nhiều gia đình được cải thiện, các bậc cha mẹ có sự lựa
chọn dễ dàng hơn trong việc tổ chức cuộc sống và điều này có ảnh hưởng tích
cực tới lợi ích của trẻ em. Nhưng để có được sự lựa chọn đi tới quyết định
đúng đắn trong việc chăm sóc trẻ em, các gia đình cần được tiếp cận thông tin
nhiều hơn nữa.
Truyền thông đã và đang tiếp tục mở rộng tầm ảnh hưởng tới quần chúng.
Các thông tin xã hội có định hướng, trong đó các vấn đề trẻ em được truyền tải
1
1
2

KHOÁ LUẬN TỐT NGHIỆP ĐÀO THỊ LÊ NA
2.1. Các nghiên cứu ngoài nước.
* UNICEF là một trong những tổ chức quốc tế có nhiều đóng góp trong việc
hỗ trợ các hoạt động của Chính phủ liên quan tới trẻ em. Các chương trình của
UNICEF được hình thành theo định hướng của Công ước quốc tế về Quyền trẻ em
(CRC). Trên cơ sở đó, UNICEF đưa ra mục tiêu chung là: vì sự sống còn, phát
triển, bảo vệ và tham gia của trẻ em trong khuôn khổ Công ước quốc tế về Quyền
trẻ em.
Một số nghiên cứu của UNICEF về trẻ em: “UNICEF, tình hình trẻ em
thế giới, 2000; SRVN, UNICEF, Vietnam, Summary of the mid - term review
of the joint country programme of cooperation”, Hanoi, June 1998.
Các nghiên cứu của UNICEF chủ yếu là về các vấn đề sau của trẻ em.
+ Vệ sinh môi trường và chăm sóc sức khoẻ cho trẻ em.
+ Dinh dưỡng cho trẻ.
+ Vấn đề giáo dục.
+ Trẻ em tàn tật.
2.2. Các nghiên cứu trong nước.
Mặc dù công tác BVCS&GDTE đã được Đảng và Nhà nước thực sự
quan tâm, phong trào toàn dân chăm lo cho trẻ em luôn luôn được đẩy mạnh
tại các địa phương trong cả nước, nhưng trong một thời gian dài, những
nghiên cứu, những khảo sát đánh giá về công tác này còn ít ỏi. Điều đáng
mừng là, trong những năm những năm gần đây, đã có những công trình
nghiên cứu về trẻ em nói chung, về những vấn đề xung quanh qúa trình thi
hành Luật BVCS&GDTE, truyền thông – vận động về quyền trẻ em nói riêng
được triển khai và đem lại những giá trị, ý nghĩa cả về lý luận và thực tiễn.
Dưới đây là một số công trình cơ bản:
3
3
4
KHOÁ LUẬN TỐT NGHIỆP ĐÀO THỊ LÊ NA

KHOÁ LUẬN TỐT NGHIỆP ĐÀO THỊ LÊ NA
nhận thức về Luật của các nhóm lãnh đạo, người nuôi dưỡng trẻ trực tiếp, của
chính trẻ em; Những khó khăn và cản trở khi thực hiện Luật; Những đề xuất,
sửa đổi, bổ sung Luật và các chính sách có liên quan… là những nội dung
chính của nghiên cứu. Có thể nói đó là những đánh giá tổng hợp có giá trị
cung cấp một cái nhìn khá tổng thể về những thành tựu và hạn chế qua 10
năm thực hiện Luật. Tuy nhiên, nghiên cứu này cũng chưa đề cập nhiều đến
vấn đề nhận thức của người dân về quyền trẻ em.
- Báo cáo “Hoạt động, tư vấn – xây dựng chương trình truyền thông –
vận động quyền trẻ em giai đoạn 2001 – 2005” do PLAN INTERNATIONAL HÀ
NỘI tài trợ, Hà Nội, 2001 – Trịnh Hoà Bình và cộng sự thực hiện đã đánh giá
nhận thức của người dân về Luật BVCS&GDTE và một số quyền cơ bản của
trẻ em trên 9 tỉnh/ thành phố. Từ đó xây dựng chương trình truyền thông –
vận động quyền trẻ em giai đoạn 2001 – 2005. Báo cáo đã đưa ra được những
kết quả bước đầu về nhận thức của người dân về quyền trẻ em, tuy nhiên mục
đích chính của nghiên cứu này là xây dựng chương trình truyền thông – vận
động về quyền trẻ em chứ không phải là nghiên cứu sâu nhận thức về quyền
trẻ em.
- “Nhận thức và dư luận xã hội qua 10 năm thực hiện Luật
BVCS&GDTE”, chuyên luận, Trung tâm Truyền thông – Vận động xã hội, Hà
Nội 2001, do Trịnh Hoà Bình, Đặng Nam và cộng sự thực hiện. Với mục đích
tổng hợp những kết quả chính về mặt nhận thức và đánh giá của các nhóm đối
tượng về Luật BVCS&GDTE (Dư luận xã hội) từ đó đưa ra những khuyến
nghị, giải pháp cho chương trình hành động quốc gia vì trẻ em của Việt Nam
trong thời gian tới. Đề tài đã đi sâu tìm hiểu nhận thức của xã hội nói chung
về Luật BVCS&GDTE, cũng như tác động của Luật BVCS&GDTE tới nhận
thức của họ. Nhận diện thực trạng dư luận xã hội hiện nay về thành tựu và
hạn chế trong quá trình thực hiện Luật BVCS&GDTE qua các số liệu tiêu
5
5

7
KHOÁ LUẬN TỐT NGHIỆP ĐÀO THỊ LÊ NA
Các quyền và bổn phận của trẻ em của trẻ em nói chung đã ghi nhận
một cách rõ ràng trong Công ước về Quyền trẻ em của Liên hợp quốc. Công
ước này được Đại hội đồng Liên hợp quốc chính chức thông qua ngày
20/11/1989 nhân kỷ niệm 30 năm ngày thông qua “Tuyên ngôn về quyền trẻ
em” (1959- 1989) và kỷ niệm 10 năm “Năm quốc tế thiếu nhi” (1979- 1989).
Văn bản quốc tế quan trọng này được đại diện 61 nước ký vào ngày
26/1/1990 đến nay đã có 195 nước ký và phê chuẩn.
Trong năm thiếu nhi Việt Nam 1989- 1990, Việt Nam đã ký Công ước
về Quyền trẻ em ngay trong ngày đầu tiên Công ước được mở cho các nước
ký (26/1/1990) và trở thành một nước đầu tiên ở Châu Á và là nước thứ hai
trên thế giới phê chuẩn Công ước (20/2/1990) mà không bảo lưu. Qua đó Nhà
nước ta cam kết với Liên hợp quốc và cộng đồng quốc tế là sẽ thực hiện đầy
đủ các điều khoản của Công ước.
Các Quyền trẻ em trong Công ước được quy định ở 40 điều khác nhau.
Tựu chung các quyền của trẻ em được chia thành 4 nhóm chính.
+ Nhóm quyền được sống.
Trẻ em phải được chăm sóc từ trong bào thai, khi ra đời phải được công
nhận, có giấy khai sinh, có quốc tịch, quyền được nhận cha, mẹ đẻ, có gia
đình (hoặc gia đình thay thế) được chăm sóc cơm ăn, áo mặc, chữa bệnh khi
ốm đau, được cứu chữa khi có chiến tranh… Những quyền này là quyền cơ
bản đảm bảo sự sống của trẻ em.
7
7
8
KHOÁ LUẬN TỐT NGHIỆP ĐÀO THỊ LÊ NA
Ảnh sưu tầm báo Văn hoá - Thông tin số ra ngày 3/3/2005
+ Nhóm quyền phát triển.
Trẻ em cần có mức sống tốt đảm bảo khoẻ mạnh về thể chất tâm thần,

11
KHOÁ LUẬN TỐT NGHIỆP ĐÀO THỊ LÊ NA
(1): Với chủ đề “Đánh thức ước mơ, ngời sáng tương lai” các em đã được
thoả sức vẽ và thể hiện biết bao ước mơ và hình dung của mình về tương lai
ngời sáng mai sau. Ảnh sưu tầm báo Thế giới phụ nữ , số ra ngày 29/11/2004
11
11
12
KHOÁ LUẬN TỐT NGHIỆP ĐÀO THỊ LÊ NA
(2) Cuộc thi “Em vẽ tương lai” giúp cho trẻ em vẽ ra ước mơ của mình. Cuộc
thi mang lại một sân chơi bổ ích cho các em, mặt khác cuộc thi còn dấy lên
động thái mới trong xã hội, kêu gọi người lớn quan tâm nhiều hơn nữa đến
đời sống tinh thần của trẻ em. Ảnh sưu tầm báo Thế giới phụ nữ, số ra ngày
20/12/2004.
Như vậy, Công ước quốc tế về quyền trẻ em của Liên hợp quốc đã thể
hiện và khẳng định những quyền của trẻ em như quyền của con người nói
chung. Đó là các quyền được có họ tên và quốc tịch, được học tập, được
hưởng an toàn xã hội, chăm sóc sức khoẻ. Tuy nhiên các quyền trẻ em trong
Công ước được xác định là quyền nhằm nâng cao hay bổ sung thêm vào
quyền con người nói chung đã được công nhận, có xét đến nhu cầu và đặc thù
của trẻ em. Vì vậy nguyên tắc bao trùm Công ước là “Trẻ em có quyền được
chăm sóc, bảo vệ và giúp đỡ đặc biệt do còn non nớt về thể chất và trí tuệ”.
12
12
13
KHOÁ LUẬN TỐT NGHIỆP ĐÀO THỊ LÊ NA
Các nhóm quyền trên không chỉ được nêu ra trong Công ước quốc tế
mà còn được phản ánh đầy đủ trong hệ thống Luật pháp Việt Nam mà trước
hết là Luật bảo vệ, chăm sóc và giáo dục trẻ em.
2.4. Quan điểm, chính sách của Đảng và Nhà nước về vấn đề Quyền trẻ

chăm sóc và giáo dục trẻ em; Quyết định số 23 ngày 25/02/2001 phê duyệt
chương trình hành động quốc gia vì trẻ em Việt Nam giai đoạn 2001 – 2010.
Bằng những chính sách, chương trình hoạt động chăm lo đến trẻ em
Chính phủ đã quyết tâm thực hiện có hiệu quả Công ước quốc tế về trẻ em,
từng bước đưa nội dung cơ bản của Công ước vào các chiến lược kinh tế – xã
hội. Các Quyền trẻ em đã được ghi vào trong hiến pháp và các đạo Luật khác
nhau như : Luật bảo vệ, chăm sóc và giáo dục trẻ em, Luật hôn nhân và gia
đình… Ngoài ra, còn có một số văn bản chỉ thị khác nữa thể hiện sự quan tâm
sâu sắc của Đảng và Chính phủ đối với trẻ em có hoàn cảnh đặc biệt khó
khăn.
Bên cạnh đó, nhiều cơ quan tổ chức xã hội đã có các hoạt động về
BVCS&GDTE như : Mặt trận Tổ quốc Việt Nam có phong trào toàn dân đoàn
kết xây dựng cuộc sống mới ở khu dân cư gắn với công tác bảo vệ và chăm
sóc trẻ em (1996).
Uỷ ban Dân số, Gia đình và Trẻ em đã ban hành nhiều văn bản để
hướng dẫn và tổ chức hoạt động bảo vệ, chăm sóc và giáo dục trẻ em, và thực
hiện quyền trẻ em, trong đó có những hoạt động rất thiết thực và cụ thể như
thành lập: “Quỹ bảo trợ trẻ em”, “Hướng dẫn: Tiêu chuẩn xây dựng xã,
phường phù hợp với trẻ em” (01/6/2004); Hội Liên Hiệp (HLH) Thanh Niên
Việt Nam cũng đã phát động phong trào vì trẻ em có hoàn cảnh đặc biệt khó
khăn bằng nhiều hình thức cuộc sống khác nhau. Đặc biệt là xây dựng những
đội tuyên truyền thanh niên có kỹ năng nghiệp vụ vận động phòng chống các
14
14
15
KHOÁ LUẬN TỐT NGHIỆP ĐÀO THỊ LÊ NA
tệ nạn xã hội… tổ chức vận động truyền thông với nhiều hình thức thay đổi
nhận thức và hinh vi của người dân trong công tác bảo vệ chăm sóc trẻ em có
hoàn cảnh đặc biệt khó khăn; Hội Liên Hiệp (HLH) Phụ nữ Việt Nam đã có
nhiều chính sách khuyến khích, nỗ lực lồng ghép các hoạt động trong khuôn

nghiên cứu.
3.2. Ý nghĩa thực tiễn.
- Cung cấp bức tranh thực trạng nhận thức của người dân Hà Nội về
quyền trẻ em, những yếu tố tác động đến nhận thức của người dân. Trên cơ sở
đó, giúp các nhà làm công tác truyền thông – vận động, những người làm
công tác trẻ em có cách nhìn nhận chính xác hơn thực trạng nhận thức về
quyền trẻ em của người dân, từ đó đề ra những kế hoạch truyền thông – vận
động nâng cao nhận thức về quyền trẻ em cho người dân thành phố Hà Nội.
- Kết quả đề tài có thể là tài liệu tham khảo có giá trị với các cán bộ
quản lý cấp phường, các nhà truyền thông – vận động về quyền trẻ em, những
người làm công tác trẻ em ở Hà Nội, cũng như các sinh viên cao đẳng, đại
học, những ai quan tâm nghiên cứu vấn đề quyền trẻ em.
- Bằng việc chỉ ra thực trạng, những mặt tích cực và hạn chế của công
tác truyền thông – vận động về quyền trẻ em ở Hà Nội, những giải pháp mà
đề tài đưa ra có thể giúp hoàn thiện các kế hoạch, chương trình truyền thông –
vận động nâng cao nhận thức của người dân Hà Nội về quyền trẻ em.
4. Đối tượng, mục đích, khách thể và phạm vi nghiên cứu.
4.1. Đối tượng nghiên cứu.
Nhận thức của người dân Hà Nội về Quyền trẻ em.
16
16
17
KHOÁ LUẬN TỐT NGHIỆP ĐÀO THỊ LÊ NA
4.2. Mục đích nghiên cứu.
- Tìm hiểu mức độ hiểu biết của trẻ em, các bậc cha mẹ, cộng đồng về
quyền trẻ em và việc thực hiện các Quyền trẻ em.
- Đánh giá của trẻ em, các bậc cha mẹ và cộng đồng về những thành công
và hạn chế của công tác truyền thông – vận động thực hiện Quyền trẻ em.
Bước đầu đề xuất một số khuyến nghị nâng cao hiệu quả công tác
truyền thông vận động về Quyền trẻ em.

nghiên cứu đề tài, đồng thời đây cũng là cơ sở khoa học cho việc lựa chọn sử
dụng các phương pháp cụ thể nhằm luận giải cho vấn đề nghiên cứu.
18
18
19
KHOÁ LUẬN TỐT NGHIỆP ĐÀO THỊ LÊ NA
5.2. Phương pháp nghiên cứu.
Phương pháp phân tích tài liệu: Sử dụng phương pháp này tác giả tiến
hành phân tích các văn kiện, Luật, nghị quyết của Đảng và Nhà nước, đặc biệt
là sử dụng, phân tích nguồn số liệu và báo cáo “Điều tra cơ bản về nhận thức,
thái độ, hành vi của cộng đồng phục vụ xây dựng chiến lược truyền thông vận
động về quyền trẻ em giai đoạn 2006- 2010” của Phòng Xã hội học sức khoẻ
và phát triển- Viện xã hội học. Đồng thời kết hợp và phân tích sách, báo, những
thông tin từ Internet, các đề tài nghiên cứu xã hội học, những công trình khoa
học có liên quan đến Quyền trẻ em. Việc tiếp cận nhiều nguồn thông tin sẽ giúp
tác giả luận văn thu được nhiều thông tin liên quan đến chủ đề nghiên cứu giúp
cho sự so sánh, đánh giá vấn đề nghiên cứu được sâu sắc hơn.
6. Giả thuyết nghiên cứu và khung lý thuyết.
6.1. Giả thuyết nghiên cứu.
- Nhận thức của nhóm ông, bà/ cha, mẹ và ngay cả một số cán bộ Dân
số - Gia đình - Trẻ em về các nhóm quyền ghi trong Công ước quốc tế về
Quyền trẻ em vẫn còn nhiều hạn chế, chỉ dừng lại mức độ chung chung hoặc
bề nổi, chưa đầy đủ và thực sự sâu sắc.
- Nhận thức của trẻ em về quyền của mình còn nhiều hạn chế bởi
phương thức truyền thông chưa phù hợp, nội dung truyền thông còn chung
chung, thời lượng truyền thông chưa nhiều, tính chất một chiều của truyền
thông, những người cung cấp thông tin cho trẻ em (thầy cô giáo, ông bà/cha,
mẹ, cán bộ có trách nhiệm) cũng chưa thực sự hiểu sâu về quyền trẻ em.
- Giới tính, độ tuổi, trình độ học vấn và nghề nghiệp có ảnh hưởng đến
nhận thức của người dân Hà Nội về quyền trẻ em.

trong vấn đề về Quyền trẻ em nói riêng.
Sự tham gia của tổ chức Đảng, chính quyền: Vai trò của tổ chức Đảng
và chính quyền các cấp trong công tác truyền thông - vận động Quyền trẻ em
là rất lớn trước tiên là ở tính định hướng. Sự tham gia của Đảng uỷ và chính
quyền trong công tác Quyền trẻ em thể hiện qua các việc ban hành và triển
khai các văn bản, nghị quyết, chỉ thị liên quan xuống cơ sở nhằm tạo môi
trường chính trị thuận lợi, sự ủng hộ, đồng tình của dư luận xã hội.
Các tổ chức như: UNICEF, PLAN INTERNATIONAL và một số tổ
chức khác như: Liên minh các tổ chức phòng chống buôn bán phụ nữ và trẻ
em, Tổ chức cứu trợ nhi đồng Anh (SCUK)… Là những tổ chức Phi Chính
Phủ có nhiều hoạt động giúp đỡ trẻ em và cộng đồng nâng cao nhận thức,
thực hiện Quyền trẻ em ở Việt Nam với nhiều hoạt động truyền thông vận
động. Điều này đã tác động một phần không nhỏ đến nhận thức cũng như thái
độ và hành vi của người dân Hà Nội về Quyền trẻ em.
- Biến độc lập: Là các đặc điểm cá nhân của người trả lời như: Giới
tính, tuổi, trình độ học vấn, nghề nghiệp.
- Biến phụ thuộc: Là Nhận thức của người dân Hà Nội về Quyền trẻ em.
Để tìm hiểu nhận thức của người dân Hà Nội về Quyền trẻ em hiện nay, tác giả
xin đưa ra 2 tiêu chí (đề cập đến nhận thức của người dân Hà Nội về 2 nội dung
21
21
22
KHOÁ LUẬN TỐT NGHIỆP ĐÀO THỊ LÊ NA
cơ bản) đó là: Nhận thức của người dân Hà Nội về Công ước quốc tế về Quyền trẻ
em và nhận thức của người dân Hà Nội về bốn nhóm quyền cơ bản của trẻ em.
7. Những khó khăn khi thực hiện đề tài.
Đây là lần đầu tiên tác giả thực hiện một đề tài khoa học độc lập nên
ít nhiều gặp những khó khăn về kinh nghiệm, cách thức triển khai…
Do nguồn số liệu của đề tài rất lớn. Mặt khác, đề tài không còn lưu số
liệu gốc, điều này dẫn đến khó khăn khi phân tích các tương quan trên một địa

trò làm con thì phải nghe lời ông bà, bố mẹ, yêu thương anh chị em, ngoan
ngoãn. Còn khi ở trường, lớp, là một học sinh thì phải lễ phép với thầy cô,
hoà nhã với bạn bè, phấn đấu học giỏi … Đôi khi chính các em thể hiện đúng
vai trò của mình trong hoạt động xã hội là đã một phần nâng cao quyền của
chính mình trong đó.
23
23
24
KHOÁ LUẬN TỐT NGHIỆP ĐÀO THỊ LÊ NA
Lý thuyết này áp dụng vào đề tài với mục đích, tìm ra vai trò của cộng
đồng, của giáo viên, ông bà, cha mẹ trong việc nâng cao nhận thức về quyền
trẻ em cho trẻ em nói chung và con em mình nói riêng. Đặc biệt gia đình có
một vai trò hết sức quan trọng trong vấn đề này. Như vậy giúp ta đặt ra một
loạt câu hỏi. Cộng đồng đã thể hiện đúng vai trò của mình với trẻ em chưa?
Ông bà, cha mẹ đã thể hiện đúng vai trò của mình cho con em mình chưa?
(Trong vấn đề nâng cao nhận thức về Quyền trẻ em cho trẻ em).
1.1.2. Lý thuyết truyền thông.
- Quan điểm của Chủ nghĩa Mác – Lênin chỉ ra rằng: Kiến trúc thượng
tầng và cơ sở hạ tầng là một trong những thành phần cơ bản cấu thành hình
thái kinh tế xã hội. Trong các hình thái kinh tế xã hội thì kiến trúc thượng tầng
bị quy định bởi cơ sở hạ tầng. Tuy nhiên quy định này không mang tính máy
móc, một chiều mà mang tính độc lập tương đối với cơ sở hạ tầng. Kiến trúc
thượng tầng có thể tác động, ảnh hưởng trở lại cơ sở hạ tầng, giúp hoàn thiện
cơ sở hạ tầng của mỗi xã hội. Mối quan hệ giữa kiến trúc thượng tầng và cơ
sở hạ tầng là mối quan hệ biện chứng. Hoạt động của truyền thông đại chúng
thuộc về thượng tầng kiến trúc xã hội các phương tiện truyền thông đại chúng
có vai trò quan trọng trong việc nâng cao nhận thức và hành vi tích cực cho
công chúng. Đồng thời nó là động lực làm ổn định và phát triển.
- Một số nhà xã hội học cho rằng người mở đầu cho môn khoa học
nghiên cứu tác động của phương tiện truyền thông đại chúng đối với công

hiệu quả trong quá trình truyền thông.
Lý thuyết truyền thông có thể áp dụng vào đề tài: “Nhận thức của
người dân Hà Nội về Quyền trẻ em” như sau:
Theo hướng tiếp cận về mặt lý thuyết, con người hiểu biết các vấn đề sự
kiện, hiện tượng xã hội thông qua các phương tiện truyền thông đại chúng. Cụ thể
25
25