GIỌNG ĐIỆU CHỦ ĐẠO TRONG THƠ XUÂN QUỲNH
Xuân Quỳnh là một trong những tài năng thơ ca của nền văn học Việt Nam
hiện đại. Thơ Xuân Quỳnh là tiếng lòng của một tâm hồn phụ nữ nhiều trắc ẩn, vừa
hồn nhiên, tươi mát, vừa chân thành, đằm thắm và luôn da diết trong khát vọng về
hạnh phúc bình dị đời thường. Xuân Quỳnh đã cất tiếng nói hộ biết bao nhiêu
người phụ nữ vẫn còn e dè, ngại ngùng không dám bộc bạch tâm sự riêng của
mình. Để nói lên được điều đó, Xuân Quỳnh đã thể hiện cái tôi trữ tình sôi nổi, tha
thiết, chân thành và giàu vẻ đẹp nữ tính, một cái tôi luôn khát khao về hạnh phúc
đời thường. Một trong những yếu tố làm nghệ thuật rất quan trọng làm nên cái tôi
ấy là giọng diệu và ngôn ngữ thơ.
Trong quá trình sáng tác, mỗi nhà văn, nhà thơ đều phải trăn trở để tìm ra
giọng điệu nghệ thuật cho tác phẩm của mình. Ở mỗi tác phẩm văn chương, giọng
điệu chính là: "một hiện tượng nghệ thuật toát ra từ bản thân tác phẩm và mang
một nội hàm tư tưởng thẩm mĩ" ( Trần Đình Sử ). Giọng điệu nghệ thuật bị chi phối
từ rất nhiều yếu tố, từ cái nhìn hiện thực, cảm hứng sáng tác, đến tư tưởng tình cảm
của tác giả với những sự vật, sự việc, con người. . . . Giọng điệu ấy lại được cụ thể
hoá qua từ ngữ, lời văn, ngữ điệu và các thủ pháp nghệ thuật trong tác phẩm, để
qua đó bộc lộ thái độ, tình cảm, lập trường, tư tưởng đạo đức của nhà văn đối với
các hiện tượng được miêu tả
Mỗi tác phẩm văn chương đều có sắc thái giọng điệu riêng. Bên cạnh giọng
điệu chủ đạo còn tồn tại nhiều sắc thái giọng điệu khác nhau. Như vậy, các sắc thái
giọng điệu đã trở thành phương tiện tham gia chuyển tải bức tranh hiện thực vào
tác phẩm và thể hiện thái độ của nhà văn trước cuộc sống. Mỗi người nghệ sĩ có
giọng điệu riêng không thể hoà lẫn. Chính vì thế khi nghiên cứu phong cách nghệ
thuật của nhà văn không thể không nghiên cứu giọng điệu nghệ thuật của họ.
Thơ Xuân Quỳnh có một chất giọng riêng khiến cho thơ của chị không giống
với thơ của ai. Giọng điệu trong thơ Xuân Quỳnh muôn sắc, muôn vẻ. Lúc dịu dàng
hát ru, khi ngọt ngào thủ thỉ, khi ráo riết kiếm tìm nhưng nổi bật là giọng giãi
bày, bộc bạch lo âu, luôn day dứt, khắc khoải.
Tìm hiểu giọng điệu chủ đạo trong thơ Xuân Quỳnh chúng ta không thể bỏ
qua việc tìm hiểu về cái Tôi trữ tình, hình ảnh và ngôn ngữ thơ bởi giọng điệu ấy bị

Em trở về đúng nghĩa trái tim em
Là máu thịt đời thường ai chẳng có
Vẫn ngừng đập khi cuộc đời không còn nữa
Nhưng biết yêu anh cả khi chết đi rồi.
( Tự hát )
2
Từ cảm quan người phụ nữ, hình ảnh thơ Xuân Quỳnh thường rất cụ thể, gần
gũi với tự nhiên và cuộc sống sinh hoạt đời thường như gian phòng, con phố, phích
nước, bình hoa .
Căn phòng con riêng của chúng mình
Nước trong phích hoa trên bình gốm cũ
( Nghe rét đến nhớ về Hà Nội)
Tiếng gà trưa
ổ rơm hồng những trứng
Này con gà mái tơ
Khắp mình hoa đốm trắng
Này con gà mái vàng
Lông óng như màu nắng
( Tiếng gà trưa )
Xuân Quỳnh là một người phụ nữ yêu thơ và làm thơ nên dù mạnh mẽ đến
đâu vẫn có lúc yếu đuối yếu đuối, phấp phỏng, lo âu, mặc cảm. Với Xuân Quỳnh
lo âu day dứt dường như trở thành hồn điệu riêng. Xuân Quỳnh đã phổ hồn điệu ấy
khắp thơ mình.
Trước hết phải kể đến giọng điệu giãi bày, bộc bạch lo âu với khát khao hạnh
phúc đời thường. Cuộc đời Xuân Quỳnh trải qua nhiều bất hạnh nên chị có nhiều
mặc cảm về thân phận côi cút, đau khổ của mình.
Tuổi thơ tôi lạc lõng giữa dòng đời
Như cánh chim bơ vơ mất tổ.
Tuổi thơ tôi trong vạt áo của bà
Chuyện cổ tích chẳng xua tan nỗi sợ.

Hình tượng người phụ nữ với những khát vọng đời thường là hình tượng
xuất hiện nhiều trong thơ Xuân Quỳnh có đến hơn một nửa số tác phẩm của chị cất
lên tiếng nói của người phụ nữ. Đó là tiếng lòng của một người vợ, người mẹ
luôn khát khao cuộc sống hạnh phúc đời thường.
Bên cạnh đó thơ Xuân Quỳnh còn thể hiện giọng điệu trăn trở, day dứt với
khát vọng tình yêu- một tình yêu mãnh liệt, yêu cháy bỏng, đam mê, day dứt cả
trong thơ và trong cuộc đời.
Không sĩ diện đâu, nếu tôi yêu được một người
4
Tôi sẽ yêu anh ta hơn anh ta yêu tôi nhiều lắm
Tôi yêu anh ta dẫu ngàn lần cay đắng
( Thơ viết cho mình và những người con gái khác)
Những ngày không gặp nhau
Biển bạc đầu thương nhớ
Những ngày không gặp nhau
Lòng thuyền đau rạn vỡ.
( Thuyền và biển )
ở người phụ nữ này thì khát vọng tình yêu là không cùng. Chị có một khao
khát mãnh liệt là sống hết mình, được yêu hết mình, được hoà nhập vào cái vĩnh
hằng bằng chính tình yêu của mình.
Làm sao được tan ra
Thành trăm con sóng nhỏ
Giữa biển lớn tình yêu
Để ngàn năm còn vỗ.
( Sóng )
Trong thơ chị ta bắt gặp tâm trạng của một người nhiều yêu thương, luôn
khát khao và lo âu trăn trở. Cái Tôi của nhà thơ hạnh phúc nhưng không bình yên,
thoả mãn. Cái Tôi đó luôn ở trạng thái xao động, đang chờ đợi, đang băn khoăn.
Trải qua những gian truân thử thách của đời sống tình yêu vẫn say đắm nhưng bớt
dần cái vẻ rạo rực, sôi nổi và trầm tĩnh, sâu lắng hơn. Người phụ nữ đang yêu trong

Vì mỗi sáng khi mặt trời hiển hiện,
Là một ngày tôi lại bắt đầu yêu.
( Lại bắt đầu )
Trong tình yêu, Xuân Quỳnh luôn khao khát được thấu hiểu, khám phá đến
tận cùng trong tình yêu nhưng chợt nhận ra không thể làm được điều ấy.
Lòng thuyền nhiều khát vọng
Và tình biển bao la
Thuyền đi hoài không mỏi
Biển vẫn xa còn xa.
( Thuyền và biển )
6
Anh, con đường xa ngái
Anh, bức vẽ không màu
Anh, nghìn nỗi lo âu
Anh, dòng thơ nổi gió.
( Anh )
Cũng vì yêu người hơn người yêu mình nên Xuân Quỳnh mới gặp nhiều đau
khổ trong tình yêu. Nhưng cuộc đời đã không phụ lòng chị, cuộc đời đã mang Lưu
Quang Vũ đến và tặng cho chị niềm hạnh phúc lớn lao nhất mà chị đáng được
hưởng:
Trong cơn khát cháy lòng
Bỗng tìm ra nguồn nước
Mùi hương không hẹn trước
Tình yêu đến bất ngờ.
( Bao giờ hoa ngâu nở )
Thời đại Xuân Quỳnh là thời đại mà người phụ nữ được tự do sống, tự do
yêu như một thứ quyền lợi mà họ đáng được hưởng. Có rất nhiều nhà thơ nữ cùng
thời với Xuân Quỳnh, hầu hết các chị làm thơ để thổ lộ tâm tình nhưng không có
một nhà thơ nào lại thể hiện tình yêu mãnh liệt của mình qua thơ như Xuân Quỳnh.
Cái hay cái đẹp của thơ tình Xuân Quỳnh là ở chỗ: Yêu mãnh liệt, chân thành chứ

nhiên dù đó chỉ là những biến thái tinh vi của tạo vật. Chỉ một chiếc lá, một làn gió
cũng khiến nhà thơ xao xuyến, ngẩn ngơ.
Cát vắng, sông đầy mây ngẩn ngơ
Không gian xao xuyến chuyển sang mùa.
( Hoa cỏ may )
Chợt làn gió heo may
Thổi về xao động cả
Lối đi quen bỗng lạ
Cỏ lật theo chiều mây.
( Thơ tình cuối mùa thu)
Mùa thu nay sao bão mưa nhiều
Những cửa sổ con tàu chẳng đóng
8
Dải đồng hoang và đại ngàn tối sẫm
Em lạc loài giữa sâu thẳm rừng anh.
( Tự hát )
Ngay từ tập thơ " Chồi biếc" (1963), khi chưa trải qua vấp váp, hồn thơ Xuân
Quỳnh đã mang vẻ trầm ngâm suy nghĩ. Trong bài thơ " Thuyền và biển " Xuân
Quỳnh nói " Nếu phải cách xa anh- Em chỉ còn bão tố " nhưng người phụ nữ này
chưa thấy " bão tố " mà đã lo âu. Càng về sau, nỗi ám ảnh về thời gian càng da diết
trong thơ Xuân Quỳnh. Người phụ nữ này nhận ra bước biến chuyển của thời gian:
" Mấy năm rồi thơ em buồn hơn - áo em rộng lòng em tan nát ".
Giấc ngủ vừa chợp qua
Nắng đã về trước cửa
Đêm ngắn phút gần nhau
Ngày dài như nỗi nhớ.
( Tháng năm )
Cảm nhận được sự trôi chảy của thời gian cũng là lúc Xuân Quỳnh thấy tuổi
trẻ, nhan sắc tàn phai theo năm tháng:
Thời gian như là gió

Trong nền văn học Việt Nam hiện đại, Xuân Quỳnh là một tác giả nữ có
phong cách, giọng điệu riêng khá rõ nét. Trải qua bao năm tháng sống và viết, yêu
thương và lao động nghệ thuật hết mình, Xuân Quỳnh đã để lại cho đời một di sản
văn học thật đáng quý. Ngòi bút của chị đã được thử thách qua thời gian với nhiều
chủ đề khác nhau trong đó có những bài thơ tình yêu đạt đến đỉnh cao. Dù đi vào
những vấn đề lớn của đất nước hay trở về với những tình cảm riêng tư, thơ Xuân
Quỳnh bao giờ cũng là tiếng nói rất riêng của một tâm hôn phụ nữ thông minh, sắc
sảo, đầy nữ tính. Đọc những tác phẩm của Xuân Quỳnh chúng ta gần như hình
dung được chị đã sống ra sao, đã yêu thương, trăn trở lo âu, day dứt những gì, các
sáng tác của Xuân Quỳnh chính là đời sống của chị, là những tâm trạng thật của chị
trong mỗi bước vui buồn của đời sống./.
Nguyễn Phượng Liên

10