lời mở đầu
Thế giới xung quanh ta có vô vàn sự vật và hiện tợng phong phú
và đa dạng. Nhng dù phong phú và đa dạng đến đâu thì cũng quy về
hai lĩnh vực: vật chất và ý thức. Có rất nhiều quan điểm triết học xoay
quanh vấn đế về mối quan hệ giữa vật chất và ý thức, nhng chỉ có
quan điểm triết học Mác - Lênin là đúng và đầy đủ đó là: vật chất là
cái có trớc, ý thức là cái có sau. Vật chất quyết định sự ra đời của ý
thức, đồng thời ý thức tác động trở lại vật chất.
Trớc năm 1986, đất nớc ta đã gặp rất nhiều khó khăn bởi một
nền kinh tế trì trệ, một hệ thống quản lý yếu kém cũng là do một
phần không nhận thức đúng và đầy đủ về mối quan hệ giữa vận chất
và ý thức. Vấn đề này đã đợc nhận thực đúng sau đổi mới ở đại hội
VI, và quả nhiên đã giành rất nhiều thắng lợi sau khi đã chuyển nền
kinh tế từ cơ chế quan liêu bao cấp sang cơ chế thị trờng có sự quản
lý của nhà nớc theo định hớng xã hội chủ nghĩa.
Với mong muốn tìm hểu thêm về vấn đề này, em đã chọn đề tài:
Phân tích mối quan hệ giữa vật chất và ý thức vận dụng vào
việc xây dựng xã hội chủ nghĩa ở nớc ta".
1
Nội dung
I. Lý luận chung về mối quan hệ vật chất
và ý thức.
Quan điểm triết học Mác - Lênin đã khẳng định trong mối quan
hệ giữa vật chất và ý thức thì vật chất và ý thức tác động trở lại vật
chất để làm rõ quan điểm này chúng ta chia làm hai phần.
1. Vật chất quyết định sự ra đời của ý thức.
Lê- Nin đã đa ra một định nghĩa toàn diện sâu sắc và khoa học
về phạm trù vật chất Vật chất là một phạm trù triết học dùng để chỉ
thực tại khách quan đợc đem lại cho con ngời trong cảm giác, đợc
cảm giác của chúng ta chép lại phản ánh và đợc tồn tại không lệ
thuộc vào cảm giác.

em cấp 1, 2, 3 sẽ tốt hơn rất nhiều.
VD2. Đã khẳng định điều kiện vật chất nh thế nào thì ý thức chỉ
là nh thế đó.
2. ý thức tác động trở lại vật chất.
Trớc hết ta đa ra định nghĩa của ý thức: ý thức là sự phản ánh
sáng tạo thế giới khách quan vào trong bộ não con ngời thông qua lao
động mà ngôn ngữ. Nó là toàn bộ hoạt động tinh thần của con ngời
nh: Tình cảm yêu thơng, tâm trạng, cảm súc, ý trí, tập quán, truyền
thống, thói quen quan điểm, t tởng, lý luận, đờng lối, chính sách, mục
đích, kế hoạch, biện pháp, phơng hớng.
Các yếu tố tinh thần trên đều tác động trở lại vật chất cách
mạng mẽ. VD. Nếu tâm trạng của ngời công nhân mà không tốt thì
làm giảm năng suất của một dây chuyền sản xuất trong nhà máy. Nếu
không có đờng lối cách mạng đúng đắn của đảng ta thì dân tộc ta
cũng không thể giảng thắng lơị trong hai cuộc kháng chiến chống
Pháp và Mĩ cũng nh Lê - Nin đã nói Không có lý luận cách mạng
thì cũng không thể có phong trào cách mạng.
Nh vậy ý thức không hoàn toàn phụ thuộc vào vật chất mà ý
thức có tính độc lập tơng đối vì nó có tính năng động cao nên ý thức
có thể tác động trở lại. Vật chất góp phần cải biến thế giới khách
quan thông qua hoạt động thực tiễn của con ngời.
ý thức phản ánh đúng hiện thực khách quan có tác dụng thấy
đẩy hoạt động thực tiễn của con ngời trong quá trình cải tạo thế giới
vật chất. Khi phản ánh đúng hiện thực khách quan thì chúng ta hiểu
3
bản chất quy luật vận động của các sự vật hiện tợng trong thế giới
quan.
VD1. Hiểu tính chất vật lý của thép là nóng chảy ở hơn 1000
0
c

sống xã hội, thực hiện quá cứng nhắc làm cho toàn xã hội thiếu sức
4
sống, thiếu năng động và sáng tạo,. Các giám đốc thời kì này chỉ đến
ngồi chơi xơi nớc và cuối tháng lĩnh lơng, các nông dân và công nhân
làm đúng giờ quy định nhng hiệu quả không cao ở đây chúng ta đã
xem nhẹ thực tế phức tạp khách quan của thời kì quá độ, cha nhận
thức đầy đủ rằng thời kỳ quá độ lên xã hội chủ nghĩa là quá trình
lịch sử lâu dài và phải trải qua nhiều chặng đờng.
Từ đây, chúng ta phải có cơ sở hạ tầng của xã hội chủ nghĩa và
cơ sở vật chất phát triển. Chúng ta phải xây dựng lực lợng sản xuất
phù hợp quan hệ sản xuất. Chúng ta có thể bỏ qua t bản chủ nghĩa nh-
ng không thể bỏ qua những tính quy luật chung của quá trình từ sản
xuất nhỏ lên sản xuất lớn. Chúng ta cũng phải biết kế thừa và phát
triển tích cực những kết quả của công nghiệp t bản nh thành tựu khoa
học, kỹ thuật và công nghệ - môi trờng, là cơ chế thị trờng với nhiều
hình thức cụ thể tác động vào quá trình phát triển kinh tế.
Để vực nền kinh tế lạc hậu của nớc nhà, Đảng xác định là phải
phát triển nền kinh tế nhiều thành phần để tăng sức sống và năng
động cho nền kinh tế, phát triển lực lợng sản xuất. Phát triển các quan
hệ hàng hoá và tiền tệ và tự do buôn bán, các thành phần kinh tế tự
do kinh doanh và phát triển theo khuôn khổ của pháp luật, đ ợc bình
đẳng trớc pháp luật. Mục tiêu là làm cho thành phần kinh tế quốc
doanh và tập thể đóng vai trò chủ đạo. Song song quá trình phát triển
nền kinh tế hàng hoá nhiều thành phần thì chúng ta cũng cần phát
triển nền kinh tế thị trờng theo định hớng xã hội chủ nghĩa. Hiện nay
nền kinh tế thị trờng ở nớc ta còn đang ở trình độ kém phát triển.
Biểu hiện ở số lợng hàng hoá và chủng loại hàng hoá quá nghèo nàn,
khối lợng hàng hoá lu thông trên thị trờng và kim ngạch xuất nhập
khẩu còn quá nhỏ, chi phí sản xuất lại quá cao dẫn đến giá thành
cdao, nhng chất lợng mặt hàng là kém. Nhiều loại thị trờng quan

của ý thức tác động trở lại vật chất
Một rong chủ trơng quan trọng là phải lấy chủ nghĩa Mác -
Lênin và t tởng Hồ Chí Minh làm kim chỉ nam cho hành động. T t-
ởng Hồ Chí Minh nằm trong hệ t tởng Mác - Lênin là sự thốn nhất
giữa chủ nghĩa Mác - Lênin và thực tiễn của đất nớc Việt Nam. T t-
ởng Hồ Chí Minh đã bảo về và quán triệt chủ nghĩa Mác - Lênin
đúng đắn và hiệu quả nhất. Nh vậy muốn hiểu sâu sắc và vận dụng t
tởng Hồ Chí Minh phải nắm vững chủ nghĩa Mác - Lênin, nhất là
phép biện chứng duy vật và phải nghiên cứu, nắm vững thực tiễn.
Chúng ta phải tập trung suy nghĩ về hai mặt:
6
Một là, về mục tiêu, lý tởng và đạo đức lối sống. Đây là yếu tố
cơ bản nhất chi phối mọi suy nghĩ, hành động của chúng ta quyết
định phẩm chất của ngời cán bộ, đảng viên trong điều kiện chuyển
biến của thế giới và tình hình trong nớc. T tởng của Bác khẳng định
mỗi ngời chúng ta hãy nâng cao đạo đức cách mạng, đạo đức công
dân và đạo đức của ngời cộng sản. Cụ thể, chúng ta phải "cần kiệm
liêm chính, chí công vô t", luôn vì sự nghiệp dân giàu nớc mạnh vì
lợi ích của cá nhân và cả lợi ích của cộng đồng. Kiên quyết và
nghiêm khắc chống chủ nghĩa thực dụng với các biểu hiện tính đa
dạng trong nền kinh tế thị trờng mở cửa, thực sự góp phần đẩy lùi
nạn tham nhũng và tệ nạn xã hội, ngăn chặn sự thoái hoá biến chất
trong một bộ phận cán bộ, đảng viên.
Hai là, về yêu cầu của nhiệm vụ xây dựng và bảo vệ tổ quốc,
mỗi ngời trên cơng vị trách nhiệm của mình, phải hoàn thành nhiệm
vụ với hiệu quả, chất lợng cao. Vì vậy, chúng ta phải đề cao ý chí
phấn đấu, phấn đấu không mệt mỏi, không sợ hy sinh, gian khổ,
đồng thời phải ra sức trau dồi tri thức. Cần nâng cao tri thức khoa
học xã hội và nhân văn, đặc biệt là nâng cao trình độ lý luận về chủ
nghĩa Mác - Lênin và t tởng Hồ Chí Minh, nâng cao tri thức về khoa

giải quyết tốt vấn đề ba lợi ích tập thể, và lợi ích xã hội nhằm đảm bảo lợi ích tr-
ớc mắt cũng nh lâu dài của ngời lao động.
Đảng và Nhà nớc cũng cần khắc phục thái độ trông chờ và ỷ lại
vào hoàn cảnh bằng cách nhanh chóng cổ phần hoá các công ty nhà
nớc để tạo sự năng động, sáng tạo trong hoạt động cũng nh cạnh
tranh, nhất là trong thời kỳ hội nhập hiện nay. Đảng cũng phải cơng
quyết giải thể các công ty làm ăn thua lỗ nh: Tổng công ty sành sứ
Việt Nam, Tổng công ty nhựa, Tổng công ty rau quả Việt Nam để
tránh việc nhà nớc bỏ vốn vào nhng lại luôn phải bù lỗ cho các công
ty này.
Ngoài ra chúng ta cũng cần nâng cao trình độ nhận thức tri thức
khoa học cho nhân dân nói chung và đặc biệt đầu t cho ngành giáo
dục. Chúng ta cần xây dựng chiến lợc giáo dục, đào tạo, với những
giải pháp mạnh mẽ phù hợp để mở rộng quy mô chất lợng ngành đào
tạo, đối với nội dung và phơng pháp giáo dục, đào tạo, cải tiến nội
dung chơng trình giáo dục, đào tạo phù hợp với từng đối tợng, trờng
lớp ngành nghề. Kết hợp giữa việc nâng cao dân trí, phổ cập giáo
dục với việc bồi dỡng và nâng cao trình độ chuyên môn, nghiệp vụ
của ngời lao động để đáp ứng nhu cầu cao của sự nghiệp công
8
nghiệp hoá, hiện đại hoá. Thực hiện đồng bộ và có hiệu quả các giải
pháp trên sẽ kích thích tính năng động và tài năng sáng tạo của ng ời
lao động ở nớc ta. Sự nghiệp đất nớc càng phát triển thì tính tích cực
và năng động của con ngời càng tăng lên một cách hàng hợp với quy
luật.
Kết luận
Nói tóm lại, vật chất bao giờ cũng đóng vai trò quyết định đối
với ý thức, nó là cái có trớc ý thức, nhng ý thức có tính lực năng
động tác động trở lại vật chất. Mối tác động qua lại này chỉ đ ợc thực
hiện thông qua hoạt động thực tiễn của con ngời. Chúng ta nâng cao

thức là phải xuất phát từ thực tế khách quan và hành động theo nó
2. Để xây dựng XHCN cũng cần phải hiểu sâu sắc vai trò của ý thức tác
động trở lại vật chất
Kết luận
Tài liệu tham khảo
11