Hoạt động thanh tra – Công cụ quan trọng để đấu tranh với các hành vi vi phạm pháp luật về
môi trường
ThS. Lương Duy Hanh – Chánh Thanh tra
Tổng cục Môi trường
Trong những năm qua, có nhiều vụ vi phạm pháp luật về môi trường xảy ra tại một số địa
phương trên cả nước gây bức xúc cho nhân dân, điển hình như vụ xả nước thải chưa qua xử lý
xuống sông Thị vải của Công ty Cổ phần hữu hạn Vedan Việt Nam (Công ty Vedan); Công ty Cổ
phần Sonadezi Long Thành; Công ty TNHH Tân Phát Tài... Để xử lý, giải quyết những vụ vi phạm
trên theo đúng quy định của pháp luật, Bộ TN&MT đã phối hợp chặt chẽ với lực lượng cảnh sát
phòng chống tội phạm về môi trường, các cơ quan chức năng của Trung ương và địa phương tăng
cường triển khai các hoạt động thanh tra, kiểm tra các cơ sở gây ô nhiêm môi trường nghiêm
trọng, nhằm đảm bảo tính răn đe của pháp luật và tạo được sự đồng thuận cao trong xã hội.
Những năm gần đây, tình trạng vi phạm pháp luật về bảo vệ môi trường (BVMT) của các tổ
chức, doanh nghiệp ngày càng tinh vi, gia tăng, diễn biến phức tạp, gây ra những tác động tiêu cực
đến môi trường và đời sống kinh tế - xã hội của nhân dân. Vì việc chấp hành pháp luật về BVMT
ngày càng trở nên quan trọng. Trươc tình hình đó, Bộ TN&MT đã xác định cần phải đẩy mạnh
hoạt động thanh tra, kiểm tra, giám sát thực thi pháp luật về BVMT, phát hiện và xử lý nghiêm các
hành vi vi phạm nhằm buộc các doanh nghiệp phải thay đổi thái độ trách nhiệm và hành vi đối với
công tác BVMT. Hàng năm, lực lượng thanh tra môi trường ở Trung ương đã phối hợp chặt chẽ
với Cục Cảnh sát phòng chống tội phạm về môi trường (C49) và UBND các tỉnh, thành phố triển
khai thường xuyên hoạt động thanh tra, kiểm tra các khu công nghiệp (KCN), cụm công nghiệp
(CCN) và doanh nghiệp trên địa bàn, đặc biệt có những đợt trọng điểm và đột xuất khi có vụ việc
"nóng", hay phản ánh của người dân.
Trong 3 năm (từ 2009 - 2011), mỗi năm, lực lượng thanh tra môi trường đã tổ chức thanh tra
hàng trăm cơ sở và KCN, xử phạt hàng chục tỷ đồng, buộc các cơ sở vi phạm khắc phục hậu quả
theo quy định. Trong đó, có một số vụ việc nổi cộm, cụ thể như vụ của Công ty Vedan Việt Nam
(Long Thành, Đồng Nai) kéo dài trong nhiều năm qua, gây ô nhiễm nặng nề sông Thị Vải, gây bức
xúc cho người dân và dư luận trên cả nước. Năm 2008, trước những phản ánh của người dân địa
phương về việc Công ty Vedan xả nước thải không qua xử lý xuống sông Thị Vải, làm ô nhiễm
nghiêm trọng khu vục hạ lưu của dòng sông, tác động lớn đến cuộc sống của hàng nghìn hộ dân
nuôi trồng thủy sản và sản xuất nông nghiệp tại 3 tỉnh: Đồng Nai, Bà Rịa - Vũng Tàu và TP. Hồ

cục Môi trường đã 2 lần phối hợp với Sở TN&MT tỉnh Đồng Nai và C49 tổ chức kiểm tra, thanh
tra việc xả thải của Công ty Sonadezi và đều phát hiện Công ty xả nước thải vượt tiêu chuẩn cho
phép từ 2 đến dưới 5 lần, với lượng nước thải trên 5.000 m3/ngày đêm. Hơn nữa, Công ty còn thực
hiện không đúng như nội dung báo cáo ĐTM đã được phê duyệt. Thanh tra môi trường đã ra quyết
định xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực BVMT đối với Công ty, với số tiền là 75 triệu
đồng và yêu cầu Công ty phải lắp đặt hệ thống quan trắc liên tục, tự động một số thông số ô nhiễm
đặc trưng như: pH, COD, cặn lơ lửng, amonia... bảo đảm nước thải sau xử lý đạt QCVN, nhưng
Công ty vẫn cố tình không chấp hành.
Tiếp đó, ngày 4/8/2011, lực lượng cảnh sát môi trường đã kiểm tra đột xuất và phát hiện Nhà
máy xử lý nước thải của KCN Long Thành xả nước thải không đạt quy chuẩn cho phép, gây ô
nhiễm rạch Bà Chèo. Theo kết quả phân tích mẫu nước thải của C49, mẫu nước thải sau xử lý của
Công ty vào hồ hoàn thiện có COD vượt 4,77 lần; BODs vượt 4,77 lần; màu vượt 8,4 lần; Fe vượt
10,9 lần... Mẫu nước thải tại hồ sinh thái có: COD vượt 3,49 lần; BODs vượt 3,51 lần; màu vượt
hơn 8,11 lần; Fe vượt 6,098 lần... và C49 đã ra quyết định xử phạt hành chính đối với Công ty số
tiền là 405 triệu đồng. Hiện C49 đang tiếp tục điều tra, làm rõ các vi phạm của Công ty để xử lý
nghiêm theo quy định của pháp luật.
Có thể nói, công tác thanh tra, kiểm tra, giám sát về môi trường đã đem lại những hiệu quả
tích cực, giúp nâng cao ý thức chấp hành pháp luật của các doanh nghiệp. Qua công tác thanh tra,
kiểm tra, các hành vi vi phạm pháp luật về BVMT dù được che giấu tinh vi đến đâu cũng sẽ bị
phát hiện và xử lý nghiêm minh. Các hoạt động thanh tra, giám sát môi trường đóng vai trò hết sức
quan trọng, một mặt giúp doanh nghiệp kịp thời chấn chỉnh sản xuất, kinh doanh và thực hiện
nghiêm Luật BVMT, đồng thời, giúp cơ quan quản lý môi trường địa phương nắm rõ diễn biến
môi trường, từ đó, tìm ra biện pháp khắc phục. Trong mấy năm qua, nhiều sai phạm của các doanh
nghiệp đã bị phanh phui, phát hiện và xử lý kịp thời, việc đấu tranh với những hành vi vi phạm
pháp luật đó có sức lan tỏa, tạo được hiệu ứng lớn và nhận được sự đồng tình của đông đảo người
dân. Có thể kể đến một số vụ việc như: Công ty TNHH nhà máy tàu biển Huyndai -Vinashin,
Công ty TNHH Miwon, Công ty TNHH Tung Kuang tại Hải Dương...
Theo báo cáo của Thanh tra Tổng cục Môi trường, từ năm 2009 - 2010, lực lượng thanh tra
môi trường đã tiến hành kiểm tra, thanh tra đối với 1.268 cơ sở và KCN trên phạm vi cả nước, đã
kiến nghị xử phạt trên 30 tỷ đồng và buộc các doanh nghiệp vi phạm khắc phục hậu quả theo quy

mà Công ty mua gom từ các doanh nghiệp khác, nhưng không xử lý, mà bán ra ngoài thị trường.
Bên cạnh đó, Công ty còn vận chuyển trái phép 4.500 kg nước thải có chứa thành phần nguy hại.
Cơ quan luật pháp còn phát hiện Công ty lưu giữ trái phép hem 1.000 tấn CTNH như mùn da, bột
da, nước hóa chất, bùn thải...
Ngày 8/7/2011, Bộ TN&MT đã phối hợp với Bộ Công an, Bộ Quốc phòng, các cơ quan chức
năng của tỉnh Đồng Nai và cơ quan khoa học có liên quan kiểm tra, xử lý vi phạm đối với Công ty
theo đúng quy định. Trong đó, đã tiến hành xử phạt vi phạm hành chính đối với Công ty; tạm thời
đình chỉ hoạt động thu gom CTNH của Công ty từ các chủ nguồn thải, cho đến khi xử lý xong các
CTNH tồn đọng, đồng thời buộc Công ty xử lý CTNH tồn đọng đến hết ngày 31/3/2012. Đến nay,
cơ bản Công ty đã khắc phục xong các vi phạm.
Nhìn chung, từ khi Luật Thanh tra năm 2010 có hiệu lực (ngày 1/7/2011), dưới dự chỉ đạo
đúng đắn của lãnh đạo Tổng cục Môi trường, công tác thanh tra, kiểm tra đã có nhiều chuyển biến
tích cực, hoàn thành các mục tiêu đặt ra, bám sát tinh thần chỉ đạo của lãnh đạo Bộ, góp phần
phòng ngừa và giảm thiểu ô nhiễm môi trường trên nhiều lĩnh vực. Kết quả thanh tra đã chỉ ra
được những bất cập trong công tác quản lý nhà nước về BVMT, đồng thời, kiến nghị cấp có thẩm
quyển sửa đổi, bổ sung hoặc ban hành các văn bản quy phạm pháp luật cho phù họp với thực tiễn,
chỉ ra những sai sót trong công tác quản lý môi trường tại địa phương như việc phân bổ kinh phí
chi sự nghiệp môi trường của một số tỉnh, thành phô chưa đúng quy định và còn nhiều tỉnh sử
dụng kinh phí không đúng nội dung chi, phân bổ thấp hơn Ì % chi ngân sách địa phương...
Thực tế cho thấy, hầu hết các doanh nghiệp vẫn cho rằng BVMT là công việc của Nhà nước
và không ít doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài lợi dụng sơ hở của pháp luật Việt Nam để trốn
tránh trách nhiệm BVMT. Theo tính toán, nếu hoạt động sản xuất kinh doanh lãi được 10 đồng
nhưng không quan tâm vấn đề BVMT, thì sau đó chi phí khắc phục ô nhiễm môi trường phải tiêu
tốn gấp 10 lần hiệu quả kinh tế thu được. Mục đích hoạt động của doanh nghiệp là lợi nhuận nên
muốn doanh nghiệp có ý thức hơn về BVMT, điều cần thiết là phải làm sao để doanh nghiệp nhận
thấy rằng nếu thực hiện các biện pháp BVMT, bản thân doanh nghiệp sẽ được hưởng lợi.
Vì vậy, bên cạnh các biện pháp hành chính, các chế tài tài chính thông qua hình thức thu phí,
thuế BVMT, xử lý vi phạm trong lĩnh vực BVMT thì các biện pháp hỗ trợ doanh nghiệp xử lý môi
trường (về vốn, công nghệ xử lý chất thải...)... cần được nghiên cứu để có thể áp dụng một cách
hiệu quả. Đặc biệt là phải tăng cường hiệu lực, hiệu quả công tác thanh tra, kiểm tra, giám sát việc