Về đánh giá “Việt Nam nằm trong top 10 nước có môi trường không khí bị ô
nhiễm nặng nhất thế giới”
GS. TSKH. Phạm Ngọc Đăng
Chủ tịch Mạng lưới Không khí Sạch Việt Nam (VCAP)
Trong thời gian qua, nhiều phương tiện thông tin đại chúng đã đưa tin "Trung tâm
nghiên cứu Môi trường của trường Đại học Yale và Columbia của Mỹ đã công bố
tại Diễn đàn Kinh tế Thế giới ở Thụy Sỹ là Việt Nam nằm trong top 10 nước có
môi trường không khí bị ô nhiễm nhất trên thế giới".
Là một chuyên gia đã nghiên cứu về môi trường không khí ở nước ta gần nửa thế
kỷ qua, tôi cho rằng sự xếp hạng đó chỉ đúng một nửa, bởi vì, trước hết cần phải
phân biệt rõ 2 loại chất ô nhiễm trong môi trường không khí, chúng có tính chất vật
lý, hóa học và sinh học khác nhau, đó là các loại bụi lơ lửng, bụi mịn PMio, PM5,
PM2,5 và các loại khí ô nhiễm, như là SO2, NO2, CO, hơi xăng dầu... Ô nhiễm
không khí rất độc hại đối với sức khỏe con người, đặc biệt là gây ra bệnh ung thư
phổi. Số liệu quan trắc môi trường nhiều năm qua chứng tỏ môi trường không khí
ở các đô thị Việt Nam chủ yếu là bị ô nhiễm rất nặng về bụi, còn xét về khí ô
nhiễm độc hại như SO2, NO2, CO thì môi trường không khí ở Việt Nam chưa bị ô
nhiễm, còn tốt hơn so với nhiều đô thị trên thế giới và trong khu vực, như là Bắc
Kinh (Bắc Kinh), New Deli (Ấn Độ), Băng Cốc (Thái Lan)... Thứ hai là ô nhiễm
bụi nặng nề ở nước ta chủ yếu xảy ra tại các thành phố lớn, đặc biệt là ở Hà Nội,
TP. Hồ Chí Minh và các thành phố loại 1, loại 2, như là Hải Phòng, Nam Định,
Việt Trì, Cần Thơ, Buôn Ma Thuật..., trừ TP Đà Nẵng (năm 2011, TP. Đà Nẵng
được Ban Thư Ký ASEAN công nhận là 1 trong 10 thành phố có không khí sạch
trong ASEAN /hình 4), chất lượng môi trường không khí ở nhiều đô thị loại vừa và
loại nhỏ của nước ta còn rất tốt.
Nhiều chuyên gia môi trường thế giới đã đưa ra ước tính: khi tốc độ phát triển kinh
tế tăng 2 lần, nếu không có các giải pháp BVMT thích đáng thì mức độ ô nhiễm
môi trường sẽ tăng lên 4 lần. Trong 20 năm qua, nước ta trong quá trình công
nghiệp hóa - hiện đại hóa, đi theo đó là quá trình đô thị hóa diễn ra mạnh mẽ, đặc
biệt là hoạt động xây dựng và giao thông đô thị sôi động đã thải ra rất nhiều chất ô
nhiễm môi trường không khí. Nhưng nhờ có đẩy mạnh hoạt động BVMT ở các đô

phép (QCCP). Ở các khu vực đang diễn ra hoạt động xây dựng hay sửa chữa
đường thì nồng độ bụi gấp 5 - 7 lần, thậm chí có chỗ trên 10 lần QCCP. Ô nhiễm
không khí ở các đường phố khi bị tắc nghẽn giao thông có thể tăng lên gấp 2 - 3
lần mức độ ô nhiễm khi bình thường. Ô nhiễm các khí độc hại SO2, NO2, CO, Pb,
CnHn còn có tính cục bộ, chủ yếu xảy ra ở các nút giao thông lớn hoặc bên cạnh
các cơ sở sản xuất có đốt than, dầu.
Chúng tôi áp dụng phương pháp đánh giá mức độ ô nhiễm môi trường không khí
Hà Nội theo chỉ số chất lượng không khí của Mỹ (Air Quality Index)
AQI =1/2. Tổng ( Ci/Co x 100), trong đó Ci - nồng độ chất ô nhiễm thực tế tại các
điểm quan trắc i = 1, 2,3, ...n trong phạm vi nghiên cứu; Co - nồng độ chất ô nhiễm
tối đa cho phép theo quy chuẩn môi trường quốc gia.
Khi AQI < 50: môi trường không khí có chất lượng tốt; 50<AQI < 100: môi trường
không khí bị ô nhiễm 100 < AQI < 200: môi trường không khí bị ô nhiễm, 200 <
AQI < 300: môi trường không khí bị ô nhiễm nặng; và AQI > 300: môi trường
không khí bị ô nhiễm rất nặng.
Áp dụng vào Hà Nội theo số liệu quan trắc không khí năm 2002 được kết quả như
sau:
* Tính chung cho toàn Hà Nội theo từng chất ô nhiễm: AQI(S02) = 59,3; AQI
(CO) = 30,5; AQI (NO2) = 31,5; AQI (bụi TSP) = 351,9 (hình 5). Tính chung cho
cả 4 loại chất ô nhiễm trên AQ10 = 155,4. Có nghĩa là xét tổng quát thì môi trường
không khí Hà Nội thuộc loại bị ô nhiễm, nhưng xét riêng từng chất ô nhiễm thì ô
nhiễm bụi TSP ở mức rất nặng (nồng độ bụi trung bình trong không khí của Hà Nội
gấp 3,5 lần trị số tối đa cho phép theo Quy chuẩn quốc gia), còn xét về khí CO và
NO2 thì thuộc loại chất lượng môi trường tốt, xét về khí SO2 thì thuộc loại không
bị ô nhiễm và gần với mức môi trường tốt (hình 5).
-Tính riêng cho từng quận/huyện. Tính trị số AQI đối với 4 chất ô nhiễm đặc trưng
trên theo từng quận/huyện có kết quả AQI từ nhỏ đến lớn (từ môi trường không khí
sạch đến bị ô nhiễm) thứ tư là: quận Ba Đình AQI = 94,3; quận Hoàn Kiếm: 100;
huyện Từ Liêm: 103,9; quận Hai Bà Trưng: 106; quận Đống Đa: 123,4; quận Tây
Hồ: 125,9; huyện Thanh Trì: 135,7 và huyện Gia Lâm: 137,5. Có nghĩa là chỉ có

giao thông, cán bộ quản lý, lãnh đạo các tổ chúc, chính quyền các cấp của đô thị)
để mọi người tự giác tham gia BVMT và thẳng thắn đấu tranh chống lại các hành
vi vi phạm pháp luật về BVMT; Thứ ba là cơ quan quản lý môi trường phải tăng
cường công tác thanh tra, kiểm tra việc thục thi pháp luật về BVMT, xử lý một
cách nghiêm minh, công bằng, công khai, minh bạch và xử phạt kinh tế đủ súc răn
đe đối với các hành vi vi phạm luật pháp BVMT; Thứ tư là cần phải ban hành Luật
Không khí sạch như ở rất nhiều nước trên thế giới đã có Luật Không khí sạch.
Ngoài ra, cũng cần thấy rằng, việc xây dựng và ban hành các văn bản pháp luật về
BVMT ở nước ta được quan tâm, nhưng việc thực thi pháp luật còn chưa nghiêm
do nhận thức của cộng đồng còn kém và công tác thanh tra, kiểm tra của các cơ
quan quản lý môi trường nước ta còn nhiều bất cập.