Báo cáo của đoàn chuyên gia IAEA
về chuyến công tác hỗ trợ pháp lý cho Việt Nam
1. Giới thiệu
Theo yêu cầu của phía Việt Nam, Cơ quan Năng lượng nguyên tử quốc tế (IAEA) đã tổ chức một đoàn
công tác đến VN từ 12 đến 16/3/2012 nhằm giúp Bộ KH&CN rà soát lại Luật Năng lượng nguyên tử
(LNLNT) 2008. Các chuyên gia luật của Văn phòng công tác pháp luật (OLA) của IAEA cũng đã có một
cuộc họp cấp cao thảo luận về các công ước về trách nhiệm dân sự đối với thiệt hại hạt nhân.
OLA đã chỉ rõ 4 lĩnh vực trong khuôn khổ pháp luật củaVN cần xem xét lại. Sau chuyến công tác, các
chuyên gia IAEA đã đưa ra các khuyến cáo chung được nêu ra trong mục 6 và các khuyến cáo cụ thể được
đánh dấu trong văn bản luật (xem Bản đính kèm).
2. Mục đích của chuyến công tác:
- Giới thiệu một số vấn đề có liên quan về khung pháp luật đối với NMĐHN
- Rà soát LNLNT 2008 và đưa ra các khuyến cáo sửa đổi luật
- Thảo luận với các lãnh đạo cấp cao và các nhà hoạch định chính sách về công ước trách nhiệm dân sự
đối với thiệt hại hạt nhân, một phần trong Kế hoạch ATHN của IAEA.
3. Phạm vi của chuyến công tác
Phạm vi của chuyến công tác bao gồm việc rà soát các điều khoản về an toàn, an ninh, thanh sát và đền bù
thiệt hại hạt nhân. Đoàn công tác đã làm việc các đại diện từ một số cơ quan có liên quan đến việc sửa đổi
luật và cũng gặp gỡ các lãnh đạo cấp cao để thảo luận về công ước đền bù thiệt hại hạt nhân.
4. Nội dung buổi làm việc
1. Thứ trưởng Bộ KH&CN Lê Đình Tiến đã tiếp đoàn và đánh giá cao những hỗ trợ của IAEA cho VN và
bày tỏ sự cám ơn chân thành đến các chuyên gia trong đoàn.
Thứ trưởng Lê Đình Tiến cho biết chương trình điện hạt nhân của VN đã được Quốc hội phê duyệt, các
hiệp định đa phương đã được ký với Nga và Nhật liên quan đến việc thực hiện chương trình. VN xác
định phát triển khung pháp luật và pháp quy phù hợp là rất quan trọng. Thứ trưởng phát biểu LNLNT
đã được thông qua năm 2008 và tiếp theo đó một số văn bản dưới luật cũng đã được ban hành. LNLNT
2008 được xây dựng có tính đến các luật của quốc gia và quốc tế.
Tuy nhiên, từ 2008, một số điều luật cần phải được sửa đổi. Thứ trưởng bày tỏ hy vọng sự hỗ trợ của
IAEA cho VN về việc sửa đổi này cần tính đến hoàn cảnh của VN (hiến pháp, hệ thống pháp luật, …)
và mục đích sửa đổi là làm cho LNLNT hoàn toàn tương hợp với các yêu cầu và thực tiễn thế giới cũng
như phù hợp với VN.

LNLNT 2008 cần được sửa đổi để phù hợp với tiêu chuẩn quốc tế. Cục ATBXHN là cơ quan thuộc Bộ
KH&CN thực hiện các chức năng pháp quy Bộ giao, dưới sự giám sát của Bộ. Cần phải đảm bảo quyết
định của cơ quan pháp quy (Cục ATBXHN) độc lập hoặc tách ra khỏi quyết định phát triển và thúc đẩy.
Thực tế Cục báo cáo với Bộ về các hoạt động/quyết định pháp quy của mình và Bộ phê duyệt đặt ra trở
ngại lớn liệu Cục có thể cung cấp trực tiếp và công khai một cách tối đa thông tin liên quan cho chính
phủ và dân chúng.
Một nhân tố cốt yếu liên quan đến sự độc lập là nguồn tài chính, phải được dự báo, đánh tin cậy và không
phụ thuộc vào sự kiểm soát bởi các cơ quan bên ngoài. Do đó, ngoài ngân sách nhà nước, Cục cần phải có
khả năng phát triển ngân sách riêng của mình và được đầu tư cần thiết để hoàn thành trách nhiệm của mình.
Cục hiện nay thiếu các khả năng này.
Thảo luận về trách nhiệm dân sự
9. Ông McIntosh khuyến cáo rằng nên tách các phần về đền bù đối với sự cố bức xạ và sự cố hạt nhân.
Các điều khoản về đền bù đối với sự cố bức xạ là một vấn đề đối với VN. Đối với thiệt hại hạt nhân,
LNLNT 2008 đã tóm tắt theo cơ chế quốc tế, nhưng không đủ. Cần các điều khoản cụ thể hơn dựa vào
các điều khoản mẫu trong Sổ tay.
10. Chi phí di dân và tái định cư được đề cập bởi cơ chế quốc tế về trách nhiệm pháp lý hạt nhân, không rõ
Luật 2008 có đề cập vấn đề này không. Các điều khoản Luật 2008 không xác định rõ ràng ai có trách
nhiệm pháp lý trong trường hợp sự cố khi vận chuyển vật liệu hạt nhân.
11. Ông Dũng cho biết VN sẽ cố gắng theo các khuyến cáo, nhưng hiện tại VN không có NMĐHN do đó
VN có khoảng 10 năm để sửa đổi những điều khoản này.
12. Cũng theo điều 91, Quỹ Hỗ trợ phải được thành lập. Số tiền đền bù thiệt hại trong Luật 2008 (150 triệu
SDR) là dựa vào Công ước Viên cách đây 7 năm. Theo ông McIntosh con số này có thể chấp nhận
được đối với thời kỳ quá độ nhưng thời kỳ quá độ sẽ kết thúc trước khi NMĐHN đi vào hoạt động.
Nếu luật quy định 150 triệu SDR đối với nhà vận hành và 150 triệu SDR đối với quốc gia, điều đó là
thỏa đáng. Nhưng hiện tại luật quy định 150 triệu đối với nhà vận hành và một con số không xác định
của Quỹ.
13. Cũng lưu ý rằng không phải là vấn đề gì đối với nhà vận hành để mua bảo hiểm 300 SDR. Tuy nhiên
ông Dũng nói VN sẽ xem xét đến khuyến cáo nhưng vấn đề này rất phức tạp. Nếu yêu cầu bảo hiểm
300 triệu SDR, nhà vận hành sẽ phải tăng giá điện.
14. Ông McIntosh cho biết ông sẽ cung cấp chi tiết hơn về bảo hiểm sau sau khi tham vấn chuyên gia

Về vấn đề này, khuyến cáo VN tiếp tục cố gắng tham gia các công cụ pháp luật nêu trên.
Cuộc họp với Bộ KH&CN
Tại cuộc họp với Thứ trưởng Bộ KH&CN Lê Đình Tiến với sự tham dự của các đại diện Bộ Tư pháp, đoàn
IAEA đã phát biểu một số ý kiến về các điểm còn thiếu và yếu của Luật 2008, bao gồm các điểm liên quan
đến sự độc lập của cơ quan pháp quy, làm rõ trách nhiệm trong quy trình cấp phép, chuẩn bị và ứng phó sự
cố, trách nhiệm dân sự đối với thiệt hại hạt nhân.
Về các điểm trên, ông McIntosh đưa ra các giải thích sau:
1. Khung trách nhiệm dân sự đã được phát triển với sự nhận thức:
a) hậu quả của Chernobyl vượt ra ngoài biên giới quốc gia;
b) trách nhiệm pháp lý là một vấn đề quốc tế (thương mại quốc tế)
2. Do đó, điều quan trọng là luật về trách nhiệm pháp lý của các quốc gia phải phù hợp. Sự phù hợp (và
cơ chế quốc tế) được dựa trên các nguyên tắc sau:
a) channeling trách nhiệm pháp lý của nhà vận hành;
b) nhà vận hành có trách nhiệm pháp lý bất kể lỗi gì (mặc dù Fukushima là do sóng thần, nhà vận hành
vẫn phải trả tiền đền bù;
c) các khiếu nại ra tòa án, thì tòa án là của nước đã xảy ra tai nạn;
d) một nước có thể lựa chọn giới hạn số tiền trách nhiệm pháp lý và các Công ước đặt ra số tiền tối thiểu.
Cuộc họp với Thứ trưởng Bộ Ngoại giao
Ông McIntosh đã có bài trình bày về trách nhiệm dân sự đối với thiệt hại hạt nhân và trả lời các câu hỏi từ
Thứ trưởng.
5. Các hoạt động hỗ trợ pháp luật của IAEA cho VN trong thời gian tới
Trong buổi họp cuối cùng, các bên tham gia đã thảo luận các hoạt động tiếp theo để sửa đổi Luật 2008.
Hai bên thống nhất tổ soạn thảo sẽ soạn lại Luật 2008 tham khảo các ý kiến của chuyên gia IAEA về các
điều khoản của luật. Và đề xuất thêm sự hỗ trợ của IAEA, có thể bao gồm việc rà soát lại cụ thể bản mới
của luật bởi Văn phòng công tác pháp luật, cung cấp các ý kiến bằng văn bản, và hoàn thành bản soạn thảo
trước khi trình lên chính phủ và quốc hội tại một cuộc họp IAEA/VN tại Viên hoặc HN.
6. Các khuyến cáo
1. Thêm các chương cụ thể về an ninh hạt nhân và thanh sát hạt nhân và chia nhỏ chương về chuẩn bị và
ứng phó sự cố và trách nhiệm dân sự đối với thiệt hại hạt nhân.
2. Thông qua các điều khoản đảm bảo sự phân tách giữa các chức năng thúc đẩy và trách nhiệm pháp quy