Đề cương ôn tập ngữ văn học kì II
I. Văn bản:
1.Tục ngữ về thiên nhiên và lao động sản xuất
a) Nội dung:
- Những câu tục ngữ về thiên nhiên và lao động sản xuất đã phản ánh, truyền đạt
những kinh nghiệm quý báu của nhân dân trong việc quan sát các hiện tượng thiên
nhiên và trong lao động sản xuất. Những câu tục ngữ ấy là túi khôn của nhân nhưng
chỉ có tính chất tương đối chính xác về không ít kinh nghiệm được tổng kết chủ yếu
là dựa vào quan sát.
b) Nghệ thuật:
- Sử dụng diễn đạt ngắn gọn, cô đúc
- Sử dụng cách diễn đạt theo kiểu đối xứng, nhân quả, hiện tượng và ứng xử cần thiết.
- Tạo vần nhịp điệu cho câu văn dễ nhớ vận dụng
- Sử dụng phép nói quá, đối chiếu, so sánh
- Thường có vần lưng, có vế đối xứng về nội dung, hình thức
2.Tục ngữ về con người và xã hội
a) Nội dung:
-Tôn vinh giá trị con người, đưa ra nhận xét, lời khuyên về những phẩm chất và lối
sống mà con người cần phải có
b) Nghệ thuật
- Sử dụng cách diễn đạt ngắn gọn, cô đúc.
- Sử dụng các phép so sánh, ẩn dụ, đối, điệp từ, ngữ,
- Tạo vần, nhịp cho câu văn dễ nhớ, dễ vận dụng.
- Hiểu thêm nghĩa bóng, từ và câu nhiều nghĩa
5.Ý nghĩa của văn chương
a) Tác giả - tác phẩm
-Tác giả: Hoài Thanh (1909-1982) quê ở Nghi Lộc – Nghệ An. Là nhà phê bình văn
học xuất sắc với tác phẩm nổi tiếng “Thi nhân Việt Nam”. Ông được nhà nước phong
tặng giải thưởng HCM về văn học và nghệ thuật.
- Tác phẩm: Bài văn “Ý nghĩa văn chương” còn có một tên gọi khác là “Ý nghĩa và
công dụng của văn chương”

trên mặt đê để đánh tổ tôm. Trong khi dân phu phải gánh chịu sự thịnh nộ của trời,
vừa phải giữ đê để nó không vỡ, ảnh hưởng đến đời sống của các hộ dân sống quanh.
Khi thấy người đến báo cáo đê bị vỡ hắn nhẫn tâm đuổi đi mà chẳng quan tâm gì.
Phạm Duy Tốn đã viết truyện này để bày tỏ sự thương xót đối với cuộc sống lầm
than, cực khổ của nhân dân. Đồng thời, tác phẩm có dụng ý phê phán sự thờ ơ, bỏ
mặc dân, vô trách nhiệm của tên quan phủ phong kiến trước cảnh đê bị vỡ, người dân
tuyệt vọng dưới cơn thinh nộ của trời.
7. Ca Huế trên sông Hương
a) Tác giả - tác phẩm
- Tác giả: Hà Ánh Minh
- Tác phẩm: Thẩ loại bút kí ghi chép một số sinh hoạt văn hóa “Ca Huế trên sông
Hương”
b) Nội dung
- Cố Đô Huế nổi tiếng không phải chỉ có các danh lam thắng cảnh và di tích lịch sử
mà còn nổi tiếng bởi các làn điệu dân ca và âm nhạc cung đình. Ca huế là một hình
thức sinh hoạt văn hóa - âm nhạc thanh lịch và tao nhã; một sản phẩm tinh thần đáng
trân trọng, cần được bảo tồn và phát triển.
c) Nghệ thuật
- Sử dụng biện pháp liệt kê
- Miêu tả giải thích bình luận, lời văn giàu cảm xúc
- Sử dụng biện pháp so sánh đặc sắc
- Âm thanh, cảnh vật, con người sinh động
II.Tiếng việt:
3.Trạng ngữ
- Về ý nghĩa:
+ Trạng ngữ thêm vào câu để xác định thời gian, nơi chốn, nguyên nhân, mục đích,
phương tiện, cách thức diễn ra sự việc nêu trong câu
- Về hình thức:
+ Trạng ngữ có thể đứng ở đầu câu, cuối câu hay ở giữa câu
+ Giữa trạng ngữ với chủ ngữ và vị ngữ thường có mọt quãng nghỉ khi nói hoặc một

tư tưởng quan điểm nào đó. Muốn thế, văn nghị luận phải có luận điểm rõ ràng, có lí
lẽ, dẫn chứng thuyết phục
- Những tư tưởng, quan điểm trong bài văn nghị luận phải hướng tới giải quyết vấn
đề đặt ra trong đời sống thì mới có ý nghĩa
*Đặc điểm của văn nghị luận:
- Mỗi bài văn nghị luận đều phải có luận điểm, luận cứ và lập luận. Trong một bài
văn có thể có một luận điểm chính và các luận điểm phụ
- Luận điểm là ý kiến thể hiện tư tưởng, quan điểm của bài văn được nêu ra dưới hình
thức câu khẳng định (hay phủ định), được diễn đạt sáng tỏ, dễ hiểu, nhất quán. Luận
điểm là linh hồn của bài viết, nó thống nhât các đoạn văn thanh một khối. Luận điểm
phải đúng đắn, chân thật, đáp ứng nhu cầu thực tế thì mới có sức thuyết phục.
- Luận cứ là lí lẽ, dẫn chứng đưa ra làm cơ sở cho luận điểm. Luận cứ phải chân thật
đúng đắn, tiêu biểu thì mới khiến cho luận điểm có sức thuyết phục.
- Lập luân là cách nêu luận cứ để dẫn tới luận điểm. Lập luận phải chặt chẽ, hợp lí thì
bài văn mới có sức thuyết phục
*Bố cục văn nghị luận:
- Mở bài: Nêu vấn đề có ý nghĩa đối với đời sống xã hội (luận điểm xuất phát, tổng
quát)
- Thân bài: Trình bày nội dung chủ yếu của bài (có thể có nhiều đoạn nhỏ, mỗi đoạn
một luân điểm phụ)
- Kết bài: Nêu kết luận nhằm khẳng định tư tưởng, thái độ, quan điểm của bài
*Phương pháp lập luận trong văn nghị luận
- Lập luận đi từ khái quát đến cụ thể
- Lập luận đi từ cụ thể đến khái quát
- Đưa ra một ý kiến ngược lại hoàn toàn với vấn đề được bàn bạc rồi từ đó khẳng
định tính đúng đắn của vấn đề đang bàn bạc
2 Đặc điểm của lập luận chứng minh là dùng những lí lẻ, bằng chứng chân thực, đã
được thừa nhận để chứng tỏ luận điểm mới (cần được chứng minh) là đáng tin cậy
- Các bước làm bài văn lập luận chứng minh
+ Tìm hiểu đề và tìm ý