http://doduynhat.tk/
Giúp tuổi dậy thì hiểu đúng về cơ thể mình
Ở tuổi dậy thì, cơ thể vươn mình phát triển từ trẻ con
thành người trưởng thành, các dấu hiệu sinh lý cũng
phát triển vượt bậc, do vậy ở độ tuổi này, trẻ đã có nhu
cầu tình dục. Đặc biệt, trẻ luôn thích khám phá, tò mò
về cơ quan sinh dục và các hành vi liên quan đến tính
dục. Tuy nhiên, do chưa có kiến thức đầy đủ về tình
yêu và tình dục dễ khiến các em hành động theo bản
năng, có khi hại cho sức khỏe.
Với các em trai
1
http://doduynhat.tk/
Đối với trẻ trai, tác động của hormon tới các bộ phận
sinh dục và tâm lý rất mạnh. Con trai có thể cương
cứng dương vật ở bất kỳ độ tuổi nào, nhưng trong tuổi
dậy thì điều này thường xuyên hơn. Sự cương cứng ở
tuổi này thường xảy ra khi con có những suy nghĩ về
tình dục. Những việc này làm máu chảy vào dương vật
nhiều hơn. Sự cương cứng cũng có thể xảy ra khi con
thủ dâm (tự dùng tay để vuốt ve dương vật). Con có
thể cũng cương cứng ngay cả khi không suy nghĩ hoặc
làm bất cứ điều gì. Một điều cha mẹ băn khoăn là do
sự phát triển sinh lý của con trong giai đoạn này diễn
ra mạnh mẽ, nên lo con cứ loay hoay với việc dương
vật cứ cương cứng lên, ảnh hưởng đến học tập và sinh
hoạt. Khi ấy, các con cảm thấy trong người bí bách,
thiếu bình tĩnh, bối rối và hay thẹn thùng. Vậy phải
làm gì để hạn chế chuyện này? Đây là một câu hỏi khó
bởi sự phát triển ở mỗi trẻ là khác nhau. Tuy nhiên,
cha mẹ cũng nên khuyên con tập trung sự chú ý vào

Tuy nhiên, nếu thủ dâm quá nhiều và thường xuyên bị
ám ảnh bởi nó thì lại gây hại, gây căng thẳng thần
kinh, mệt mỏi, suy giảm ham muốn tình dục, có thể
dẫn tới xuất tinh sớm khi quan hệ tình dục với bạn tình
thực sự sau này. Vì vậy, trẻ cần tăng cường các hoạt
động giao lưu bạn bè, lao động giúp cha mẹ và các
hoạt động thể dục thể thao nhằm cân bằng sức khỏe và
tâm sinh lý.
Với các em gái
4
http://doduynhat.tk/
Dậy thì ở bạn gái được dánh dấu bằng hiện tượng kinh
nguyệt lần đầu tiên. Khi dậy thì, trẻ gái bắt đầu có
nhiều cảm xúc khác nhau, biết rung động trái tim, biết
yêu đương hờn giận. Bạn gái có thể có những cảm xúc
lãng mạn với một ai đó và bắt đầu hẹn hò. Bạn có thể
cảm thấy như đang yêu hôm nay và hôm sau lại
không. Có những cảm xúc thay đổi nhanh chóng là
điều tự nhiên. Bạn gái có thể bắt đầu nghĩ đến quan hệ
tình dục và có những đòi hỏi nhu cầu tình dục. Điều
này được lý giải là do ở tuổi dậy thì, cơ thể sản sinh
mạnh mẽ hormon giới tính nữ để biến một cô bé thành
một thiếu nữ với cơ thể nở nang, có những đường
cong, ngực nở eo thon. Hormon giới tính cũng tác
động nhiều tới sinh lý bạn gái. Bạn gái có thể cảm
thấy dễ chịu khi đụng chạm hoặc cọ xát vùng sinh dục
của mình. Việc đụng chạm phần này của cơ thể được
gọi là thủ dâm. Có nhiều bạn nữ thủ dâm. Đây là một
cách tự nhiên để khám phá cơ thể.
5

http://doduynhat.tk/
Thức ăn chứa nhiều đạm động vật rất cần cho lứa
tuổi dậy thì. Ảnh: MH
Chất đạm: Trẻ dậy thì cơ bắp giai đoạn này phát triển
nên lượng đạm cần cao hơn người trưởng thành. Chất
đạm chiếm 14 - 15% tổng số năng lượng trong khẩu
phần ăn hàng ngày. Lượng đạm lấy từ thực phẩm như
thịt, cá, tôm, cua, trứng sữa… Trong đó đạm động vật
là tốt nhất vì thức ăn có nguồn gốc động vật chứa
nhiều sắt - chất sắt có vai trò quan trọng trong quá
trình tạo máu.
8
http://doduynhat.tk/
Chất béo: Dầu, mỡ không chỉ giúp trẻ ăn ngon miệng
mà còn là nguồn cung cấp năng lượng tốt và giúp cơ
thể hấp thu các vitamin tan trong chất béo như vitamin
A, D, E, K. Ở giai đoạn này cần cả chất béo no có
trong thức ăn chứa nhiều đạm động vật và chất béo
không no trong dầu ăn và cá, nên cho trẻ ăn cả mỡ
động vật và dầu thực vật, khoảng 40 - 50gr mỗi ngày.
Chất bột: Là chất cung cấp năng lượng chính cho cơ
thể chiếm 60 - 70% năng lượng có trong gạo, bột mì,
và sản phẩm chế biến, khoai, củ… Nên chọn lựa
những loại bột đường thô để cung cấp chất xơ tốt cho
đường tiêu hóa và phòng chống béo phì.
Can xi: Can xi rất cần thiết cho lứa tuổi dậy thì, nếu
được cung cấp đủ sẽ giúp xương chắc khỏe và độ đậm
xương đạt mức tối đa giúp trẻ phát triển tốt về chiều
cao và phòng được bệnh loãng xương sau này. Mỗi
ngày trẻ cần 1.000 - 1.200mg can xi. Can xi có nhiều

Tuổi dậy thì phụ thuộc vào chủng tộc, điều kiện dinh
dưỡng, yếu tố môi trường và xã hội. Dậy thì sớm là sự
phát triển các đặc tính sinh dục sớm hơn tuổi bình
thường, đối với bé gái là dậy thì trước 8 tuổi, đối với
bé trai là dậy thì trước 9 tuổi. Người ta còn phân biệt
dậy thì sớm trung ương hay gọi là dậy thì sớm thật;
dậy thì sớm ngoại biên hay gọi là dậy thì sớm giả
không phụ thuộc hormon hướng sinh dục và dậy thì
sớm một phần hay dậy thì sớm riêng lẻ, không hoàn
toàn: phát triển sớm và riêng lẻ một đặc tính sinh dục
thứ phát, không tiến triển hoặc tiến triển rất chậm.
Nguyên nhân của dậy thì sớm: do bệnh hệ thần kinh
trung ương; do tiếp xúc hormon sinh dục; do yếu tố
gia đình; do tăng sinh tuyến thượng thận bẩm sinh;
nang buồng trứng; và tỷ lệ lớn không rõ nguyên nhân.
Triệu chứng phổ biến của bệnh dậy thì sớm ở trẻ gái
là: có nụ vú, quầng vú hơi nhô và hơi nở rộng, có vài
lông, môi lớn to ra, hoặc có kinh nguyệt
12
http://doduynhat.tk/
Khi phát hiện con gái dậy thì sớm cha mẹ nên đưa con
đi khám để chẩn đoán và điều trị bệnh dậy thì sớm cho
trẻ. Điều trị nhằm cải thiện chiều cao, ngưng trưởng
thành sinh dục, giảm nguy cơ quan hệ sinh dục sớm và
lạm dụng tình dục, phòng tránh những rối loạn tâm
lý
Đau xương khớp ở tuổi dậy thì
Trong giai đoạn xương phát triển nhanh của tuổi
dậy thì, trẻ sẽ gặp những rối loạn về cơ xương
khớp đáng lo ngại. Cha mẹ thường chủ quan cho

Cần chọn môn thể thao phù hợp với tố chất và sở
thích của trẻ. Ảnh: H.H
Đau gót chân: Thường gặp ở bé trai hiếu động, vận
động nhiều. Y học gọi là bệnh Sever (viêm xương sụn
vô khuẩn gót chân). Tuổi dậy thì, trẻ lớn nhanh, xương
vì thế cũng tăng trưởng nhanh hơn, trong khi gân cơ -
dây chằng thì lại chậm hơn. Vì thế, khi trẻ vận động,
hệ thống gân cơ - dây chằng vùng xương gót chân sẽ
tạo một áp lực đè lên xương sụn gót chân và làm cho
xương sụn này bị tổn thương.
15
http://doduynhat.tk/
Đau cứng khớp, đau ửng đỏ kèm sưng: Rất có thể trẻ
đã bị viêm khớp dạng thấp thiếu niên. Phần lớn bệnh
diễn tiến trong vòng vài năm, cần điều trị tích cực
bằng thuốc kháng viêm mạnh, thuốc ức chế miễn dịch
và vật lý trị liệu. Một số trường hợp kéo dài qua tuổi
trưởng thành và để lại di chứng nặng nề gây thoái hóa
cứng khớp, đặc biệt là các khớp ngón tay, bàn tay.
Ngoài ra, còn một số rối loạn cũng thường gặp ở tuổi
dậy thì như bàn chân bẹt, hoại tử vô mạch chỏm
xương đùi, trượt chỏm xương đùi, bán trật khớp chè
đùi, lõm ngực
Để phát triển tốt về thể chất và chiều cao, trẻ cần phải
có chế độ ăn uống hợp lý, đầy đủ các chất dinh dưỡng
và các yếu tố vi lượng, cụ thể là ăn nhiều rau quả, thịt
cá, uống nhiều sữa tươi. Việc bổ sung canxi và
vitamin D rất cần thiết cho trẻ, nhất là khi trẻ vừa trải
qua một căn bệnh ảnh hưởng đến sức khỏe hoặc mắc
16

loạn tiêu hóa
Vô kinh nguyên phát là hiện tượng có phát triển những
đặc tính giới thứ phát nhưng tới 16 tuổi, thậm chí hơn
nữa vẫn không có kinh lần đầu. Những trường hợp
trên cần xem có phải đã bị vô kinh nguyên phát (có thể
do rối loạn nội tiết, cơ quan sinh dục nữ dị dạng hoặc
kém phát triển, do sức khỏe kém và do các yếu tố tâm
lý ).
Rong kinh, rong huyết: Rong kinh là hành kinh kéo dài
hơn 1 tuần. Rong huyết là hiện tượng ra huyết ở bộ
phận sinh dục không phải do kinh nguyệt kéo dài hơn
1 tuần. Giải thích cho tình trạng rong kinh, rong huyết
này là do khi mới vào tuổi dậy thì, hoạt động của hệ
nội tiết ở em gái chưa ổn định. Có khi lượng estrogen
19
http://doduynhat.tk/
tăng cao nhưng lại không có hiện tượng phóng noãn;
progesteron không được tiết ra cân đối với estrogen.
Tất cả điều đó khiến cho nội mạc tử cung dày lên mãi
nhưng mạch máu không tăng trưởng kịp, không đủ
máu nuôi dưỡng, bị hoại tử, bong ra từng mảng nhỏ,
gây chảy máu kéo dài.
Bé gái tuổi dậy thì, nhất là bé gái có kinh, cần ăn
uống đủ chất.
Những trường hợp bị rong kinh, rong huyết nhẹ (máu
không ra nhiều và không có hiện tượng thiếu máu) thì
không cần điều trị, vì sau một vài chu kỳ, khi nội tiết
20
http://doduynhat.tk/
hoạt động ổn định, hiện tượng này sẽ hết. Trường hợp

nhiên, do chế độ dinh dưỡng không cân đối, thậm chí
thiếu chất, cộng với sự mất máu khi có kinh nguyệt,
khiến các cô bé bị mất chất sắt. Biểu hiện dễ nhận thấy
nhất là nước da xanh xao, thường xuyên mệt mỏi.
Tình trạng này kéo dài sẽ dẫn tới thiếu máu. Chứng
thiếu máu nhược sắc cũng có thể do các bệnh đường
ruột, do bị nhiễm giun đũa, giun tóc
22
http://doduynhat.tk/
Để phòng tránh chứng thiếu máu nhược sắc, các em
gái cần ăn đầy đủ chất, không nên kiêng khem quá
mức, không bỏ bữa, bổ sung thêm các thực phẩm giàu
chất sắt và vitamin C (vì vitamin C giúp cơ thể hấp thu
sắt tốt hơn) trong bữa ăn, nhất là ở giai đoạn có kinh
nguyệt; tẩy giun định kỳ; giải quyết dứt điểm chứng
thống kinh, rong kinh, rong huyết (nếu có). Các em
cũng nên bổ sung thêm viên sắt phối hợp với axit folic
(rất cần cho sự phát triển của em gái giai đoạn dậy
thì).
BS. Hoài Anh
23
http://doduynhat.tk/
Chớ coi thường khi trẻ dậy thì bị rong kinh
Rong huyết là sự ra huyết âm đạo bất thường mà
không liên quan đến chu kỳ kinh. Chu kỳ kinh trung
bình là 28 ngày, có thể thay đổi từ 21 - 35 ngày. Ở tuổi
dậy thì, chu kỳ kinh thường không đều, khi dài khi
ngắn hoặc vô kinh, rong kinh. Nguyên nhân là do
vòng kinh không có rụng trứng vì sự điều chỉnh nội
tiết của vỏ não xuống buồng trứng hay sự hoạt động