ỨNG DỤNG MÔ HÌNH SWAT ĐÁNH GIÁ LƯU LƯỢNG DÒNG CHẢY
VÀ BỒI LẮNG TẠI LƯU VỰC SÔNG KRONG ANA
ASSESSMENT OF WATER DISCHARGE AND SEDIMENT YIELD IN KRONG ANA
WATERSHEDUSING SWAT

Nguyễn Thị Tịnh Ấu,
Khoa ĐT Chất lượng cao - Đại học Sư phạm Kỹ thuật TP.HCM

ABSTRACT
The water supply issues in Vietnam are especially acute in the watershed area
whereunexpected drought, soil erosion, nonpoint source pollution, reservoir eutrophication,
andinappropriate development for stock farming or recreation have continuously lowered
theessential level of water quality and quantity. On the other hand, the rapid increase
ofpopulation and the driving force of economic growth further accelerate the need for
variousland uses within the watershed. To contemplate the scope of such problems, as
experienced inmany other developing countries, the efforts of pursuing integrated optimal
planning toachieve the sustainable uses of these watershed resources becomes critical. Many
studies havebeen made of multi-objective land-use planning under various conditions, such as
thoseapplied in an industrial complex, a watershed. However, very few of them focus on
theevaluation of the optimal balance between economic development and environmental
qualitywithin a watershed.This study was applied SWAT Model and GIS technique to assess water
quality, waterdischarge and sediment yield in Krong Ana watershed.

Keywords: Krong Ana, watershed, SWAT
1. ĐặT VấN Đề
1.1. Tính cấp thiết của đề tài
Sự suy thoái lưu vực là một vấn đề đã và đang được quan tâm rất nhiều trên toàn thế
giới.Có nhiều nguyên nhân làm cho lưu vực bị suy thoái, trong đó việc thay đổi sử dụng đất, địa
hình dốc, thảm che phủ thấp là một trong những nguyên nhân ảnh hưởng lớn đến lưu vực. Hậu
quả của sự suy thoái này là những trận lũ lụt, s

năm là 35,9
0
C và thấp nhất 14
0
C. Các tháng lạnh nhất là tháng XII và I với khoảng 21
0
C, các
tháng nóng nhất là tháng IV – tháng VI với khoảng 25– 26
0
C
Do đặc điểm địa hình và vị trí địa lý của khu vực nghiên cứu, hàng năm phân thành 2 mùa khô
và mưa tương phản sâu sắc. Mùa mưa kéo dài 6 tháng từ tháng V – X tương ứng với thời kỳ xuất
hiện của gió mùa tây nam hoạt động. Tổng lượng mưa trong mùa khoảng 75-85% lượng mưa
năm, nhất là trong tháng VIII và IX là tháng có lượng mưa lớn nhất đạt trên 200mm/tháng ở
những vùng mưa trung bình, và 300-400mm/tháng ở những nơi có mưa nhiều. Lượng mưa tháng
lớn nhất xảy ra tháng VII chiếm 15 ÷ 20% lượng mưa cả năm

Hình 1: Bản đồ địa hình của khu vực nghiên cứu
Do đặc trưng về khí hậu, địa hình, độ dốc, tài nguyên đất nên thảm thực vật của vùng lưu vực
nghiên cứu rất đa dạng và phức tạp. Bên cạnh đó, Vườn quốc gia Chư Yang Sin nằm hoàn toàn
trong khu vực nghiên cứu, có diện tích 58.947ha chiếm 34,34% diện tích lư
u vực, vì vậy thảm
thực vật cũng phân hoá đa dạng và phong phú khác nhau
3. PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CứU
3.1 Phương pháp đánh giá lưu lượng dòng chảy và bồi lắng
Cách tiếp cận đánh giá lưu lượng dòng chảy và bồi lắng lưu vực sông Srêpôk dựa trên mô hình
SWATđược thể hiện như Hình 2. Theo đó, tiến trình thực hiện bao gồm các bước chính là phân
địnhlưu vực, phân tích đơn vị thủy văn, ghi chép dữ liệu đầu vào, chạy mô hình, hiệu chỉnh mô
hình và đánh giá kết quả.


4
(vào/ra), tổng khối lượng P (vào/ra), lưu

Mụctiêuđánh
Thuthậ
p
và xử
B
ả
n

đ
ồ

đ
ị
a
 B
ả
n

đ
ồ

s
ử
 B
ả
n


Kếtquảlưu
Ti
ể
u l
ư
u
Đơn
lượng dòng vào/ra, tổng khối lượng đất bồi lắng (vào/ra), tổng lượng phân bón (vào/ra), tổng
lượng thuốc trừ sâu (vào/ra)… Tác giả chỉ lựa chọn một số thông số để xem xét phục vụ cho đề
tài, như lưu lượng dòng chày bề mặt, lượng bồi lắng,….
Hình 3 và 4 cho thấy mùa mưa nơi tập trung nhiều từ tháng sáu đến hết tháng mười, đỉnh
điểm thường vào tháng 8 hoặc tháng 10.Lượng mưa là một trong những yếu tố quyết định đến
chế độ thủy văn của lưu vực. Khí hậu lưu vực có hai mùa chính (mùa mưa và mùa khô) nên chế
độ dòng chảy ở lưu vực cũng hình thành hai chế độ tương ứng: chế độ dòng chảy mùa mưa và
chế độ dòng chảy mùa kiệt. Lưu lượng dòng chảy bề mặt phụ thuộc vào lượng mưa có trong lưu
vực nghiên cứu. Lượng mưa ban đầu hoàn toàn không sinh dòng chảy, khi cường độ mưa tiếp
tăng dần thì trên mặt đất sẽ bắt đầu xuất hiện dòng chảy bề mặt.
Hàm lượng đất bồi lắng phụ thuộc vào lượng mưa và lưu lượng dòng chảy, sự biểu diễn
của hai đồ thị lưu lượng dòng chảy hình 3, 4 và hàm lượng bồi lắng hình 5, 6 tại cùng thời điểm
tuân theo qui luật tương tự nhau. Lượng bối lắng tăng lên đột ngột vào những năm có mưa lũ và
giảm xuống nhanh vào mùa kiệt là do thảm phủ rừng giảm nhanh, không giữ nước trên bề mặt
dòng chảy được. Lượng đất xói mòn/ bồi lắng ảnh hưởng rất lớn đến chất lượng nước và
đất.Hàm lượng bồi lắng càng lớn tương ứng với lượng đất xói mòn càng cao và chất lượng nước
càng giảm.Khi bị mất lớp bề mặt, đất trở nên cằn cỗi thiếu dinh dưỡng để canh tác, dẫn tới chi
phí sản xuất tăng cao để có thể canh tác mà năng suất không cao. Hình 3 : Đồ thị lượng nước mặt tại cửa ra của lưu vực nghiên cứu năm 2010
Một vấn đề gặp phải khi sử dụng SWAT là mô hình đòi hỏi cần hệ thống dữ liệu đầu vào rất lớn,
đây cũng là điều kiện để nâng cao độ chính xác cho mô hình.Tuy nhiên, do đặc thù ở Việt Nam
nên cơ sở dữ liệu nền còn rất thiếu, nằm rải rác không thống nhất, đã gây ra khó khăn trong quá
trình thực hiện nghiên cứu.Các kết quả đầu ra từ việc mô phỏng chất lượng nước trong SWAT
chưa được kiểmđịnh, hi
ệu chỉnh.
Vì vậy, hướng phát triển tiếp theo của đề tài là tiếp tục sử dụng mô hình SWAT để nghiên cứu
sâu hơn về những ảnh hưởng của rừng tới dòng chảy nước và dòng chảy bùn cát không chỉ cho
lưu vực nam sông Krong Ana mà có thể cho nhiều lưu vực khác, đây cũng là cách kiểm nghiệm
mô hình trên lãnh thổ Việt Nam. Từ đó có thể đưa ra những con số và kết luận đáng tin cậy hơ
n.

Tài liệu tham khảo

[1]. Cục Quản lý tài nguyên nước: www.dwrm.gov.vn

[2]. Hệ thống văn bản quy phạm pháp luật: www.vbqppl.moj.gov.vn

[3]. Nguyễn Kim Lợi, Lê Cảnh Định, Trần Thống Nhất (2009), Hệ thống thông tin địa lý nâng
cao, Nhà xuất bản Nông nghiệp
[4]. Tổng cục thống kê:www.gso.gov.vn
[5]. Viện Khí tượng Thuỷ văn: www.imh.ac.vn