CHƯƠNG VI
Chñ nghÜa t b¶n ®éc quyÒn
vµ chñ nghÜa t b¶n
®éc quyÒn Nhµ níc
PGS.TS Phương Kỳ Sơn

- Tiếp theo giai đoạn cạnh tranh tự do, chủ
nghĩa t bản phát triển lên giai đoạn cao hơn
là giai đoạn chủ nghĩa t bản độc quyền và
sau đó là chủ nghĩa t bản độc quyền nhà n
ớc
- Thực chất đây là những nấc thang mới trong
quá trình phát triển và điều chỉnh của chủ
nghĩa t bản cả về lực lợng sản xuất và quan
hệ sản xuất để thích ứng với những biến động
mới trong tình hình kinh tế và chính trị thế
giới từ cuối thế kỷ XIX và đầu thế kỷ XX đến
nay

Vận dụng sáng tạo
những nguyên lý
của chủ nghĩa Mác
vào điều kiện lịch sử
mới của thế giới,
V.I. Lênin đã chứng
minh rằng chủ
nghĩa t bản đã b
ớc sang giai đoạn
mới là chủ nghĩa t
bản độc quyền.

2. Những đặc điểm kinh t cơ bản của CNTB
độc quyền
3. Sự hoạt động của quy luật giá trị và quy
luật giá trị thặng d trong giai đoạn
CNTB độc quyền

Nguyờn nhõn chuyển biến ca CNTB từ tự
do cạnh tranh sang độc quyền
C.Mác và Ph.Ăngghen đã dự báo rằng: cạnh tranh tự do
sinh ra tích tụ và tập trung sản xuất, tích tụ và tập trung
sản xuất phát triển đến một mức độ nào đó sẽ dẫn đến độc
quyền









Vận dụng sáng tạo những nguyên lý của
chủ nghĩa Mác vào điều kiện lịch sử mới
của thế giới, V.I. Lênin đã chứng minh rằng
chủ nghĩa t bản đã bớc sang giai đoạn
mới là chủ nghĩa t bản độc quyền.


!)

+%,
Phân
hoá
Xí nghiệp vừa và
nhỏ phá sản
Xí nghiệp lớn càng
lớn hơn
XN lớn
tồn tại và
phát triển

'%.
Tích tụ tập
trung t" bản
Tập trung sản xuất

/!'%'0123-456


6
KH- KT
cuèi TK 19
C¹nh tranh
Khñng ho¶ng
kinh tÕ
T¸c ®éng cña
quy luËt kinh
tÕ

để tập trung vào trong tay phần lớn việc sản xuất và tiêu thụ một
số loại hàng hoá nào đó nhằm mục đích thu lợi nhuận độc quyền
cao

=>
(
-'?
%
@A
-B%:
-BB*;:0
Thoả thuận về giá cả,
quy mô, thị tr"ờng
Việc l"u thông do một
ban quản trị chung.
Việc sản xuất, tiêu thụ
do ban quản trị chung
Liên kết dọc của các
tổ chức ĐQ.

C«ng
xoocxiom
=>
(

C«ng«l¬merat
C¸cten
Xanhdica
Tê rít
:

Vai trò
mới
Trung gian trong việc
thanh toán tín dụng
Thâm nhập vào tổ chức
độc quyền công nghiệp
để giám sát
Trực tiếp đầu t" vào
công nghiệp
IJ3%

Thống
trị
kinh tế
Thống trị
chính trị
-,(
:
)(
* Sự phát triển của t" bản tài chính dẫn đến một nhóm nhỏ độc
quyền chi phối toàn bộ đời sống kinh tế và chính trị của toàn xã
hội t" bản gọi là bọn đầu sỏ tài chính

C - Xuất khẩu t bản
CNTB tự do
cạnh tranh
Xuất khẩu
hàng hoá
Xuất khẩu hàng
hoá ra nJớc ngoài

đất
thấp
Tiền lJ
ơng
thấp
Nguyên
liệu rẻ
Xuất khẩu tJ
bản
Trực tiếp
(FDI)
Gián tiếp
(ODA)
Mục tiêu
Kinh tế
Chính trị
"2>

-).E
Tạo điều
kiện cho
tJ bản tJ
nhân
Kinh tế
Chính trị
Quân sự
H"ớng vào
các ngành
thuộc kết
cấu hạ tầng

Tổ chức
độc
quyền
quốc tế
e - Sự phân chia thế giới về l nh thổ giữa các cờng quốcã
Sự phát
triển
không
đều về
kinh tế
Phát triển
không đều về
chính trị quân
sự
Xung đột
về quân sự
để phân
chia lãnh
thổ
Chiến
tranh
thế
giới
Sự phát
triển
không
đều về
kinh tế
Phát triển
không đều về

quyền
với nhau
4%<=
>(

Cùng
ngành
Khác
ngành
Thị phần sản
xuất, tiêu thụ
Một bên
phá sản
Hai bên
thoả hiệp
Nguồn nguyên
liệu, nhân công,
ph"ơng tiện
-


%%
(
-45
(


b, Biểu hiện hoạt động của quy luật giá trị và giá trị thặng
d trong giai đoạn CNTB độc quyền
Giai đoạn

quyền
LĐ không
công của CN
trong XN độc
quyền
Một phần
GTTD của
nhà t" bản
vừa và nhỏ
LĐ không
công ở các
n"ớc thuộc
địa và phụ
thuộc
O%

(