1
1
NHẬP MÔN CÔNG NGH Ệ
SINH HỌC
2
Chương 1: MỘT SỐ KHÁI NIỆM
CƠ BẢN VỀ CNSH
• 1. CNSH LÀ GÌ?
• 2. PHÂN LOẠI NHỮNG LĨNH VỰC CNSH
• CNSH nông nghiệp
• CNSH y học
• CNSH môi trường
• CNSH năng lượng
• CNSH vật liệu
• CNSH chế biến thực phẩm
• CNSH hóa học
2
3
3. LỊCH SỬ HÌNH THÀNH
CNSH
1. Trước chiến tranh thế giới thứ 2
2. Sau chiến tranh thế giới thứ 2
4
Chương 2: NHỮNG LĨNH VỰC TÁC ĐỘNG
CHỦ YẾU CỦA CNSH HIỆN NAY
Hình 7.7. Cây ứng dụng công nghệ sinh học theo MITI
( TRANG SAU )
3
5
giảm chi phí
chế tạo

Môi trường Nông nghiệp
Công nghiệp
mỏ
Chăn nuôi
Công nghiệp tài
nguyên năng
lượng
Công nghiệp đánh
bắt thuỷ sản
Công nghệ sinh học
Các chất sinh vật có thể khai thác được
CÂY CNSH
6
Bảng 7.4. Cơ
cấu ngành
nghề trong
các lĩnh vực
thuộc công
nghệ sinh học
Công nghệ sản xuất và chế phẩm sinh
học bảo vệ thực vật
13
Tạo giống vật nuôi bằng công nghệ
sinh học
12
kỹ sư khai thác thiết bị quang phổ , sắc
kí , hiển vi điện tử
24Tạo giống cây trồng bằng CNSH11
kiến tạo phần mền vi tính cho các quá
trình sản xuất bằng CNSH

1.Khái niệm về năng lượng tái sinh từ sinh
khối
2.Vấn đề quang hợp – sinh tổng hợp các
chất hữu cơ
3.Hệ đơn bào tạo năng lượng
4.Khí sinh học (biogas)
5.Năng lượng tái sinh ngành nông nghiệp
và lâm nghiệp
6.Pin sinh học
8
2. CNSH VỚI CN TP & SẢN XUẤT HÓA
CHẤT
1. CN lên men
2. CN Sản xuất các acid amin
3. CN thủy phân protein  sản xuất nước
chấm
4. CN sản xuất các enzym
5. CNSH trong chế biến tinh bột
6.CNSH Sản xuất các chất phụ gia thực
phẩm
5
9
A/ CÔNG NGHỆ SH TRONG CBTP :
1/ CN sản xuất sữa:
- Sản xuát phoma
2/Chế biến tinh bột
3/ Sx nước uống lên men:
+ Bia
+ rượu nho
+rượu cồn ( chưng cất )

, phản ứng hóa học do chúng xúc tác đã tạo
ra nhiều sản phẩm khác nhau . Do đó có thể
nói CNSH và ngành hóa có quan hệ chặt chẽ
với nhau và bổ sung cho nhau ( TL- bảng
3.4-trang 57 ):
VD: xúc tác sinh học ở giai đoạn phát triển; xúc
tác ở giai đoạn kết thúc pt; xúc tác in vitro;
xúc tác hóa học nhờ enzyme
7
13
- Hiện nay CNSH dã là cơ sở cho nhiều quy trình
công nghệ sán xuất các sản phẩm hóa học như
axetone, ethanolbutanol, butadiol , isopropanol từ
gỗ , dầu mỏ ,than đá Hoặc từ các nguyên liệu
khác VD sx glycerol từ tảo và các chất nhân thơm
có giá trị với CN hóa chất hiện đại từ gỗ
- CNSH hiện đại còn cung cấp nhiều chủng loại vs &
enzyme cho phép thực hiện những biến đổi HH
tinh vi trong sx các loại thuốc chữa bệnh có giá trị ,
các Steroid, các thuốc kháng sinh thế hệ mới , các
chất thứ cấp có giá trị (terpene, alkaloid= con
đường nuôi cấy tế bào thực vật
14
SAU ĐÂY LÀ MỘT SỐ VD CỤ THỂ CỦA CNSH
TRONG NGÀNH HÓA CHẤT :
1/ Lên men sx dung môi hữu cơ:ethanol,
glycerol, acetol, butanol VD: Dùng vi khuẩn
clostridium acetolbutylicum để lên men yếm
khí môi trường chứa tinh bột để thu nhận
acetol thay cho quá trình chưng cất gỗ trong

b/ tạo kháng sinh bằng phương pháp “đột biến
tổng hợp”: bản chất là sử dụng các dạng đột
biến để dịnh hướng tổng hợp thuốc kháng
sinh theo mong muốn
c/ cải biến thuốc kháng inh nhờ VSV
9
17
5/ Sử dụng tính năng và công dụng súc tác của các
enzyme thương mại trong cong nghiệp hóa chất :
-proteinase
-glucose isomerase
-amylase và Amyloglucosidase
- Các enzyme thương phẩm khác ( E. lactase; E.
invertase )
- Sử dụng một số E. không tan…
6/ CNSH trong sx hóa chất từ sinh khối ( sx hóa chất
từ tế bào TV( buộc các gene TV hoạt động trong
tbào VK hoăc nuôi cấy các dòng TBTVchonj lọc
nhằm tạo ra cacsc chất thứ cấp quý hiếm; SX hóa
chất từ sinh khối )
18
7/ Triển vọng của CNSH trong CNHC
càng ngày vai trò của CNSH trong ngành
Hóa chất càng được chú trọng khai thác vd:
- Khai thác tối đa các phản ứng có hệ xúc tác
sinh học ( phản ứng oxy khử trực tiếp trong
đó quan trọng là gắn oxy trực tiếp vào cơ
chất như biên đối alkane thành rượu )
- Dùng enzyme xúc tác cho các phản ứng
hóa học phi truyền thống( oxy hóa cơ chất

và cấy chuyển hợp tử, thụ tinh ống nghiệm; áp dụng phương
pháp chỉ thị phân tử, cong nghệ chuyển gen trong chọn tạo các
giống vật nuôi mới có năng suất cao, chất lượng cao ; Ứng dụng
công nghệ gen trong xác định giới tính phôi một số loại gia súc
quan trọng; nn/c và nâng cao năng lực sản xuất , bảo đảm đủ số
lượng các loại văc-xin phong chông các dịch bênh gia suc , gia
cầm
7.CNSH trong sản xuất phân bón vi sinh
22
5. CNSH NUÔI CẤY TẾ BÀO VI SINH – CNSH
THỰC VẬT- IN VITRO
1.Công nghệ nuôi cấy tế bào vi sinh vật- Lên men
2.CNSH và vấn đề tạo giống cây trồng bằng
phương pháp nuối cấy mô, tế bào, công nghệ
vi nhân giống đáp ứng yêu cầu cây giống tốt ,
có chất lượng cao , sạch bệnh , các giống cây
trồng lâm nghiệp có tốc độ sinh trưởng cao ,
chất lượng gỗ tốt , chống chịu sâu bệnh bệnh,
thích nghi với các điều kiện ngoại cảnh bất
thuận ,
12
23
6. CÔNG NGHỆ SINH HỌC VỚI Y HỌC
1.Sản xuất các chất có họat tính sinh học nhờ nuôi cấy mô tế bào. Sản xuất thuốc bằng
công nghe nuôi cấy tế bào
2. n/c , pt và ứng dụng công nghệ tế bào gốc phục vụ chữa bệnh ; mở rộng quy mô ứng
dụng công nghệ thụ tinh trong ống nghiệm đẻ giải quyết vấn đề vô sinh ; phất triển
công nghệ đơn dòng tế bào và ứng dụng trong việc chẩn đoán vadf điều trị bệnh
3-N/C . Pt và ứng dụng công nghệ gen trong chẩn đoán và điều trị bệnh , nâng cao chất
lượng và nòi giống con người VN

trường , sx nhiên liệu sinh học ( khí sh, xăng
sh, diezen sh )phục vụ mục tiêu sản xuất sạch
hơn và đảm bảo an ninh năng lượng
-n/c phát triển và ứng dụng cnsh để xử lý các chất
thải ô nhiễm và phục hồi các hệ sinhthais tự
nhiên , bảo vệ môi trường
-n/c pt & ud cnsh đẻ lưu giữ và bảo tồn , sử dunh
hợp lý tài nguyên, đa dạng sinh học đất đai ,
nước , không khí vì mục tiêu phát triển bền
vững
26
Chương 3: HIỆN TRẠNG VỀ SỰ PHÁT
TRIỂN CNSH VÀ HƯỚNG PHÁT TRIỂN
CỦA CNSH
1.CNSH trên thế giới.
2.CNSH ở Việt Nam.
3.Sự phát triển CNSH tại TP HCM
14
27
1.CNSH trên thế giới.
Công nghệ sinh học ngày càng chiếm ưu thế
trong nông nghiệp thế giới
Tình trạng suy giảm đa dạng sinh học, hệ thống
giống cây trồng – vật nuôi kém năng suất, môi
trường sinh thái mất cân đối và những vụ ngộ độc
thực phẩm liên tục gia tăng trong thời gian qua
khiến nhiều nước trên thế giới phải đau đầu
nghiên cứu nhằm tìm ra hướng đi mới và bền
vững cho nền nông nghiệp. Trên thực tế, việc ứng
dụng công nghệ sinh học (CNSH) vào sản xuất đã

cao, những loại thực phẩm, dược phẩm phục vụ
con người.
30
Trên thực tế, đối với những nơi ứng dụng
CNSH trong nông nghiệp, bà con không
phải sử dụng nhiều thuốc trừ sâu bệnh và
phân bón hoá học, thậm chí có thể giảm
được 15 - 30% lượng thuốc trừ sâu so với
cách làm truyền thống. Bên cạnh đó, việc
ứng dụng CNSH trong nông nghiệp còn
giúp tăng năng suất cây trồng – vật nuôi,
tăng thu nhập, bảo vệ đa dạng sinh học,
bảo vệ môi trường
16
31
• Điều dễ nhìn thấy nhất là sản phẩm CNSH đang mang
lại lợi nhuận kinh tế khổng lồ cho nhiều quốc gia. Theo
ông Clive James, Chủ tịch Hội đồng giám đốc Cơ quan
quốc tế về ứng dụng CNSH nông nghiệp (ISAAA), trong
thập niên đầu tiên trồng cây áp dụng CNSH (1996 –
2005), lợi ích kinh tế mang lại cho các nước là 27 tỷ
USD, thuốc trừ sâu giảm được 172.000 tấn (tương
đương 15% tổng lượng sử dụng cho cây trồng). Hiện đã
có 22 nước, chiếm 55% dân số và 52% diện tích trên thế
giới trồng cây biến đổi gien với tổng diện tích 102 triệu
ha, tăng 60 lần trong vòng 11 năm (năm 1996, toàn thế
giới chỉ có 1,7 triệu hecta, năm 2005 là 90 triệu hecta).
Riêng tại châu Âu, trong năm 2007 diện tích cây trồng
biến đổi gien đã tăng 77% so với năm trước, trong đó
32

nông nghiệp, vì như vậy là đi ngược lại mục tiêu duy trì
tốc độ phát triển và bảo vệ môi trường, đảm bảo quyền
lợi căn bản của người nông dân và an toàn
34
• và an toàn đối với sức khỏe người tiêu
dùng”. Đến nay, công nghệ biến đổi gien
của nước này đã được áp dụng thành
công không chỉ trên cây bông mà còn cho
trên 13 loại cây trồng khác như lúa, đậu,
cà chua, bắp cải, cà , đảm bảo các tiêu
chuẩn an toàn, ghi rõ nguồn gốc xuất xứ,
không ảnh hưởng đến tính đa dạng sinh
học, làm lợi cho môi trường
18
35
Tại ixaren:
• Điều đáng chú ý là, nhờ có CNSH nên việc đưa
phân bón, nhất là những thành phần kém hoạt
động như phân lân thông qua hệ thống tưới nhỏ
giọt chôn dưới lòng đất cũng dễ dàng hơn. Phân
bón được bọc trong túi nhựa polime để bảo đảm
phân ngấm chậm và truyền dẫn thông qua quá
trình khuếch tán, cho phép khai thác phân bón
tốt hơn và giảm ô nhiễm nước ngầm. Ưu điểm
nổi trội của hệ thống tưới nhỏ giọt trong nhà
kính và ngoài trời của Israel là nước nhỏ giọt
vào đúng rễ cây, có thể tưới kèm phân bón, tiết
kiệm được 30 - 60% lượng nước và phân bón.
36
Bên cạnh đó, công nghệ nhà kính bao gồm các

đủ, thuốc lá, lúa, dứa, dừa, khoai tây, khoai lang,
bí đỏ, củ cải đường, táo, xoài, chuối, lúa mạch,
Dự kiến, năm 2010, toàn thế giới sẽ có khoảng
150 triệu hecta cây trồng biến đổi gien, doanh
thu đạt khoảng 25 tỷ USD.
20
39
2.CNSH ở Việt Nam
Mặc dù đã đi sau rất nhiều nước, kể cả một số
nước trong khu vực ASEAN nhưng đến nay,
công nghệ sinh học (CNSH) của Việt Nam
vẫn chưa được các ban ngành quan tâm và
đánh giá đúng vai trò trong sự nghiệp phát
triển kinh tế nông nghiệp. Chính vì vậy, công
tác nghiên cứu và ứng dụng CNSH vào thực
tế sản xuất đang bỏngỏ
Mặc dù đã đi sau rất nhiều nước, kể cả một
40
.
Nhân giống khoai tây sạch bệnh siêu nguyên
chủng ở Sở Khoa học và Công nghệ Thái Bình
21
41
Côngnghệ chailọ
Từ lâu, nông dân Việt Nam đã có tập quán ủ và
sử dụng phân hữu cơ từ phân gia súc, cỏ rác, lá
xanh, thực hiện “sạch làng tốt ruộng”. Vào
những năm 70 của thế kỷ 20, hàng loạt giống
lúa mới ngắn ngày năng suất cao tạo ra bằng
CNSH đã được đưa vào sản xuất. Ở Lâm Đồng,

Campuchia, Mianma và Brunei mà thôi”.
(PGS. TS. Nông Văn Hải, Phó viện trưởng Viện
Công nghệ Sinh học (Viện Khoa học và Công
nghệ Việt Nam) nhận xét: )
44
• Theo PGS. TS Đỗ Năng Vinh, Phó viện trưởng
Viện Di truyền Nông nghiệp (Viện Khoa học
Nông ngiệp Việt Nam), hầu hết các lĩnh vực
CNSH trong nông nghiệp ở nước ta vẫn chỉ là
công nghệ chai lọ, mới hoàn thành được khâu
nghiên cứu cơ bản, tính ứng dụng thực tế không
cao, đặc biệt là khó mở rộng thành đại trà.
Nhiều nhà khoa học cũng thừa nhận, việc
nghiên cứu CNSH ở nước ta quá xa rời thực
tiễn, không đáp ứng được nhu cầu thị trường,
nhiều đề tài tồn tại tới 20 - 30 năm nhưng các
nhà khoa học vẫn "cắm đầu" vào nghiên cứu!
23
45
• TS. Nguyễn Việt Thắng (cán bộ Viện Sinh
học nhiệt đới, (Viện Khoa học và Công
nghệ Việt Nam) cho biết, TP. Hồ Chí Minh
từng dự kiến đặt hàng nghiên cứu kỹ thuật
tạo giống dứa Cayen nhưng thật ra, giống
dứa năng suất này đã được Viện Kỹ thuật
nhiệt đới nghiên cứu cách đó 20 năm.
“Thậm chí, có nhiều công trình vừa nghiên
cứu xong, chưa kịp tìm hiểu tính thực tiễn
thì lại bỏ đấy để đi tìm cái mới. Dẫn đến
hậu quả là có nhiều công nghệ chưa bao

trạng chung của cả nước. Bên cạnh đó,
"điểm danh" khắp miền Nam mới thấy, cả
vùng không hề có một nhà máy sản xuất
vắc xin, không một nhà máy sản xuất
huyết thanh hay nhà máy sản xuất thuốc
kháng sinh. Hầu như mỗi đơn vị đều tự
nghiên cứu lấy để dùng”, PGS. TS Tân
phân bua.
25
49
• Trong khi đó, nhiều nhà nghiên cứu và doanh
nghiệp cho rằng, Chương trình trọng điểm phát
triển và ứng dụng CNSH trong lĩnh vực nông
nghiệp và phát triển nông thôn giai đoạn 2006-
2015 được Thủ tướng Chính phủ phê duyệt từ
năm 2006 là hơi quá sức. Bởi mục tiêu, nhiệm
vụ và tham vọng thì nhiều mà năng lực đội ngũ
cán bộ thì thấp, cơ sở vật chất phục vụ nghiên
cứu lạc hậu, điều đó dẫn đến hậu quả là nguồn
kinh phí hỗ trợ không phát huy tác dụng hoặc
chỉ có ý nghĩa khuyến khích trong khi CNSH là
công nghệ đòi hỏi đầu tư cao cả về thời gian và
kinh phí.
50
• Theo các chuyên gia, phải mất trên dưới 10 năm
thì một sản phẩm biến đổi gien mới hoàn tất quá
trình tích tụ điều kiện cho mục đích cuối cùng là
thương mại hoá. Cũng trong quãng thời gian đó,
số tiền cần để thiết lập các điều kiện dao động
trong khoảng 50-300 triệu USD, tuỳ loại gien,