Chuyên đề 1 : luyện Viết đoạn văn
a. mục tiêu dạy chuyên đề
Học xong chuyên đề này, học sinh đạt đợc:
- Củng cố khái niệm về doạn văn và các cách trình bày nội dung đoạn văn từ đó
viết đợc đoạn văn theo yêu cầu.
- Nhận diện đợc từng đoạn văn và kết cấu của từng đoạn văn
- Có kĩ năng xây dựng đoạn văn.
b. Ph ơng pháp luận của chuyên đề
1. Hệ thống lí thuyết cơ bản sử dụng cho chuyên đề:
* Khái niệm đoạn văn :
- Đoạn văn thông thờng đợc hiểu là một phần của VB tính từ chỗ viết hoa, thờng
lùi vào ở đầu dòng cho đến chỗ dấu chám xuống dòng .
- > Dấu hiệu nhận biết về mặt hình thức.
- Mỗi đoạn văn thờng đợc trình bày 1 nội dung tơng đối hoàn chỉnh(Chủ đề của
đoạn )
* Có nhiều cách trình bày nội dung đoạn văn, trong đó lu ý có 3 cách thờng gặp:
+ Diễn dịch : Trình bày theo lối diễn dịch là trình bày ý chỉ cái chung trớc , ý chỉ
cái riêng sau. Thờng nói là đi từ cái chung đến cái riêng.
+ Quy nạp : Trình bày theo lối quy nạp là trình bày ý chỉ cái riêng trớc , ý chỉ cái
chung sau. Thờng nói là đi từ cái riêng đến cái chung.
+ Tổng phân hợp :Gồm câu đề, phần luận giải và câu kết.
Câu đè thờng mang t/c nêu vấn đề , làm tiền đề cho phần luận giải. Câu kết mang
t/c tổng kết, khái quát, đánh giá, nâng cao vấn đề.
* Đoạn văn phải đảm bảo tính liên kết về nội dung ( LK chủ đề, LK lôgíc ) và hình
thức ( sử dụng các phép LK hợp lí )
2. Ph ơng pháp cơ bản để luyện vận dụng của chuyên đề :
- Thuyết trình , đàm thoại, nêu vấn đề, gợi tìm,
- Cho HS tiếp cận VD mẫu để HS nhận diện đợc cách trình bày nội dung đoạn văn,
cấu trúc đoạn văn, vị trí câu chủ đề
- Thực hành viết đoạn văn theo yêu cầu.
c. Các ví dụ vận dụng :

tàu giấy đỏ trên hè phố đông ngời nhng dờng nh là không ai biết , chẳng ai hay.
Ông ngồi đấy chờ đợi, cô độc , lạc lõng giữa phố phờng , giữa đất trời tàn tạ , buồn
thơng . Thay thế những dòng chữ nh phợng múa , rồng bay trên nền giấy đỏ , giờ
chỉ còn lá vàng , ma bụi tàn úa , lạnh lẽo . Đặc biệt là hình tợng ma bụi bay ,
ma bụi bay đẹp với mùa xuân đang về với đất trời , nhng dờng nh lại chính là ma
đang rơi trong cõi lòng ông đồ , đang xoá nhoà h/ả ông đồ. Tứ thơ thật sâu sắc ,
hàm súc . Tác giả đặt cái cô độc giữa cái tấp lập , dửng dng . Những hình ảnh đối
lập , song hành ấy cứ đan xen vào nhau làm cho nỗi buồn thơng càng dàn trải ,
thấm sâu hơn vào trong lòng độc giả đối với ông đồ xa .
Ví dụ 2 :
Mở đầu bài thơ Ông đồ, Vũ Đình Liên viết :
Mỗi năm hoa đào nở
Lại thấy ông đồ già
Và kết thúc bài thơ , tác giả viết :
Năm nay đào lại nở
Không thấy ông đồ xa
a.Đó là kiểu bố cục gì ?
b.Nhận xét về vị trí của từ lại trong hai lần xuất hiện và ý nghĩa của nó ?
c.Mỗi cách gọi ông đồ già , ông đồ xa có ý nghĩa và giá trị biểu cảm nh thế
nào ?
Em hãy trả lời các câu hỏi a,b,c ở trên trong một đoạn văn diễn dịch có dộ dài
khoảng từ 20 - 25 dòng .
Gợi ý :
a. Đó là kiểu bố cục : Đầu cuối tơng ứng chặt chẽ làm nổi bật chủ đề bài thơ .
b. Nhận xét về vị trí của từ lại trong hai lần xuất hiện và ý nghĩa của nó :
- Trong câu thơ mở đầu ( Lại thấy ông đồ già ) , từ lại gắn với sự xuất hện
của ông đồ .
- > Gợi tả đợc sự song hành giữa ông đồ và ngày tết . Ông đồ trở thành một
đờng nét không thể thiếu đợc của mùa xuân , nh một quy luật tất yếu : Cứ hoa dào
nở là ông đồ xuất hiện nh ông già Nô - en trớc đêm trừ tịch ở Phơng Tây , trong sự

thấy ông đồ già ) , từ lại gắn với sự xuất hện của ông đồ , gợi tả đợc sự song hành
giữa ông đồ và ngày tết . Ông đồ trở thành một đờng nét không thể thiếu đợc của
mùa xuân , nh một quy luật tất yếu : Cứ hoa dào nở là ông đồ xuất hiện nh ông già
Nô - en trớc đêm trừ tịch ở Phơng Tây , trong sự chờ mong , chào đón , ngỡng mộ
của mọi ngời .Còn trong câu thơ kết thúc ( Năm nay đào lại nở ) , vẫn chũ lại ấy
nhng xuất hiện thật lạh lẽo, nặng nề, từ lại gắn với sự xuất hện của của hoa
đào .Gợi tả đợc sự vắng mặt đột ngột của ông đồ . Đào vẫn nở theo quy luật mỗi
khi tết đến xuân về nhng hình ảnh ông đồ không còn năm trong quy luật ấy nữa .
Ông đồ già tài hoa, gần gũi, đầy ngỡng mộ đã trở thành ông đồ xa, trở thành con
ngời xa cũ , xa cách .Ông không những vắng mặt mà địa chỉ cũng không còn , ông
đã mất hút vào cái mênh mông , không mảy may dấu vết .
Ví dụ 3 : Đoạn văn diễn dịch :
Tình thơng mẹ đã khiến Hồng trở nên già dặn. Dù còn ít tuổi nhng Hồng đã
biết thông cảm với mẹ, hiểu mẹ không có tội gì mà chỉ vì nợ nần cùng túng phải đi
tha hơng cầu thực, vì thế mà Hồng cũng trỏ nên khôn ngoan hơn, biết cảnh giác tr-
ớc thái độ của ngời cô. Em đã cố giấu đi tình cảm thực, không chỉ từ chối chuyến đi
Thanh Hoá mà còn hỏi văn để ngời cô không thực hiện đợc âm mu. Hồng hiểu nỗi
đau khổ của mẹ là do những cổ tục khong kiến gây ra nên hình dung những cổ tục
đó là mẩu gỗ, cục đá và em muốn chiến đấu xoá bỏ chúng ( nhai , nghiến cho kì nát
vụn mới thôi ). Những cảm xúc , suy nghĩ ấy có thể có đợc ở một đứa trẻ ngây thơ
không ?
IV. Các nội dung vận dụng tự luyện của HS
Đề 1 : Cho câu chủ đề : Cách sống của Bác gợi cho ta nhớ đến cách sống của các
vị hiền triết trong lịch sử. Hãy viết đoạn văn(dài khoảng từ 15 - 17 dòng )trình bày
theo lối diễn dịch với câu CĐ trên .
Gợi ý : Đoạn văn cần nêu rõ :
- Lối sống của Bác vô cùng giản dị và thanh cao:
+ Nơi ở và làm việc: Chỉ vài phòng nhỏ, là nơi tiếp khách, họp Bộ Chính trị (nhỏ bé, đồ
đạc đơn sơ mộc mạc).
+ Trang phục giản dị: Quần áo bà ba nâu, áo trấn thủ, dép lốp thô sơ.

khó khăn gian khổ cùng nhân dân.
Đề 2 : Viết đoạn văn ngắn ( khoảng 15 - 17 dòng ) theo phép lập luận diễn dịch với
câu chủ đề sau : Vũ Nơng là một ngời phụ nữ một dạ thuỷ chung với chồng và hết
lòng vun đắp hạnh phúc gia đình.
Gợi ý : Đoạn văn cần nêu rõ :
- Vũ Nơng là một ngời phụ nữ một dạ thuỷ chung với chồng : nàng luôn giữ gìn
khuôn phép, không bao giờ làm diều thất tiết. Chồng ra trận, ngày tháng nhớ mong
, chờ đợi chồng trở về bình an
- Hết lòng vun đắp hạnh phúc gia đình : Biểu hiện trong sống gia đình bình thờng,
trong thời gian vợ chồng xa cách, khi bị chồng nghi oan đánh đập tàn nhẫn, mắng
nhiếc thậm tệ và khi đã sang một thế giớ khác.
* Đoạn văn mẫu :
Vũ Nơng là một ngời phụ nữ một dạ thuỷ chung với chồng và hết lòng vun đắp
hạnh phúc gia đình. Nhận thức đợc vị trí của ngời vợ, ngời phụ nữ trong gia đình
chính vì vậy mà không chỉ trong cuộc sống gia đình bình thờng mà kể cả trong thời
gian vợ chồng xa cách nàng luôn giữ gìn khuôn phép, không bao giờ làm diều thất
tiết để hổ thẹn với lòng mình cũng nh với mọi ngời. Chồng ra trận, động việc lửa
binh , nàng chăm lo vun vén gia đình, ngày tháng nhớ mong , chờ đợi chồng trở về
bình an. Ngay cả khi bị chồng nghi oan đánh đập tàn nhẫn, mắng nhiếc thậm tệ
nàng cũng cố phân trần để chồng hiểu rõ lòng mình và cố gắng giữ gìn hạnh phúc
gđ đang có nguy cơ tan vỡ dù phải chịu đau dớn , thiệt thòi Đến khi thất vọng
đến tột cùng vì nỗi nhớ mong chồng trong thời gian xa cách đến thành hoá đá đã
uổng công vô ích, hạnh phúc gđ sau mọi cố gắng đã không còn có thể hàn gắn
nổi ,VN đã sẵn sàng mợn dòng sông quê hơng để chứng minh tấm lòng thuỷ chung
son sắt và tiết giá trong sạch của mình. Điều đó thật đáng khâm phục và nể trọng
biết bao ! Chao ôi, những tấm lòng thanh sạch ấy tởng rằng chỉ tồn tại khi nàng
trền trần thế, ấy vậy mà khi đã sang một thế giớ khác , sống cuộc sống an nhàn,
thanh thản, khi nghe chuyện kể về gđ mình thì trong lòng ngời phụ nữ ấy lại trỗi
dậy niềm khao khát đợc trở lại nhân gian để tiếp tục cùng chồng con vun vén hạnh
phúc gđ.

của ngời con dâu ấy thật đáng chân trọng biết bao !Song tạo hoá khéo trêu ngời, đã
không cho nàng nhiều cơ hội để thay chồng thể hiện tấm lòng hiếu nghĩa vì bệnh
tình của mẹ mỗi ngày thên trọng, bà không qua khỏi. Khi mẹ chồng mất , nàng hết
lời thơng xót, phàm việc ma chay tế lễ , lo liệu chu tất nh đối với cha mẹ đẻ mình.
Nguyn D ó t nhng li ca ngi p nht v V Nng vo ming ca
chớnh m chng nng trong lời trăng trối khin nú tr nờn vụ cựng ý ngha sau ny
tri xột lũng thnh ban cho phỳc c ,ging dũng ti tt con chỏu ụng n, xanh
kia quyt chng ph con cng nh con ó chng ph m. Đó thể hiện là sự ghi
nhận nhân cách và đánh giá công lao của nàng đối với gia đình nhà chồng một cách
xác đáng và khách quan.
Đề 4 : Cho câu chủ đề : Chiến tranh hạt nhan chẳng những đi ngợc lại lí trí của con
ngời mà còn phản lại sự tiến hoá của tự nhiên. Hãy viết đoạn văn với câu CĐ trên .
Gợi ý : Đoạn văn cần nêu rõ :
- Trong vũ trụ, trái đất chỉ là 1 hành tinh nhỏ nhng là hành tinh duy nhất có sự sống
. Khoa học vũ trụ cha khám phá dợc một nơi nào khác tồn tại sự sống giống nh trái
đất. Đó là sự thiêng liêng, kì diệu của TĐ nhỏ bé của chúng ta, TĐ đáng đợc yêu
quý , trân trọng
- Phải lâu lắm mới có đợc sự sống này trên TĐ . Mọi vẻ đẹp trên TĐ này
không phải một sớm một chiều mà có đợc, CTHN không chỉ tiêu diệt nhân loại mà
còn huỷ diệt mọi sự sống trên trái đất( Dẫn chứng từ khoa học địa chất và cổ sinh
học về nguồn gốc và sự tiến hoá của sự sống trên trái đất: 380 triệu năm con bớm
mới bay đợc, 180 triệu năm bông hồng mới nở. Tính chất phản tự nhiên, phản tiến
hoá của chiến tranh hạt nhân.
-> Chiến tranh hạt nhân nổ ra sẽ đẩy lùi sự tiến hoá trở về điểm xuất phát ban
đầu, tiêu huỷ mọi thành quả của quá trình tiến hoá sự sống trong tự nhiên.
Đề 5 : Viết đoạn văn ngắn ( khoảng 15 - 17 dòng ) , trình bày cảm nhậm của em về
đoạn thơ sau :
Vân xem trang trọng khác vời,
Khuôn trăng đầy đặn nét ngài nở nang.
Hoa cời ngọc thốt đoan trang,

khin cho thnh xiờu nc .Có lẽ, chớnh v p sc so mn m khin thiờn
nhiờn cng phi hn ghen, k y ó d bỏo trc mt cuc i y súng giú s
p n vi nng .Khụng ch cú nhan sc tuyt nh,Thuý Kiu cũn l ngi con gỏi
thụng minh, a ti. nng, cái tài đạt tới mức lí tởng theo quan niệm thẩm mĩ
phong kiến, hi t y ti thi- ca -nhc- ho.nh cao ca khiu õm nhc nng
l ti son nhc vi cung nbc mnh mang õm iu nóo nựng. Cực tả cái tài
của Kiều cũng là để ca ngợi cái tâm đặc biệt của nàng . Dng nh s phn ó
nhp vo iu hn riờng ca nng hoỏ thõn thnh bn n bc mnh, ghi lại
tiếng lòng của một trái tim đa sầu đa cảm.

____________________________________________________
Đề 7 : Viết một đoạn văn khoảng 8 đến 10 câu nhận xét về nghệ thuật tả ngời của
Nguyễn Du qua đoạn trích Chị em Thuý Kiều (Ngữ văn 9 - Tập một).
* Gợi ý :
HS viết đợc các ý cụ thể :
- Tả chị em Thuý Kiều, Nguyễn Du sử dụng bút pháp ớc lệ tợng trng, lấy vẻ đẹp
của thiên nhiên để so sánh với vẻ đẹp của con ngời :
+ Thuý Vận : Đoan trang, phúc hậu, quý phái : hoa cời, ngọc thốt, mây thua nớc
tóc, tuyết nhờng màu da.
+ Thuý Kiều : Sắc sảo mặn mà, làn thu thuỷ, nét xuân sơn, hoa ghen liễu hờn.
- Dùng lối ẩn dụ để ví von so sánh nhằm làm nổi bật lên vẻ đẹp đài các của hai
cô gái mà qua đó, nhà thơ muốn đề cao vẻ đẹp của con ngời.
- Thủ pháp đòn bẩy, tả Vân trớc, Kiều sau cũng là một bút pháp tài hoa của
Nguyễn Du để nhấn vào nhân vật trung tâm : Thý Kiều, qua đó làm nổi bật
vẻ đẹp của nàng Kiều cùng những dự báo về nỗi truân chuyên của cuộc đời
nàng sau này.
Đề 8 : Cảm nhận của em trớc bức hoạ tuyệt đẹp về mùa xuân trong bốn câu thơ đầu
đoạn trích: Cảnh ngày xuân (trích Truyện Kiều của Nguyễn Du)
Gợi ý:
- Cần làm rõ 4 câu thơ dầu của đoạn trích"Cảnh ngày xuân" là một bức hoạ tuyệt

bình, độc lập cho toàn dân sau cuộc kháng chiến mời năm chống giặc Minh đầy
gay go, gian khổ nhng cũng đầy những chiến công hiển hách. Lời lẽ của bài cáo
vừa rắn rỏi mạnh mẽ, vừa sống động, cụ thể, vừa hào hùng khoáng đạt. Bình Ngô
đại cáo đúng là một thiên cổ hùng văn có một không hai trong nền văn học yêu nớc
truyền thống của dân tộc.
GV cho HS tiếp cận với một đoạn văn có kiểu kết cấu tổng phân hợp trớc khi
thực hành viết bài :
Tiếng Việt của chúng ta rất đẹp: đẹp nh thế nào, đó là điều rất khó nói. Chúng ta
không thể nói tiếng ta đẹp nh thế nào, cũng nh chúng ta không thể nào phân tích cái
đẹp của ánh sáng, của thiên nhiên. Nhng đối với chúng ta là ngời Việt Nam,
chuiúng ta cảm thấy và thởng thức một cách tự nhiên cái đẹp của tiếng nớc ta, tiếng
nói của quần chúng nhân dân trong ca dao và dân ca, lời của cácnhà văn lớn. Có lẽ
tiếng Việt của chúng ta đẹp, bởi vì tâm hồn của ngời Việt Nam ta rất đẹp, bởi vì
đời sống, cuộc đấu tranh của nhân dân ta từ trớc tới nay là cao quý, là vĩ đại,
nghĩa là rất đẹp.
(Phạm Văn
Đồng)
H ớng dẫn về nhà và chuẩn bị tiết sau :
- Hoàn thiện các đoạn văn đã đợc gợi ý.
- Đọc tài liệu tham khảo liên quan đến các VB trích đoạn Truyện Kiều
- Tập ra đề và tự viết đoạn văn theo đề mình ra.

_________________________________________
Ngày soạn: 02 / 11 / 2010
Ngày dạy: 09 / 11 / 2010
Chuyên đề 3 : luyện Viết đoạn văn
Đề 10 :
a. Cho câu thơ sau:
Kiều càng sắc sảo mặn mà


liễu hờn nên số phận nàng éo le, đau khổ, đầy trắc trở.
* Đoạn văn mẫu : Kiều mới đẹp làm sao ! Kiu n vi ngi c bng n
tng u tiờn là cỏi sc so mn m ca ngi con gỏi ang trng trũn
.Khụng chi tit nh khi t Thuý Võn , t Kiu, nét vẽ cua thi nhân thiên về gợi tạo
một ấn tợng chung về vẻ đẹp của một giai nhân tuyệt thế. Điều đáng chú ý là khi
hoạ bức chân dung Kiều, tỏc gi ch tp trung c t ụi mt. Bởi đôi mắt là sự thể
hiện phần tinh anh của tâm hồn và trí tuệ . Cái sắc sảo về trí tuệ và mặn mà về tâm
hồn đều liên quan đến đôi mắt. ụi mt p nh ln nc mựa thu long lanh,
trong sáng c im tụ bng ụi my thanh nh ,ti tn nh dỏng nỳi mựa xuõn.
Cách nói làn thu thuỷ, nét xuân sơn là cách nói ẩn dụ vì vế so sánh là đôi mắt
và đôi lông mày đợc ẩn đi, chỉ xuất hiện vế đợc so sánh là làn thu thuỷ, nét xuân
sơn. Nng thật là p , p n mc hoa phi ghen, liu phi hn! Phộp nhõn hoỏ
ti tỡnh khin ngi đọc cht liờn tng :phi chng hoa ghen vi nng bi kộm
nng hng sc ,liu hn vi nng bi kộm nng s mm mi tht tha ? Vn l
bỳt phỏp c l tng trng nhng Kiu ó tht s hin ra trc mt ngi c vi
y v p lng ly ca mt trang quc sc thiờn hng, khin cho thnh
xiờu nc .Có lẽ, chớnh v p sc so mn m khin thiờn nhiờn cng phi hn
ghen, k y ó d bỏo trc mt cuc i éo le, đau khổ, y súng giú s p
n vi nng.
Đề 11 :
Chép lại bốn câu thơ nói lên nỗi nhớ cha mẹ của Thuý Kiều trong đoạn trích
Kiều ở lầu Ngng Bích ? Em hãy viết một đoạn văn có dộ dài khoảng từ 20 -
25 dòng để nhận xét về cách dùng từ ngữ hình ảnh trong đoạn thơ
* Gợi ý :
Yêu cầu :
- Chép chính xác 4 dòng thơ :
Xót ngời tựa cửa hôm mai,
Quạt nồng ấp lạnh những ai đó giờ ?
Sân Lai cách mấy nắng ma,
Có khi gốc tử đã vừa ngời ôm.

2. Đoạn thơ vừa chép nói lên tình cảm nhớ thơng Kim Trọng và cha mẹ của Thuý
Kiều trong những ngày sống cô đơn ở lầu Ngng Bích.
3. Trật tự diễn tả tâm trạng nhớ thơng của Kiều: nhớ Kim Trọng rồi nhớ đến cha
mẹ, thoạt đọc thì thấy không hợp lí, nhng nếu đặt trong cảnh ngộ của Kiều lúc đó
thì lại rất hợp lí.
- Kiều nhớ tới Kim Trọng trớc khi nhớ tơi cha mẹ là vì:
+ Vầng trăng ở câu thứ hai trong đoạn trích gợi nhớ tới lời thề với Kim Trọng
hôm nào.
+ Nàng đau đớn xót xa vì mối tình đầu đẹp đẽ đã tan vỡ.
+ Cảm thấy mình có lỗi khi không giữ đợc lời hẹn ớc với chàng Kim.
- Với cha mẹ dù sao Kiều cũng đã phần nào làm tròn chữ hiếu khi bán mình lấy
tiền cứu cha và em trong cơn tai biến.
- Cách diễn tả tâm trạng trên là rất phù hợp với quy luật tâm lí của nhân vật, thể
hiện rõ sự tinh tế của ngòi bút Nguyễn Du, đồng thời cũng cho ta thấy rõ sự cảm
thông đối với nhân vật của tác giả.
* GV hớng dẫn và yêu cầu HS viết một đoạn văn diễn dịch theo yêu cầu của đề.
Kiểm tra ngày : / 11 / 2010 Tổ trởng :
Hoàng Thị Thu
Huyền