CÁC THIẾT KẾ NGHIÊN
CỨU DỊCH TỄ HỌC
BỘ MÔN DỊCH TỄ HỌC
Mục tiêu bài học
1. Liệt kê các nhóm thiết kế nghiên cứu dịch tễ
học
2. Mô tả đặc điểm và những điểm mạnh-yếu
của các thiết kế nghiên cứu chính
3. Xác định loại thiết kế nghiên cứu dịch tễ học
thích hợp trong những tình huống cụ thể.
Khái niệm dịch tễ học

“
là khoa học nghiên cứu về sự phân bố và
các yếu tố quyết định những tình trạng/sự
kiện liên quan tới sức khoẻ trong những quần
thể xác định và việc áp dụng những nghiên
cứu này vào việc khống chế những vấn đề
sức khoẻ
”
Câu hỏi Dịch tễ học

Mục đích của nghiên cứu dịch tễ học để
nhằm trả lời cho các câu hỏi:
 Cái gì? WHAT?

Ai? WHO?

Ở đâu? WHERE?
 Khi nào? WHEN?



Tình trạng sức khoẻ là cũng một khái niệm
rộng có thể được hiểu là một thay đổi do bị
tác động bởi một hay nhiều yếu tố phơi
nhiễm. VD: tử vong, bệnh v.v

Một nghiên cứu có thể tìm hiểu nhiều tình
trạng sức khoẻ.

Một đặc điểm có thể là tình trạng sức khoẻ
của một nghiên cứu nhưng lại có thể là tình
trạng phơi nhiễm của một nghiên cứu khác.
Phân loại TKNC (1)

Phân loại theo đặc điểm phơi nhiễm

Quan sát: phơi nhiễm của đối tượng không chịu
tác động của nhà nghiên cứu
 Thử nghiệm/Thực nghiệm/Can thiệp: phơi nhiễm
của đối tượng là do nhà nghiên cứu chủ động tác
động

Phân loại theo câu hỏi trả lời

Mô tả: chủ yếu trả lời câu hỏi cái gì? ai? ở đâu?
khi nào?  sự phân bố

Phân tích: chủ yếu trả lời câu hỏi tại sao?
Phân loại TKNC (2)
NGHIÊN CỨU DỊCH TỄ HỌC

bất bình thường,
 bệnh hiếm

bệnh ở người bất bình thường

Có thể hình thành giả thuyết liên quan đến
căn nguyên

Mặc dù bằng chứng không thuyết phục
nhưng có thể gợi mở cho các nghiên cứu tiếp
theo.
NC trường hợp/nhóm bệnh

Ví dụ

Nghiên cứu về bệnh SARS

Nghiên cứu về bệnh cúm gia cầm

Nghiên cứu về bệnh tiêu chảy cấp nguy hiểm
NC trường hợp/nhóm bệnh

Điểm mạnh

có thể là công cụ duy nhất để tìm hiểu những sự
kiện, hiện tượng lâm sàng hiếm
 cơ sở để hình thành giả thuyết

Điểm yếu


 Sự kết hợp này có thể không còn nữa ở quy mô
cá thể

Ví dụ: từ số liệu tổng điều tra dân số ở 48
bang của Mỹ năm 1930

những bang có tỷ lệ dân nhập cư cao hơn thì
trình độ học vấn trung bình cao hơn

 dân nhập cư có trình độ học vấn cao hơn?
Nghiên cứu sinh thái

Điểm mạnh

Nhanh, dễ tiến hành

Có thể sử dụng số liệu sẵn có

Cơ sở để hình thành giả thuyết.

Điểm yếu
Nghiên cứu sinh thái

Điểm yếu

không xây dựng được mối liên quan giữa phơi
nhiễm với tình trạng sức khoẻ ở mức độ cá thể
 sử dụng mức độ phơi nhiễm trung bình chứ
không phải các giá trị thực của cá nhân



mức độ phơi nhiễm thuần nhất ở một số khu vực
- không có những yếu tố nhiễu lớn

phơi nhiễm được đo lường ở mức độ quần
thể/sinh thái
Nghiên cứu cắt ngang

Tìm hiểu mối liên hệ giữa phơi nhiễm và
bệnh/tình trạng sức khoẻ của một quần thể
hoặc một mẫu đại diện của quần thể tại một
thời điểm.

Sự hiện diện của bệnh và phơi nhiễm được
xác định ở tất cả các thành viên của một
quần thể hoặc một mẫu đại diện.
Sơ đồ nghiên cứu cắt ngang
Có bệnh
Không
bệnh
Có phơi
nhiễm
a b
Không phơi
nhiễm
c d
Quần thể xác định
tại một thời gian
Nghiên cứu
đồng thời