Chuyên đề : Hồ Chí Minh:Anh hùng dân tộc-Danh nhân văn hoá thế
giới.
Đề bài:
Trình bày các phẩm chất nhân cách theo quan điểm của chủ tịch Hồ Chí
Minh.
Bài làm:
Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ IX của Đảng cộng sản Việt Nam
xác định: "Tư tưởng Hồ Chí Minh là một hệ thống quan điểm toàn diện và
sâu sắc về những vấn đề cơ bản của cách mạng Việt nam, là kết quả của sự
vận dụng và phát triển sáng tạo chủ nghĩa Mác - Lênin vào điều kiện cụ thể
của nước ta, kế thừa và phát triển các giá trị truyền thống tốt đẹp của dân
tộc, tiếp thu tinh hoa văn hoá của nhân loại ". Đặc biệt, quan điểm của chủ
tịch Hồ Chí Minh về các phẩm chất nhân cách của con người Việt Nam vẫn
còn nguyên giá trị trong công cuộc đổi mới công nghiệo hoá - hiện đại hoá
của đất nước.
Trong xu thế hội nhập quốc tế và toàn cầu hoá, hầu hết các quốc gia
trên thế giới đều xác định chiến lược con người, chiến lược về nguồn nhân
lực của đất nước. Chiến lược đó phải bắt đầu từ vấn đề nhận thức toàn diện,
hiện thực được phạm trù nhân cách, từ quan điểm đúng đắn về hướng đi và
các giải pháp khả thi để hình thành, phát triển nhân cách cho thế hệ trẻ.
Những quan điểm của chủ tịch Hồ Chí Minh về nhân cách con người mới
chính là kim chỉ nam cho chúng ta hiện thực hoá được chiến lược có ý
nghĩa trọng đại này.
Trong lĩnh vực đạo đức con người, Chủ tịch Hồ Chí Minh đã sử dụng
nhiều khái niệm, phạm trù của các tư tưởng đạo đức đã có từ trước, nhất là
đạo đức Nho giáo …Qua các thời kỳ lịch sử, những khái niệm đó đã trở
thành tài sản chung của nhân loại. Hồ Chí Minh sử dụng những khái niệm,
những phạm trù đạo đức đã từng quen thuộc với dân tộc Việt Nam từ lâu
1
Chuyên đề : Hồ Chí Minh:Anh hùng dân tộc-Danh nhân văn hoá thế
giới.

Nhất nhật hành ác.
Ác tự hữu dư.( Minh tâm bảo giám )
Có nghĩa là:
Một đời làm điều thiện.
Mà điều thiện chưa đủ.
Một ngày làm điều ác.
Mà điều ác đã thừa.
Chủ tịch Hồ Chí Minh đã nhấn mạnh sâu hơn và chi tiết hơn về
phạm trù Thiện. Người cho rằng: Việc thiện thì nhỏ mấy cũng làm; Việc ác
dù nhỏ mấy cũng tránh và mỗi con người đều có cái thiện cái ác ở trong
lòng. Ta phải biết làm cho phần tốt trong mỗi con người nảy nở như hoa
mùa xuân và phần xấu mất dần đi. Đó là thái độ của người cách mạng.
Thiện và Ác được Người triển khai để xem xét các công việc trong xã hội.
Người trình bày quan điểm: Trong xã hội tuy có trăm công nghìn việc.
Song những công việc ấy chia làm hai thứ: Chính và Tà. Làm việc Chính là
Thiện. Làm việc Tà là Ác. Siêng năng, tần tiện, trong sạch chính là Thiện.
Lườ biếng, xa xỉ, tham lam là Tà, là Ác.Trong tác phẩm bất hủ Ngục trung
nhật ký, Hồ Chí Minh viết bài thơ Nửa đêm. Ở bài thơ này, Người đưa ra
hai phạm trù Thiện – Ác để từ đó kiến giải vấn đề nhân cách con người:
Hiền dữ đâu phải là tính sẵn.
Phần nhiều do giáo dục mà nên.
Hồ Chí Minh đã uốn nắn cách nhìn lệch lạc khi xem bản tính con
ngưòi là sự bẩm sinh có từ khi lọt lòng mẹ mà là kết quả của sự giáo dục.
3
Chuyên đề : Hồ Chí Minh:Anh hùng dân tộc-Danh nhân văn hoá thế
giới.
Giáo dục tốt đem lại sự thiện; giáo dục không tốt đem lại sự ác, làm cho
con người bị
tha hoá. Tuy nhiên Người cũng không cho rằng giáo dục là công cụ vạn
năng như một quan điểm cực đoan từng tồn tại trong giáo dục học. Người

với dân không còn dừng lại ở chỗ thương dân với tính nhất là đối tượng dạy
dỗ, chăn dắt, ban ơn mà là đối tượng phải phục vụ hết lòng. Những tư
tưởng về khái niệm Trung - Hiếu cũng được Hồ Chí Minh vận dụng trong
chỉ đạo giáo dục nước nhà. Trong dịp nói chuyện tại lớp nghiên cứu chính
trị khoá I trường ĐH Nhân dan Việt Nam ( 1956 ), Bác nói: Hạt nhân (của
việc học) có thể tóm tắt trong 18 chữ “Đại học chi đạo, tại minh minh đức,
tại thân dân”. Người cho rằng : Đạo học vô cùng rộng lớn, vì vậy phải có
đức sáng và đem kết quả đó phục vụ lại nhân dân. Đức sáng đó càng đòi
hỏi chúng ta phải luôn chặt chẽ, nghiêm khắc với mình, rộng rãi, độ lượng
với mọi người, với học sinh. Nó dòi hỏi thái độ tôn trọng con người, phải
biết nâng cao giá trị con ngưòi.
Nhân cách con người mới theo Hồ Chí Minh còn phải có Nhân – Trí
– Dũng. Những tố chất này sẽ giúp cho con người tự hoàn thiện mình để
đáp ứng với yêu cầu của cộng đồng xã hội. Người giải thích:
*Nhân là thật thà thương yêu, hết lòng giúp đỡ đồng bào, đồng chí vì
thế mà kiên quyết chống lại những người, những việc có hại đối với Đảng
và nhân dân. Sẵn sàng chịu cực khổ trước mọi người, hưởng hạnh phúc sau
thiên hạ. Bác đã từng nói :
Tiên thiên hạ chi ưu nhi ưu
Hậu thiên hạ chi lạc nhi lạc.
Vì thế mà không ham giàu sang, không e cực khổ, không sợ vai
quyền. Những người đã không ham, không e, không sợ gì thì việc gì họ đều
làm được.
*Trí là vì không có việc tư túi nó làm mù quáng cho nên đầu óc trong
sạch sáng suốt, dễ hiểu lý luận, dễ tìm ra phương hướng. Biết xem người,
5
Chuyên đề : Hồ Chí Minh:Anh hùng dân tộc-Danh nhân văn hoá thế
giới.
biết xét việc, vì vậy mà biết việc có lợi, tránh việc có hại cho Đảng, biết vì
Đảng mà cất nhắc người tốt, đề phòng người gian.

tham sinh uý tử”
*Chính nghĩa là không tà, thẳng thắn, đứng đắn. Đối với mình –
không tự cao, tự đại, luôn chịu khó học tập cầu tiến bộ, luôn tự kiểm điểm
để phát triển điều hay, sửa đổi điều dở của bản thân mình. Đối với người –
không nịnh hót người trên, không xem khinh người dưới, luôn giữ thái độ
chân thành, khiêm tốn, đoàn kết, thật thà , không dối trá , lừa lọc. Đối với
việc - để công việc công lên trên, lên trước việc tư, việc nhà. Đã phụ trách
việc gì thì quyết làm cho kỳ được, cho đến nơi, đến chốn, không sợ khó
khăn, nguy hiểm; việc thiện dù nhỏ mấy cũng làm, việc dù nhỏ mấy cũng
tránh. Mỗi ngày cố làm được một việc có lợi cho nước, cho dân. Hồ Chí
Minh mong mỏi tha thiết mỗi người Việt Nam, cả dân tộc Việt Nam phải
lấy Cần - Kiệm – Liêm – Chính là phương châm sống trong cuộc sống mới.
Người nhắc nhở với những giải thích vừa giản dị , vừa sâu sắc làm cho các
phạm trù nàydù hình thức diễn đạt có tính cổ điển mà ý tưởng vô cùng sống
động trong hoàn cảnh mới của đất nước. Năm 1949, với bút danh Lê Quyết
Thắng, Ngườiđã nói thêm về Cần - Kiệm – Liêm – Chính như sau:
Trời có bốn mùa : Xuân Hạ Thu Đông
Đất có bốn phương : Đông Tây Nam Bắc
Người có bốn đức : Cần Kiệm Liêm Chính
Thiếu một mùa thì không thành trời
Thiếu một phương thì không thành đất
Thiếu một đức thì không thành người.
Bác đã khéo léo gắn ba phạm trù Thiên - Địa - Nhân để nêu bật một
vấn đề cốt lõi về vấn đề nhân cách con người của chế độ mới. Hồ Chí Minh
còn nêu ra mối liên hệ khăng khít của các phạm trù này. “ Chữ liêm phải đi
đôi với chữ kiệm, chữ kiệm phải đi đôi với chữ cần, cần kiệm liêm là gốc rễ
của chính, mỗi người phải cần kiệm liêm nhưng còn phải chính trước mới
7
Chuyên đề : Hồ Chí Minh:Anh hùng dân tộc-Danh nhân văn hoá thế
giới.

giới.
đạo đức cách mạng ở mỗi con người là kết quả của sự rèn kuyện trong thực
tế, trong đấu tranh một cách bền bỉ thường xuyên. Người căn dặn: “Đạo
đức cách mạng không phải trên trời sa xuống. Nó do đấu tranh rèn luyện
bền bỉ hàng ngày mà phát triển củng cố, cũng như ngọc càng mài càng
sáng, vàng càng luyện càng trong “.Nguyện vọng tha thiết của Hồ Chí
Minh là làm cho dân tộc từ bỏ những thói xấu lưòi biếng, gian xảo, tham ô
mà chế độ thực dân đã đầu độc. Chính vì vậy mà trong phiên họp đầu tiên
của Chính phủ nhà nước Việt Nam dân chủ cộng hoà ( 3/9/1945 ) vị chủ
tịch nước xác định nhiệm vụ cấp bách của Nhà nước mới là phải giáo dục
lại nhân dân, làm cho dân tộc Việt Nam trở nên một dân tộc dũng cảm, yêu
nước, yêu lao động, một dân tộc xứng đáng với nước Việt Nam độc lập.
Nhân loại đã đi vào thế kỷ mới với những điều lo âu và những
niềm hy vọng. Ở mọi quốc gia dù là quốc gia phát triển hay đang phát
triển, giáo dục luôn được ở vị trí tiêu điểm của sự phát triển. Chính sách
được coi là chính sách ưu tiên quốc gia nhằm tạo gia tốc cho sự phát triển.
Nó là chìa khoá để đất nước phát triển kinh tế, xã hội, văn hoá, khoa học,
chính trị hài hoà đồng bộ cân đối với nhau. Thông điệp Học tập mà
UNESCO gởi toàn nhân loại : Học để nhận thức ; Học để hành động ; Học
để biết tồn tại ; Học để biết cách chung sống với mọi người – cũng là mục
tiêu của giáo dục Việt Nam nhằm đào tạo những con người phát triển toàn
diện. Trên nửa thế kỷ qua, những tư tưởng giáo dục, những quan điểm về
phẩm chất nhân cách con người mới của chủ tịch Hồ Chí Minh vẫn vẹn
nguyên giá trị và đã trở thành cơ sở lý luận cho đường lối chính sách giáo
dục, cho chiến lược xây dựng con người mới của đất nước Việt Nam xã
hội chủ nghĩa. Cuộc sống trong xã hội hiện đại đang đòi hỏi phải xây dựng
nền đạo đức Việt Nam, nhân cách con người Việt Nam mới ngang tầm với
những yêu cầu xã hội. Quan điểm của Chủ tịch Hồ Chí Minh về nhân cách
con người mới càng có ý nghĩa thời sự trong giai đoạn cách mạng hiện nay
9