TẠP CHÍ KHOA HỌC VÀ CÔNG NGHỆ, ĐẠI HỌC ĐÀ NẴNG - SỐ 2(25).2008
THIẾT KẾ MÁY SẠ MỘNG MẠ SỬ DỤNG
TRONG NÔNG NGHIỆP TRỒNG LÚA NƯỚC
DESIGN RICE SPROUT SOWING MACHINE USED IN WET RICE
CULTIVATION AGRICULTURE NGUYỄN VĂN YẾN
Đại học Đà Nẵng
NGUYỄN THỊ PHƯƠNG THẢO
Trường Đại học Bách khoa, ĐHĐN TÓM TẮT
Trong nông nghiệp trồng lúa nước, khâu gieo sạ ảnh hưởng đến sự phát triển
của cây lúa cũng như năng suất cây trồng. Bài báo này giới thiệu một mẫu máy
sạ mộng mạ, đảm bảo kỹ thuật gieo sạ có lợi cho sự phát triển của cây lúa và
tăng năng suất lao động.
ABSTRACT

In wet rice cultivation agriculture, sowing step affects rice development as well as
crop productivity. This paper presents a model of rice sprout sowing machine
which satisfy sowing technique advantageous to rice development and increasing
labor productivity.

1. Đặt vấn đề
Nghề trồng lúa nước đã có ở Việt Nam từ rất lâu. Ngày xưa, nông dân
trồng lúa nước theo cách thức: thóc giống được ngâm ủ thành mộng mạ, gieo
mộng mạ trên ruộng bùn, sau khoảng 20 ngày khi tuổi mạ 2,5 đến 3 lá, thì nhổ mạ
lên và đem cấy xuống ruộng nước. Thời gian từ khi cấy lúa đến khi thu hoạch khá
dài, khoảng trên 120 ngày. Ngày nay, nông dân nước ta chủ yếu trồng các giống

thành không cao.
2. Tổng quan
Hiện nay, phương pháp gieo thẳng mộng mạ trên mặt ruộng chủ yếu là sạ
lan. Sạ lan có ưu điểm: gieo sạ đơn giản, thích hợp với những thửa ruộng nhỏ; do
ném bằng tay, rễ mạ không bị tổn thương, một phần mộng mạ được nằm trong
bùn, nên cây lúa phát triển tốt. Nhưng sạ lan có rất nhiều nhược điểm: gieo không
đều, tốn nhiều hạt giống (số thóc giống gấp 1,5 lần so với dùng máy xạ hàng và
gấp 1,8 lần so với dùng máy sạ tỉa), mất nhiều thời gian cho việc gieo sạ và cấy
dặm.
Máy gieo sạ đang được dùng nhiều ở miền Nam là loại máy sạ hàng Hoàng
Thắng (hình 1) [1]. Máy sạ hàng này có ưu điểm: máy có kết cấu đơn giản, giá
thành thấp, mộng mạ đã được gieo thành hàng, sạ đều hơn và tốn ít mộng mạ hơn
so với gieo thủ công. Nhưng máy còn nhiều nhược điểm: mộng mạ xoay cùng với
thùng chứa, bị chà sát vào nhau làm tổn thương rễ mộng mạ, mộng mạ nằm nổi
trên mặt bùn, ảnh hưởng nhiều
đến sự phát triển của cây lúa; mật
độ cây lúa trên một m
2
chưa đều
nhau, khi mộng mạ dài vón vào
nhau thì không sạ bằng máy được.
Hình 1: Má
y
s
ạ
hàn
g
Hoàn
g
Thắn

nông dân sử dụng.
- Máy sạ tỉa của ông Tô Hồng Quân và ông Đặng Văn Tiễn có bộ phận định
lượng không hợp lý lắm. Khả năng mộng mạ điền đầy các hốc trên đĩa
quay không tốt, nên gieo sạ không đều.
3. Cơ sở lý thuyết
Kỹ thuật gieo sạ mộng mạ trên ruộng bùn có thể tóm tắt như sau:
- Ngâm ủ thóc giống thành mộng mạ, chuẩn bị đủ lượng mộng mạ cho diện
tích ruộng.
- Làm đất nhuyễn thành bùn, khỏa phẳng mặt ruộng, chắt sạch nước.
- Gieo sạ đều trên mặt ruộng, đúng mật độ cây trên một m
2
. Tốt nhất là gieo
thành hàng, lối theo hướng mặt trời.
Lượng thóc giống được chuẩn bị tuỳ thuộc vào kích thước hạt của thóc.
Thông thường, gieo bằng máy sạ hàng, cần chuẩn bị 100 dến 120 kg thóc giống
cho một ha ruộng. Nếu gieo bằng máy sạ tỉa, cần chuẩn bị 90 đến 110 kg thóc
giống cho một ha.
Mật độ lúa (số khóm lúa trên một m
2
) phụ thuộc vào loại giống lúa và chất
đất. Nếu đất tốt, nhiều màu mỡ, ta gieo thưa (khoảng 35 khóm trên một m
2
), số hạt
trong một khóm ít (khoảng 2 đến 3 cây), để có không gian cho lúa phát triển đẻ
nhánh. Nếu đất xấu, bạc màu, thì phải gieo dày (khoảng 50 khóm trên một m
2
), số
hạt trong một khóm cũng nhiều (khoảng 4 đến 6 hạt), vì lúa phát triển kém, ít
bông, cần gieo dày để lúa dựa vào nhau khỏi đổ. Ví dụ, ở miền Trung đất không
được tốt, nông dân thường gieo hàng xông cách nhau 20 cm, hàng con cách nhau

Hàng con
lối đi
Hàng xông
H
ình 2: Cách bố trí khóm lúa
Thóc giống sau khi ngâm ủ vài ngày thì bắt đầu nứt nanh. Rễ mạ đâm ra
trước và phát triển rất nhanh, sau đó mầm mới mọc. Trên rễ mạ có nhiều lông nhỏ,
khi chà xát dễ bị tổn thương. Rễ và mầm mạ rất giòn, chịu uốn rất kém, dễ bị gẫy.
Nếu mầm hoặc rễ bị bẫy hoàn toàn, cây mạ không còn khả năng phát triển. Nếu rễ
gẫy một phần, hoặc bị tổn thương, thì cây mạ sẽ chậm phát triển. Thời gian gieo sạ
tốt nhất là khi chưa có mầm, rễ dài khoảng 2 đến 4 mm. Nếu dễ dài hơn, mộng mạ
vón cục với nhau, rất khó gieo sạ bằng máy.
Sau 76 giờ ngâm và ủ, với các loại thóc tẻ thông dụng, kích thước trung
bình của mộng mạ như sau: chiều dài trung bình của rễ là 3,39 mm, kích thước
trung bình của chiều dài hạt: 8,20 mm, kích thước trung bình của chiều ngang hạt
là 2,14 mm. Khối lượng của 1,0 kg thóc giống, khi thành mộng mạ có khối lượng
trung bình là 1,215 kg.
4. Kết quả và thảo luận
Sau khi thực hiện những thí nghiệm cần thiết, chúng tôi đã thiết kế hai mẫu
máy gieo sạ mộng mạ kiểu mới. Máy gieo sạ kéo tay và máy gieo sạ kéo máy.
76
TẠP CHÍ KHOA HỌC VÀ CÔNG NGHỆ, ĐẠI HỌC ĐÀ NẴNG - SỐ 2(25).2008
Máy sạ kéo tay và máy sạ kéo máy có nguyên lý gieo sạ giống nhau. Máy sạ kéo
tay dài 1,2 mét, gieo được 6 hàng lúa. Máy sạ kéo máy có kích thước dài 2,4 mét,
gieo được 12 hàng lúa. Trên máy sạ kéo máy có lắp thêm bàn trang phía trước
thùng chứa mộng mạ, để khoả lấp vết bánh xe, san phẳng mặt ruộng trước khi
mộng mạ rơi xuống. Trên máy sạ kéo tay không lắp bàn trang, để giảm bớt lực kéo
cho người gieo sạ. Dưới đây chúng tôi xin trình bày mẫu máy sạ kéo tay (Hình 3):
Mộng mạ được đổ vào
các ô chứa số 1, lượng mộng

xuống, kéo chốt 8 xoay một góc 900, thả cho chốt ăn vào rãnh của trục 6.
Chốt nối trục 6 và ống 5. Kéo càng 11, bánh xe lăn trên ruộng. Trục 6 và
ống 5 quay. Các gầu định lượng số 4 quay múc mộng mạ vào đầy gầu và
đổ ra mặt ruộng qua cửa số 10. Đến đầu bờ quay xe lại kéo luống tiếp theo,
1
1
9
1
8
2
3
5
6
7
4
H
ình 3: Mẫu máy sạ mộng mạ kéo tay
77
78
thì rút hai chốt số 8 lên, gầu định lượng không quay mộng mạ không bi rơi
ra ngoài. Trước khi về, nếu còn dư mộng mạ trong xe, cầm càng xe xoay
thùng chứa để đổ mộng mạ ra. Không nên để mộng mạ chứa trong xe, khi
di chuyển trên quãng đường dài.
Máy sạ mộng mạ kiểu mới đã giải quyết được một số vấn đề còn tồn tại
trong các máy gieo sạ hiện có:
- Mộng mạ được định lượng cưỡng bức, chứ không tự rơi vào hộp định
lượng, nên hạt phân bố đều trên mặt ruộng, không có chỗ dày, chỗ thưa.
- Mộng mạ hơi dài, vón vào nhau, máy vẫn sạ được. Do các gầu định lượng
có tác dụng đánh tơi các cục vón và múc vào đầy gầu.
- Máy có kết cấu đơn giản, dễ dàng sử dụng, giá thành thấp. Khi di chuyển