Tiểu luận: Thương Mại Điện Tử GVHD: Th.S Đoàn Ngọc Duy Linh
LỜI MỞ ĐẦU
Việt Nam đang trong giai đoạn hội nhập và phát triển mạnh mẽ về kinh tế, mang
lại rất nhiều cơ hội cũng như thách thức cho doanh nghiệp (DN). Hoạt động xuất nhập
khẩu của Việt Nam ngày một gia tăng rất nhanh, đặc biệt là xuất khẩu. Để đáp yêu cầu
quản lý lượng hàng hóa xuất nhập khẩu lớn, trong môi trường kinh tế hội nhập như thế,
Hải quan (HQ) Việt Nam đang đứng trước yêu cầu phải ngày càng hiện đại hoá thủ tục
để đáp ứng nhu cầu thông quan hàng hóa xuất nhập khẩu của DN. Và việc triển khai áp
dụng thủ tục hải quan điện tử để quản lý, thông quan nhanh chóng hàng hóa xuất nhập
khẩu, tạo thuận lợi cho DN là một nhu cầu tất yếu.
Thủ tục hải quan điện tử sẽ tạo cho DN lợi thế cạnh tranh tốt để vươn ra thị
trường quốc tế. Việc triển khai và thực hiện thủ tục hải quan điện tử là bước phát triển
tất yếu nhằm tạo thuận lợi cho hoạt động xuất khẩu hàng hóa trong bối cảnh thương mại
hóa toàn cầu và hội nhập kinh tế quốc tế. Thực hiện hải quan điện tử không chỉ nhằm
tạo thuận lợi cho cộng đồng DN, mà còn là giải pháp hữu hiệu để ngành hải quan nâng
cao năng lực xử lý công việc của mình.
Chính vì thế, năm 2005, Tổng cục Hải quan đã triển khai thí điểm thủ tục hải
quan điện tử tại Cục Hải quan TP.HCM và Cục Hải quan Hải Phòng theo Quyết định số
149/2005/QĐ-TTg ngày 20-6-2005 của Thủ tướng Chính phủ. Vậy hiện nay, hải quan
điện tử ở Việt Nam, mà cụ thể là ở Tp. HCM hoạt động ra sao? nó mang lại lợi ích hay
khó khăn gì cho DN cũng như cho cục hải quan?... Để hiểu rõ hơn về vấn đề này, nhóm
chúng tôi đã chọn đề tài “thực trạng áp dụng hải quan điện tử ở Tp. HCM” là đề tài
nghiên cứu cho môn học này.
Vì thời gian nghiên cứu đề tài có hạn, nên nhóm chỉ đi sâu nghiên cứu về thực
trạng hải quan điện tử ở Tp. HCM. Với với kiến thức mà nhóm đã học hỏi được cũng
như đã tìm hiểu, hy vọng sẽ có thể phân tích và nhìn nhận một cách cụ thể và khách
quan nhất đối với đề tài này.
Nhóm TH: Princesses 1
Tiểu luận: Thương Mại Điện Tử GVHD: Th.S Đoàn Ngọc Duy Linh
CHƯƠNG 1. CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ HẢI QUAN ĐIỆN TỬ
1.1. Khái niệm nghiệp vụ hải quan điện tử

Tiểu luận: Thương Mại Điện Tử GVHD: Th.S Đoàn Ngọc Duy Linh
- DN và cơ quan hải quan có khả năng kiểm soát toàn bộ quá trình luân chuyển
của bộ hồ sơ cũng như việc thực hiện thủ tục hải quan của nhân viên cấp dưới. Thông
tin khai hải quan cũng trở nên nhất quán, chuẩn hóa cả từ phía DN và Hải quan, tạo
thuận lợi cho công tác quản lý tại khâu thông quan và các khâu sau.
- Hạn chế việc gây phiền hà, sách nhiễu của công chức hải quan với DN do giảm
tiếp xúc trực tiếp giữa công chức hải quan và người khai hải quan
- Giảm tỷ lệ kiểm tra thực tế hàng hoá theo chủ quan của công chức hải quan
- Lệ phí hải quan được thu, nộp định kỳ hàng tháng và những thủ tục hải quan
được minh bạch hoá.
Bên cạnh đó DN còn có một số ưu đãi sau:
- Được tiếp nhận và đăng ký ngay khi DN đã truyền và mang hồ sơ đến.
- Cho phép điều chỉnh nếu có sai sót trong chứng từ điện tử.
- Hỗ trợ kịp thời để khắc phục những vướng mắc, sự cố kỹ thuật tại DN
- Ưu tiên đào tạo, bồi dưỡng miễn phí các chương trình mới nhất của Tổng cục
Hải quan.
 Thời gian thông quan trung bình được rút ngắn, chi phí thông quan hàng hóa
giảm, đặc biệt với hàng kinh doanh xuất khẩu, thủ tục hải quan điện tử đã thể hiện tính
thuận lợi so với thủ tục hải quan truyền thống.
1.4. So sánh hải quan điện tử và hải quan truyền thống
Nội dung Quy trình thủ tục HQ điện tử
Quy trình thủ tục HQ
truyền thống
Đăng ký
tờ khai
hải quan
Hồ sơ
Hồ sơ điện tử. Riêng luồng
vàng và luồng đỏ DN phải nộp,
xuất trình thêm hồ sơ giấy ngoài

Công chức tiếp nhận đề xuất
phân luồng và lãnh đạo đội
thông quan hoặc chi cục duyệt
phân luồng trên hệ thống.
Lãnh đạo đội thủ tục phân
luồng tờ khai và quyết định tỉ
lệ kiểm. Công chức tiếp nhận
in lệnh hình thức, mức độ
kiểm tra từ hệ thống và lãnh
đạo chi cục quyết định hình
thức, mức độ tỉ lệ kiểm tra.
Kiểm tra
hảng hoá
Trách
nhiệm
kiểm tra
hàng
hoá.
Chi cục hải quan điện tử không
kiểm tra như các chi cục hải
quan cửa khẩu khác.
Việc kiểm tra hàng hoá do
đội thủ tục tại chi cục hải
quan cửa khầu( nơi có hàng
hoá xuất nhập) thực hiện.
Ghi
kết quả
kiểm tra
Kết quả kiểm tra được công
chức kiểm tra nhập vào hệ

Đội thủ tục hàng hoá thực
hiện sau khi hàng đã được
kiểm tra.
Kiểm tra DN tự khai, tự chịu trách nhiệm Tờ khai phải qua khâu kiểm
Nhóm TH: Princesses 4
Tiểu luận: Thương Mại Điện Tử GVHD: Th.S Đoàn Ngọc Duy Linh
tra, xác
định giá
và tính
thuế
tính thuế về thông tin khai báo. Hệ thống
tự kiểm tra tính thuế.
tra tính thuế.
Thông
báo thuế
Thông báo thuế được gửi kèm
theo thông tin phản hồi cho DN
khi duyệt phân luồng tờ khai.
Công chức hải quan ra thông
báo thuế, quyết định điều
chỉnh thuế khi DN đăng ký tờ
khai, tính thuế.
Nộp thuế
và các
khoản
phải thu
khác
Nộp
lệ phí
Nộp định kỳ hàng tháng từ ngày

thực hiện sau khi hàng hoá được
thông quan.
Do đội kế toán thuế và phúc
tập hồ sơ thực hiện sau khi
hàng hoá được thông quan.
Lưu trữ
hồ sơ
Cơ quan hải quan chỉ lưu bộ hồ
sơ kèm theo tờ khai đối với
hàng luồng vàng và luồng đỏ.
Đối với hàng luồng xanh: cơ
quan hải quan chỉ lưu một tờ
khai, DN lưu một tờ khai kèm
bộ hồ sơ và hỉ xuất trình khi cơ
quan hải quan yêu cầu. Hồ sơ
do hải quan sau thông quan lưu.
Bộ hồ sơ (bản sao) khi làm
thủ tục xong, cơ quan hải
quan lưu toàn bộ, chỉ trả lại
DN một tờ khai, bộ hồ sơ bản
chính DN giữ. Hồ sơ do đội
kế toán thuế và phúc tập hồ
sơ lưu.
Nhóm TH: Princesses 5
Tiểu luận: Thương Mại Điện Tử GVHD: Th.S Đoàn Ngọc Duy Linh
CHƯƠNG 2. THỰC TRẠNG ÁP DỤNG HẢI QUAN ĐIỆN TỬ TẠI TP.HCM
2.1. Quá trình áp dụng
2.1.1. Quá trình áp dụng thí điểm
Vào ngày 29-7-2005, Chi cục Hải quan điện tử TPHCM được ra mắt và đến sáng
04/10/2005 thì đã chính thức tiến hành khai hải quan qua mạng, gần 20 DN đã thực hiện

Sau hơn một tháng thực hiện thí điểm thông quan điện tử tại TP.HCM, đã đạt
được nhiều kết quả, thế nhưng để bước hiện đại hóa này đạt được những mong muốn
như tiêu chí đề ra thì còn rất nhiều vấn đề phải giải quyết.
Theo Cục Hải quan TP.HCM, triển khai thủ tục hải quan điện tử là nhiệm vụ
trọng tâm của kế hoạch hiện đại hóa ngành hải quan trong giai đoạn trước mắt cũng như
lâu dài. Trên tinh thần đó, qua một tháng (từ ngày 4-10 đến 4-11) thực hiện thí điểm
thông quan điện tử tại TP.HCM, Chi cục Hải quan Điện tử TP.HCM đã xử lý 576 tờ
khai, gồm 509 tờ khai nhập khẩu và 67 tờ khai xuất khẩu.
Cụ thể: xuất khẩu có 67 tờ khai luồng xanh; nhập khẩu có 216 tờ khai luồng
xanh, 269 tờ khai luồng vàng và 24 tờ khai luồng đỏ. Tờ khai luồng vàng gồm hàng
thuộc diện kiểm định, hàng bắt buộc có giấy phép, hàng phải đăng ký kiểm tra chất
lượng nhà nước, DN có nợ thuế, hàng nộp thuế ngay… và phân luồng đỏ gồm hàng
thuộc diện phải dán tem, hàng có nghi ngờ về thuế suất.
Được biết, thời gian làm thủ tục và thông quan hàng hóa của luồng xanh 3-10
phút, luồng vàng 20-30 phút, luồng đỏ 1-3 tiếng đồng hồ. Việc nhận hàng, xuất hàng để
hải quan xác nhận hàng đã thực nhập, đã thực xuất tùy thuộc vào việc chuẩn bị hồ sơ
giao nhận hàng, phương tiện vận tải và các hoạt động nghiệp vụ khác của các cơ quan
hữu quan…
Theo ông Nguyễn Thành Long, Phó Chi cục trưởng Chi cục Hải quan Điện tử
TP.HCM, tổng số DN được cấp giấy công nhận tham gia thủ tục hải quan điện tử là 25
DN, song mới có 20 DN tham gia làm thủ tục hải quan. Từ 20 DN này, tổng kim ngạch
xuất nhập khẩu đã đạt 51,29 triệu USD, trong đó xuất khẩu đạt 16 triệu USD, nhập khẩu
đạt 35,29 triệu USD. Từ đây cũng tính được tổng số thuế phải thu là 102 tỷ đồng, số
thuế đã thu được 23,4 tỷ đồng.
 Hải quan điện tử ra đời nhằm tiến đến mục đích đơn giản hoá thủ tục xuất nhập
khẩu, qua đó tạo điều kiện tốt hơn cho DN cũng như góp phần cải cách thủ tục hành
chính hải quan, tạo thuận lợi cho thương mại và thúc đẩy kinh tế phát triển. Với chương
trình phát triển hải quan điện tử Tp. HCM giai đoạn 2008 - 2010 đã được đưa ra, nổi bật
là hàng loạt dịch vụ hải quan sẽ ra đời. Nó hoạt động ra sao, có giúp DN tham gia xuất
Nhóm TH: Princesses 7

tục hải quan điện tử nhờ tiết kiệm thời gian đi lại, ít sử dụng giấy tờ, hàng hoá được
thông quan nhanh chóng, tăng doanh thu cho DN...
Nhóm TH: Princesses 8
Tiểu luận: Thương Mại Điện Tử GVHD: Th.S Đoàn Ngọc Duy Linh
Thực hiện thủ tục hải quan điện tử là một trong những chiến lược cải cách và
hiện đại hóa của ngành Hải quan. Sau gần 4 năm triển khai thí điểm theo tinh thần
Quyết định số 149/2005/QĐ-TTg ngày 20/6/2005 của Thủ tướng Chính phủ về việc
thực hiện thí điểm thủ tục hải quan điện tử, đến nay thủ tục hải quan điện tử đã được dư
luận xã hội, đặc biệt là cộng đồng DN quan tâm, bước đầu tạo động lực cho triển khai
thủ tục hải quan điện tử. Hiện nay, ngoài Cục Hải quan Hải Phòng và Thành phố Hồ Chí
Minh đang triển khai thực hiện thủ tục hải quan điện tử, 5 Cục Hải quan địa phương
khác gồm Đồng Nai, Bình Dương, Hà Nội, Lạng Sơn và Đà Nẵng cũng đang ráo riết
chuẩn bị để thực hiện phương án mở rộng thủ tục hải quan điện tử của Tổng cục Hải
quan đề ra.
Vào tháng 5/2009, Cục Hải quan TP.HCM tổ chức tập huấn cho các chi cục hải
quan trực thuộc và các DN về Khai báo hải quan điện tử. Đến nay, 11 chi cục trực thuộc
Cục Hải quan TP.HCM với hơn 90% DN tham gia xuất nhập khẩu thực hiện Khai báo
hải quan điện tử.
2.2. Những lợi ích và hạn chế của hải quan điện tử Tp. HCM
2.2.1. Những lợi ích
Hải quan điện tử được xây dựng dựa trên công nghệ thông tin và quy trình
nghiệp vụ đơn giản, hài hòa, thống nhất và phù hợp với chuẩn mực và thông lệ quốc tế.
Thủ tục hải quan điện tử có những ưu điểm mà thủ tục hải quan thông thường không có
được. Do vậy khi thực hiện thông quan điện tử sẽ đem lại rất nhiều lợi ích cho DN đồng
thời đảm bảo nguồn thu cho Nhà nước. Điều này rất quan trọng khi hội nhập kinh tế
quốc tế ngày càng sâu rộng.
Với hình thức thông quan điện tử, DN chỉ cần sử dụng máy tính có nối mạng trực
tiếp với cơ quan hải quan hoặc thông qua một DN trung gian để thực hiện khai báo và
truyền thẳng thông tin khai báo về hàng hoá xuất nhập khẩu tới hải quan. DN có thể gửi
tờ khai trong bất cứ thời điểm nào trong ngày cho hải quan chứ không bó buộc trong giờ

- Một là, quy trình thủ tục đơn giản, rõ ràng, dễ thực hiện do DN chỉ cần khai
thông tin tờ khai điện tử và gửi đến cơ quan Hải quan cửa khẩu để làm thủ tục đăng ký
tờ khai hải quan (khai báo hải quan); Việc khai báo hải quan điện tử ít sử dụng giấy tờ
mẫu biểu hơn, việc lưu trữ số liệu, hồ sơ dễ dàng, thuận tiện... Vì vậy, DN tiết kiệm
được thời gian, chi phí, nhân lực, tạo được sự chủ động và cắt giảm chi phí hạ giá thành
sản phẩm. Nếu hàng hóa thuộc luồng xanh (hàng hóa miễn kiểm tra thực tế) thì DN chỉ
cần tiếp xúc với cơ quan hải quan ở khâu đóng dấu hoàn thành thủ tục hải quan và thông
quan hàng hóa xuất nhập khẩu. Đối với hàng hóa thuộc luồng vàng và đỏ thì thụ tục
cũng không quá phức tạp. Việc này giúp DN tiết kiệm chi phí và thời gian đi lại làm thủ
tục, thông qua đó tăng cường khả năng cạnh tranh của DN.
Nhóm TH: Princesses 10
Tiểu luận: Thương Mại Điện Tử GVHD: Th.S Đoàn Ngọc Duy Linh
- Hai là, các quy định, chính sách liên quan được công bố trên website Hải quan.
Việc này giúp cho DN chủ động trong các hoạt động xuất nhập khẩu của mình, trong đó
có việc làm thủ tục hải quan. Năng lực về quản lý dữ liệu khai báo hải quan của DN
được nâng cao, đặc biệt là những DN sử dụng dịch vụ Đại lý thủ tục hải quan dễ dàng
theo dõi được số liệu, kiểm soát được quá trình thông quan hàng hóa…
- Ba là, các chuẩn mực khai hải quan điện tử phù hợp với thông lệ quốc tế nên các
DN trong nước làm việc với các DN nước ngoài sẽ thuận tiện hơn. DN có thể biết trước
được những thông tin mà cơ quan hải quan ra quyết định như xuất nhập hàng gì, với lô
hàng như thế này sẽ được lãi bao nhiêu, qua đó các DN sẽ phán đoán được tình hình.
- Bốn là, đối với những DN là thượng nhân ưu tiên đặc biệt còn được hưởng
những lợi ích như được sử dụng tờ khai hải quan tạm để giải phóng hàng; được hoàn
thành thủ tục thông quan trên cơ sở sử dụng tờ khai điện tử một lần/1 tháng cho tất cả
hàng hóa xuất khẩu, nhập khẩu thường xuyên với cùng một đối tác, cùng một loại hình
xuất khẩu, nhập khẩu, đã được giải phóng hàng theo các tờ khai tạm; được kiểm tra hồ
sơ hoặc kiểm tra thực tế hàng hóa tại trụ sở của thương nhân ưu tiên đặc biệt hoặc tại
địa điểm khác do thượng nhân ưu tiên đặc biệt đăng ký, được cơ quan hải quan chấp
nhận; được thực hiện thủ tục hải quan điện tử trong thời gian 24 giờ trong ngày và 7
ngày trong tuần.

chưa đáp ứng được yêu cầu thường xuyên bị nghẽn, bị ngắt, do vậy một số trường hợp
phải chuyển sang làm thủ công..., ảnh hưởng đến việc triển khai mở rộng đối với các
loại hình và đối tượng DN.
- Hệ thống phần mềm dùng trong ngành hải quan vẫn chưa được đa tích hợp, sử
dụng chưa tiện lợi, cho nên, có tình trạng một nhân viên hải quan phải sử dụng cùng lúc
nhiều chương trình phần mềm trong quá trình giải quyết thủ tục hải quan, Cục Hải quan
Tp.HCM đưa ra ví dụ, hệ thống chưa tích hợp với hệ thống kế toán KT559, Riskman
nên thông tin cưỡng chế thuế, thông tin vi phạm không được cập nhật tự động vào hệ
thống quản lý rủi ro để phân luồng mà phải thực hiện bằng thủ công. Phần mềm của hải
quan đôi khi chưa đáp ứng được nhu cầu cần khai báo bổ sung của DN, khiến nhiều DN
lúng túng không biết phải xử lý thế nào cho một số chi tiết phát sinh trong quá trình khai
báo. Hơn nữa, hầu hết các phần mềm lại được thiết kế dựa trên quy trình nghiệp vụ thủ
công, nên áp dụng trong giải quyết các thủ tục hải quan hiện đại là không phù hợp.
Nhóm TH: Princesses 12
Tiểu luận: Thương Mại Điện Tử GVHD: Th.S Đoàn Ngọc Duy Linh
- Chương trình chưa thiết kế các nội dung khai báo lý do đề nghị chỉnh sửa tờ khai
của DN, thông báo tự động trạng thái tờ khai đề nghị chỉnh sửa của DN và trình tự các
bước thủ tục chỉnh sửa tờ khai thiết kế trên chương trình chưa hợp lý, cho nên những
trường hợp tờ khai có chỉnh sửa thường được xử lý chậm. Do đó cơ quan hải quan phải
thường xuyên kiểm tra danh mục tờ khai yêu cầu sửa của DN và phải liên lạc với DN
qua điện thoại để biết các nội dung cần chỉnh sửa mới có thể chấp nhận.
- Chi cục hải quan điện tử TP.HCM cũng thừa nhận, mô hình áp dụng cho hải
quan điện tử không đầy đủ, vẫn còn dùng hình thức truyền thống là DN khai báo, làm
thủ tục trực tiếp với cơ quan hải quan. Hệ thống vẫn chưa kết nối được với các tổ chức
thương mại, các cơ quan quản lý nhà nước như thuế, ngân hàng, các bộ ngành, các tổ
chức dịch vụ khác… để thu thập, xử lý thông tin phục vụ cho thông quan hàng hoá và
quản lý hải quan.
- Ý thức tuân thủ pháp luật liên quan đến hoạt động xuất nhập khẩu hàng hóa còn
thấp, một bộ phận các DN chưa nghiên cứu sâu, đầy đủ và hệ thống các quy định mới
của pháp luật hải quan, một số DN lợi dụng sự thông thoáng và tạo điều kiện thuận lợi

nhiều vấn đề “phát sinh”. Nếu hàng hoá của DN bị phân luồng vàng hoặc đỏ buộc DN
phải mang hồ sơ lên cho hải quan đối chiếu và mất thời gian chẳng kém gì đi làm thủ
công tại các cửa khẩu.
- Hạn chế về nguồn nhân lực: Thứ nhất là ý chí của lãnh đạo “phải có sự chỉ đạo
quyết liệt của các cấp liên quan”. Trình độ tin học còn nhiều hạn chế. Số cán bộ liên
quan đến nghiệp vụ của ngành hải quan điện tử hiện nay “vừa thiếu lại vừa yếu, cán bộ
chuyên sâu về mạng, hệ thống,… có rất ít”. Đội ngũ cán bộ công nhân viên chưa đáp
ứng kịp yêu cầu về mặt tin học, thao tác xử lý và công nghệ thông tin còn yếu. Cộng với
việc cán bộ doanh nghiệp nhiều người còn nhiều trình độ hạn chế, lại ngại học hỏi, giấu
điểm yếu, không chịu thay đổi cách làm việc.
 Sau nhiều năm triển khai, việc khai báo bằng thủ tục hải quan điện tử vẫn còn
quá nhiều trục trặc, vẫn phải dùng kỹ thuật thủ công để chỉnh sửa. Và như vậy, rắc rối
vẫn còn, phiền hà vẫn lắm và thời gian không tiết kiệm cho DN.
Thực tế cho thấy vẫn còn nhiều vấn đề đặt ra cần khẩn trương hoàn thiện mới
mong “cải tiến mang tính đột phá” này có thể áp dụng rộng rãi...
Theo nhận xét của một nhân viên công ty giao nhận, hải quan điện tử đến giờ
phút này thực chất chỉ là chuyển đổi công việc nhập dữ liệu vào máy tính từ nhân viên
hải quan sang phía DN.
Giám đốc một công ty giao nhận than: “Chỉ thêm việc cho DN chứ cải tiến gì
đâu”. Theo vị giám đốc này, gọi là hải quan điện tử nhưng thực chất vẫn rất thủ công, vì
Nhóm TH: Princesses 14