ĐỀ CƯƠNG MÔN HỌC:
PHÊ BÌNH VĂN HỌC NGHỆ THUẬT TRÊN BÁO CHÍ
Đại học Quốc gia Hà Nội
Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn
Khoa Báo chí
Bộ môn: Văn hóa Truyền thông

1. Thông tin về giảng viên:
- Họ và tên: Nguyễn Thị Minh Thái
- Chức danh, học hàm, học vị: PGS.TS, giảng viên chính.
- Thời gian, địa điểm làm việc: Giảng viên thông báo cho sinh viên vào giờ học
đầu tiên của môn học.
- Địa chỉ liên hệ: như trên
- Điện thoại: 04.8698090 / 0903254269
- Email: [email protected]
- Các hướng nghiên cứu chính:
Văn hóa nghệ thuật hiện đại; mối quan hệ truyền thông giữa văn hóa, văn
nghệ và truyền thông hiện đại; lý thuyết truyền thông; ứng dụng nghiên cứu văn
hóa học, nghệ thuật học vào truyền thông.
- Các giảng viên tham gia giảng dạy:
Theo điều hành của Bộ môn Văn hóa - Truyền thông
2. Thông tin chung về môn học:
- Tên môn học: Phê bình văn học nghệ thuật trên báo chí
Tiếng Anh: Art and literature critics
- Mã môn học: JOU2011
- Số tín chỉ: 02
- Môn học: Bắt buộc
- Các môn học tiên quyết: Cơ sở lý luận Báo chí Truyền thông.
- Các môn học kế tiếp: Không.
1
- Các yêu cầu đối với môn học: Phương tiện kỹ thuật đầy đủ (máy tính, màn

2
+ Sinh viên trau dồi thói quen đọc, hiểu, thưởng thức và phân tích, bình luận.
+ Sinh viên hình thành phương pháp tư duy và phối hợp được hai phương pháp:
tư duy cảm tính và tư duy lý tính.
+ Sinh viên học và áp dụng được phương pháp học tập hiện đại: chủ động, độc
lập trong sự “tự học” như là phương pháp học đại học tốt nhất hiện nay.
+ Sinh viên có một phương pháp tiếp cận văn hóa, văn học nghệ thuật đặc thù
cho những người làm báo.
+ Sinh viên có những thao tác báo chí đặc thù để tổ chức loại văn bản truyền
thông đặc thù (bài phê bình), đồng thời cũng có thể thành thạo thao tác biên tập
đặc thù đối với loại văn bản truyền thông này.
3.2. Mục tiêu chi tiết của môn học
Nội dung Bậc 1 Bậc 2 Bậc 3
Nội dung 1:
Lý luận
chung về tác
phẩm văn
học nghệ
thuật
• Nêu khái quát về
thế giới nghệ
thuật: Đây là thế
giới thứ hai, được
sáng tạo trên cơ sở
thế giới thứ nhất là
thế giới hiện thực.
• Trình bày quá
trình ra đời của
môn học Phê bình
văn học nghệ thuật

công việc phê
bình văn học
• Giải thích các
thuật ngữ:
 Nghệ thuật – Tác
phẩm nghệ thuật.
 Văn học – Tác
phẩm văn học.
Riêng phần nghệ
thuật, chú ý hai loại
tác phẩm nghệ thuật
có cơ sở văn bản gần
với văn bản văn
chương, đó là: tác
phẩm vở diễn của sân
khấu và tác phẩm
phim truyện của điện
ảnh.
• Phân tích nội
hàm và khả năng
sử dụng của các
thuật ngữ này.
• Nêu và lý giải
các cách hiểu
không chính xác,
phiến diện về các
thuật ngữ này.
Nội dung 3:
Ích lợi của
phê bình văn

Nội dung 4:
- Nguyên tắc 1:
Chủ thể viết
bình luận
- Nguyên tắc
2:
Kỹ thuật
viết bình
luận
• Nêu được câu hỏi
về bình luận tác phẩm
văn học: Vấn đề nào
trong tác phẩm văn
học sẽ được đặt ra để
bình luận trong bài
viết của mình?
• Nêu được câu hỏi:
Ngôn ngữ báo chí nào
sẽ được sử dụng trong
việc tạo lập bài báo
bình luận văn chương?
• Mô tả các kỹ
năng được sử dụng
để phát hiện và
phân tích vấn đề
đặt ra trong bài
bình luận.
• Mô tả kỹ thuật
sử dụng tiếng Việt
trong loại bài báo

luận thơ.
Phân tích các văn
bản bình luận thơ
trên báo in và các
phong cách viết.
Nội dung 6:
Cách tổ
chức bài
• Nêu được lý luận
về thể loại truyện
ngắn.
• Phân tích được
cách thưởng thức
truyện ngắn.
• Ứng dụng các
lý thuyết về
truyện ngắn và
5
bình luận
truyện ngắn.
mỹ học tiếp nhận
truyện ngắn để tổ
chức bài bình luận
truyện ngắn.
• Phân tích các
văn bản bình luận
truyện ngắn trên
báo in và các
phong cách viết.
Nội dung 7:

• Sản phẩm thể
hiện được quá trình
làm việc nhóm của
sinh viên.
• Nhóm sinh
viên thuyết trình
trôi chảy, giàu sức
thuyết phục về
sản phẩm của
nhóm.
4. Tóm tắt nội dung môn học:
6
Phê bình văn học nghệ thuật trên báo chí là môn học cung cấp những lý
luận cơ bản về văn học và nghệ thuật học, đặc biệt là văn học, nghệ thuật của
ngôn từ. Trên cơ sở đó, người học có thể phát hiện, lý giải được những vấn đề
bản chất luôn phát sinh từ thực tiễn phát triển sinh động của đời sống văn học
nghệ thuật đương đại và có thể thông tin về những vấn đề này dưới dạng tác
phẩm báo chí, cụ thể là văn bản truyền thông.
Riêng đối với sinh viên, yêu cầu chủ yếu là viết được loại bài giới thiệu
tác phẩm văn học. Còn đối với những sinh viên khá giỏi thì có thể viết được
loại bài cao hơn, đó là bài phê bình tác phẩm văn học.
5. Nội dung chi tiết môn học:
Nội dung 1. Lý luận chung về tác phẩm văn học nghệ thuật
1.1. Khái quát về thế giới nghệ thuật
1.2. Khái quát về môn học “Phê bình văn học nghệ thuật trên báo chí”
1.3. Phương pháp sáng tạo và tổ chức tác phẩm nghệ thuật của nghệ sỹ
1.4 Mỹ học tiếp nhận tác phẩm nghệ thuật của công chúng
1.5 Cách thông tin, bình luận và định hướng thẩm mỹ của nhà báo về tác phẩm
nghệ thuật đối với công chúng
Nội dung 2. Định nghĩa công việc phê bình văn học

5.3 Ứng dụng các lý thuyết về truyện ngắn và mỹ học tiếp nhận truyện ngắn để
tổ chức bài bình luận
Nội dung 7. Cách viết bài phê bình tác phẩm tiểu thuyết
5.1. Lý luận về thể loại tiểu thuyết
5.2. Cách thưởng thức tiểu thuyết
5.3 Ứng dụng các lý thuyết tiểu thuyết và mỹ học tiếp nhận tiểu thuyết để tổ
chức bài bình luận
Nội dung 8. Thuyết trình bài tập nhóm
6. Học liệu
6.1. Học liệu bắt buộc:
1. Đào Duy Anh, Nghiên cứu văn hóa và ngữ văn, Nxb Giáo dục, H., 2005.
2. Lại Nguyên Ân (Biên soạn), 150 thuật ngữ văn học, Nxb Đại học Quốc gia,
H., 1999.
8
3. Nguyễn Phan Cảnh, Ngôn ngữ thơ, Nxb Văn hóa Thông tin, H., 2003.
4. Hoàng Ngọc Hiến, Văn học…gần và xa, Nxb Giáo dục, H., 2003.
5. Hoài Thanh, Hoài Chân, Thi nhân Việt Nam, Nxb Văn học, H., 2003.
6. Nhiều tác giả, Đổi mới tư duy tiểu thuyết, Nxb Hội nhà văn, H., 2002.
7. Bùi Việt Thắng, Truyện ngắn – Những vấn đề lý thuyết và thực tiễn thể loại,
Nxb Đại học Quốc gia Hà Nội, H., 2000.
6.2. Học liệu tham khảo:
8. Lại Nguyên Ân, Sống với văn học cùng thời, Nxb Văn học, H., 1998.
9. Trương Đăng Dung, Tác phẩm văn học như là quá trình, Nxb Khoa học xã
hội, H., 2004.
10. Đặng Anh Đào, Tài năng và người thưởng thức, Nxb Hội Nhà văn, H.,
1994.
11. Vũ Quang Hào, Ngôn ngữ báo chí, Nxb Đại học Quốc gia, H., 2001
12. Hoàng Ngọc Hiến, Tập bài giảng nghiên cứu văn học, Nxb Giáo dục, H., 1997.
13. Phan Ngọc, Cách giải thích văn học bằng ngôn ngữ học, Nxb Trẻ TP HCM,
1995.

Cộng 14 0 4 10 2 30
7.2. Lịch trình cụ thể cho từng nội dung
Tuần 1 - Nội dung 1: Dẫn nhập môn Phê bình văn học nghệ thuật trên báo chí
Hình thức tổ
chức dạy học
Thời gian,
địa điểm
Nội dung chính Yêu cầu SV
chuẩn bị
Ghi chú
Lý thuyết
2 giờ tín chỉ
- Định nghĩa nghệ
thuật và so sánh hai
loại tư duy: tư duy
nghệ thuật và tư duy
khoa học.
- Giải thích tên, khái
quát về môn học này
và đưa ra những yêu
cầu hiểu biết về môn
Đọc phần lý
thuyết chung về
nghệ thuật trong
sách 150 thuật
ngữ văn học của
Lại Nguyên Ân.
Chú ý các định
nghĩa về nghệ
thuật, tác phẩm

Hình thức tổ
chức dạy học
Thời gian,
địa điểm
Nội dung chính Yêu cầu SV
chuẩn bị
Ghi chú
Thảo luận
2 giờ tín chỉ
- Giải thích cách sáng
tạo tác phẩm nghệ
thuật đặc thù của nghệ
sỹ.
- Mỹ học tiếp nhận tác
phẩm nghệ thuật của
công chúng.
- Cách thông tin, bình
luận và định hướng
thẩm mỹ của nhà báo
về tác phẩm nghệ
thuật đối với công
- Đọc các tài liệu
trong danh mục
tham khảo do
giảng viên cung
cấp (Sách Phê bình
văn học nghệ thuật
trên báo chí, trang
47).
- Nghiên cứu kỹ

chuẩn bị
Ghi chú
Lý thuyết
2 giờ tín chỉ
- Giải thích văn học
như một nghệ thuật
của ngôn từ và giải
thích tác phẩm văn
học.
- Định nghĩa các thuật
ngữ:
- Đọc các tài liệu
theo yêu cầu của
giảng viên
(Tìm các mục từ
tương ứng với các
khái niệm trong
sách 150 thuật
12
 Nghệ thuật
 Tác phẩm nghệ
thuật
 Văn học
 Tác phẩm văn
học
 Phê bình văn học
ngữ văn học)
Bài tập nhóm (có
tính điểm): Phân
biệt các bài phê

- Mỗi nhóm chuẩn
bị: Một số tờ báo
cuối tuần có nhiều
bài viết giới thiệu
và phê bình văn
học và thảo luận.
- Đọc tài liệu và
xây dựng đề
cương thảo luận,
chuẩn bị cho buổi
thảo luận kế tiếp
13
báo viết về tác phẩm
văn học và những tác
phẩm văn học được
đăng trên báo.
theo những hướng
nội dung do giảng
viên cung cấp
Bài tập nhóm
Tuần 5 - Nội dung 3: Sự cần thiết của Phê bình văn học trên báo chí
Hình thức tổ
chức dạy học
Thời gian,
địa điểm
Nội dung chính Yêu cầu SV
chuẩn bị
Ghi chú
Lý thuyết
2 giờ tín chỉ

mình có thể viết
loại bài nào: giới
thiệu hay phê
bình?
Bài tập nhóm: Cả
nhóm cùng nhau
thảo luận về nghệ
14
thuật viết của
những nhà báo
qua những bài viết
hay ở 2 mức độ:
giới thiệu hay phê
bình tác phẩm văn
học.
Tuần 6 - Nội dung 3: Trọng tâm, mục tiêu và lợi ích của phê bình văn học
Hình thức tổ
chức dạy học
Thời gian,
địa điểm
Nội dung chính Yêu cầu SV
Chuẩn bị
Ghi chú
Thực hành
2 giờ tín chỉ
- Lợi ích của việc phê
bình tác phẩm văn học
trên báo chí:
+ Đối với sinh viên
đang học môn này:

văn học.
Bài tập nhóm:
Thảo luận về sự di
chuyển các vị trí:
là nhà báo hoặc là
người đọc với tác
phẩm văn học.
Tuần 7 - Nội dung 4 – Nguyên tắc 1: Chủ thể viết bình luận văn học trên báo
chí
Hình thức tổ
chức dạy học
Thời gian,
địa điểm
Nội dung chính Yêu cầu SV
Chuẩn bị
Ghi chú
Lý thuyết
2 giờ tín chỉ
- Chủ thể viết bình
luận: phải là người có
chuyên môn về lĩnh
vực văn học (có một
bằng tốt nghiệp cử
nhân văn học là tốt
nhất).
Nếu không phải tự
học để có đủ kiến văn
cần thiết nhằm làm tốt
hai công việc: viết bài
và biên tập các bài

tích về chủ thể viết
bình luận.
- Sinh viên thực hành
Đọc tài liệu theo
yêu cầu của giảng
viên (Đọc toàn bộ
tài liệu trong Danh
mục học liệu bắt
buộc và học liệu
tham khảo của
môn học)
Bài tập lớn: Mỗi
nhóm chọn ra 3
bài viết được cho
là hay nhất về phê
bình văn học để
đem ra thảo luận
chung.
Tuần 9 - Nội dung 4 – Nguyên tắc 2: Kỹ thuật viết bình luận văn học trên báo chí
Hình thức tổ
chức dạy học
Thời gian,
địa điểm
Nội dung chính Yêu cầu SV
chuẩn bị
Ghi chú
Thảo luận
2 giờ tín chỉ
- Kỹ năng đặt và giải
quyết câu hỏi: Vấn đề sẽ

2 giờ tín chỉ
tương đương
6 giờ tự học
thực tế
Kỹ thuật sử dụng lưu
loát tiếng Việt và
ngôn ngữ báo chí
trong bài bình luận
- Đọc sách Cách
giải thích văn học
bằng ngôn ngữ học
của Phan Ngọc:
Đọc bài Thơ là gì?
trang 29 – 44.
- Đọc sách Ngôn
ngữ báo chí của
Vũ Quang Hào:
trang 17 – 87.
- Thử viết một
bài giới thiệu hoặc
phê bình về một
tác phẩm văn học
nghệ thuật tự
chọn.
Tuần 11 - Nội dung 5: Cách viết bài phê bình thơ trữ tình
Hình thức tổ Thời gian, Nội dung chính Yêu cầu SV Ghi chú
18
chức dạy học địa điểm chuẩn bị
Lý thuyết
2 giờ tín chỉ

Hình thức tổ
chức dạy học
Thời gian,
địa điểm
Nội dung chính Yêu cầu SV
chuẩn bị
Ghi chú
Lý thuyết
2 giờ tín chỉ
- Lý luận về thể loại
truyện ngắn.
- Cách thưởng thức
truyện ngắn.
- Ứng dụng các lý
thuyết về truyện ngắn
- Đọc Văn học…
gần và xa của
Hoàng Ngọc Hiến:
trang 141 – 233.
- Đọc tài liệu do
giảng viên chỉ dẫn
19
và mỹ học tiếp nhận
truyện ngắn để tổ
chức bài bình luận.
Bài tập nhóm:
- Cùng chọn
truyện ngắn đã
được đăng trên
báo và cùng phân

20
- Cùng chọn tiểu
thuyết và cùng
phân tích.
- Đặt tên cho bài
viết của từng cá
nhân và làm dàn ý
- Phân tích một
bài viết hay về
tiểu thuyết nào đó
và có thể viết một
bài riêng về tiểu
thuyết này.
Tuần 14. Thuyết trình bài tập lớn theo nhóm:
Hình thức tổ
chức dạy học
Thời gian,
địa điểm
Nội dung chính Yêu cầu SV
Chuẩn bị
Ghi chú
Thực hành
2 giờ tín chỉ
- Các nhóm thuyết
trình theo thứ tự đã
bốc thăm.
- Cả lớp thảo luận về
sản phẩm của từng
nhóm. Tổng thời gian
trình bày và thảo luận

Nội dung chính Yêu cầu SV
chuẩn bị
Ghi chú
Thực hành
2 giờ tín chỉ
- Những nhóm cuối
cùng tiến hành thuyết
trình.
- Giải đáp các thắc
mắc của sinh viên.
- Hướng dẫn thi hết
môn.
Xây dựng đề
cương ôn tập,
chuẩn bị cho thi
hết môn
8. Chính sách đối với môn học
• Thực hiện đầy đủ nhiệm vụ của môn học được ghi trong đề cương môn học.
• Các bài tập phải nộp đúng hạn.
• Nghỉ học quá 20% tổng số giờ sẽ không được thi hết môn.
• Chuẩn bị bài trước khi đến lớp theo hướng dẫn trong đề cương môn học.
9. Phương pháp, hình thức kiểm tra - đánh giá kết quả học tập môn học
9.1. Mục đích và trọng số kiểm tra
Hình thức
Tính chất của nội
dung kiểm tra
Mục đích kiểm tra Trọng số
Đánh giá thường
xuyên
Các vấn đề lí thuyết Đánh giá khả năng

Loại bài tập này thường dùng để kiểm tra sự chuẩn bị, tự nghiên cứu của sinh
viên về một vấn đề không lớn nhưng trọn vẹn. Các tiêu chí đánh giá các loại bài
tập này có thể bao gồm:
- Nội dung:
1) Xác định vấn đề nghiên cứu, nhiệm vụ nghiên cứu rõ ràng, hợp lí.
2) Thể hiện kĩ năng phân tích, tổng hợp trong việc giải quyết các nhiệm vụ
nghiên cứu.
3) Có bằng chứng về việc sử dụng các tài liệu do giảng viên hướng dẫn.
-Hình thức:
4) Ngôn ngữ trong sáng, trích dẫn hợp lệ, không dài quá so với qui định của
giảng viên (Ví dụ: không dài quá 3 trang A4).
Ngoài ra, tuỳ loại vấn đề mà giảng viên có thể có các tiêu chí đánh giá riêng.
9.2.2. Loại bài tập nhóm/tháng
Do yêu cầu đặc thù của loại bài tập này nên tiêu chí đánh giá bài tập nhóm
tháng có thể được thể hiện qua báo cáo mà nhóm phải thực hiện theo mẫu sau:
23
Trường ĐHKHXH&NV
Khoa Báo chí
Báo cáo kết quả nghiên cứu nhóm
Vấn đề nghiên cứu:
1) Danh sách nhóm và các nhiệm vụ được phân công.
STT Họ và tên Nhiệm vụ được phân
công
Ghi chú
1. Nguyễn Văn A Nhóm trưởng
2.
2) Quá trình làm việc của nhóm (miêu tả các buổi họp, có thể có biên bản kèm
theo).
3) Tổng hợp kết quả làm việc nhóm.
4) Kiến nghị, đề xuất (nếu có).

+++++++
Nguồn: http://dt.ussh.edu.vn, ngày download: 19/11/2009
DUYỆT
(Khoa/trường)
PGS.TS. Đinh Văn
Hường
CHỦ NHIỆM BỘ MÔN
(Ký tên)
PGS.TS. Nguyễn Thị Minh
Thái
GIẢNG VIÊN
(Ký tên)
PGS.TS. Nguyễn Thị Minh
Thái
25