Tìm hiểu nền kiến trúc Hi Lạp cổ đại
Sự xuất hiện nền văn minh Hi Lạp, tiền đề cho nghệ thuật kiến trúc và điêu khắc
phát triển:
Vào khoảng thế kỉ VIII trước công nguyên, một nhà nước chiếm hữu nô lệ ra đời và
tồn tại ở phía bên kia Địa Trung Hải đến thế kỉ thứ II trước Công Nguyên. Đó là nhà
nước Hi Lạp cổ đại. Vị trí địa lí của Hi Lạp không thuận lợi cho phát triển nông nghiệp,
nhưng rất thuận lợi trong việc giao thông đường biển. Hi Lạp là nét trung tâm công
nghiệp lớn nhất của Châu Âu về sản xuất thủ công nghiệp và ngoại thương. Đây là cơ sở
lớn góp phần thúc đẩy sự phát triển củ nền văn minh Hi lạp, trong đó nghệ thuật điêu
khắc và nghệ thuật kiến trúc
Nghệ thuật Hi Lạp nói chung, nghệ thuật kiến trúc nói riêng đã đạt được những thành
tựu to lớn và chiếm một vị trí quan trọng trong lịch sử phát triển của văn hoá thế giới.
Thành tựu của nghệ thuật tạo hình vừa biểu hiện sự sáng tạo tuyệt vời của người Hi Lạp
vừa chứng tỏ đỉnh cao về sự mẫu mực của Hi Lạp về trí tuệ. Các chuẩn mực về tỉ lệ con
người đến nay vẫn là chuẩn mực, là sự khâm phục đối với con người thười kì Phục Hưng
họ đã tìm thấy trong nền nghệ thuật cổ đại Hi Lạp một tư tưởng nhân văn cao cả một nền
nghệ thuật hiện thực, ca ngợi giá trị vẻ đẹp con người . Vai trò của nghệ thuật Hi Lạp đối
với sự phát triển văn hoá và nghệ thuật nhân loại là rất lớn. “Không có các cơ sở đó, cơ
sở do Hi Lạp và La Mã xây nên, thì không thể có Châu Âu hiện đại”- Ăng - ghen . Sự
phát triển của nghệ thuật Hi Lạp không giống với sự phát triển của Ai Cập của các nước
khác. Bên cạnh đó, chế độ dân chủ đã tạo điều kiện cho các tài năng nghệ thuật phát triển.
ở Hi Lạp cổ đại tên tuổi các vị vua hay người đứng đầuthành bang không được biết
đÕn. Xã hội Hi Lạp cổ đại là xã hội chiếm hữu nô lệ. Nhưng bên trong xã hội Êy lại chứa
dựng những tư tưởng dân chủ tiến bộ. Chế độ đó mở đường cho các nhà khoa học,các
nhà nghệ thuật được phát triển tài năng, sáng tạo. Hơn thế nữa, mảnh đất Hi lạp - ngườn
gốc của các thần thoại Hi Lạp. Mọi câu chuyện thần thoại ra đời đều muốn giải thích các
hiện tượng tự nhiên và xã hội. Quan niệm củ thế giới thần linh cung giống thế gới con
người “thần nhân đồng hình”.
Nghệ thuật Hi Lạp (kiến trúc và điêu khắc) được chia làm ba thời
kì:
- Thời kì cổ sơ: Từ thế kỉ VII (T.CN) đến thế kỉ VI (T.CN).

lệ, giống như một lẵng hoa kết hợp cùng với mấy tầng là phiên thảo diệp. Thức cột này
do kiến trúc sư Callimachus sáng tạo ra. Cột này có ưu điểm hơn hai cột trên là đối xứng
3
nhiều chiều và có thể cảm nhận được trong không gian. Có thể thấy công trình sử dụng
loại cột này tại đền Olympeion ở Athena và đền Apollo ở Bassae.Các loại cột trên sau này
được người La Mã cổ đại kế thừa và phát triển, đồng thời sáng tạo thêm hai loại thức cột
mới là Toscan vàComposite.
4
Quần thể đền đài Hi Lạp
Thức kiến trúc Hi Lạp
Thức kiến trúc trong đó tương quan giữa các bộ phận của hệ “dầm - cột” đạt tới mức
độ hoàn mĩ có nhiệu quả nghệ thuật cao.
Các nhà kiến tróc sư đã nghiên cứu tìm tòi, phát minh ra nhứng thức cột đạt đến độ chắc
chắn về cấu trúc, thẩm mĩ về hình thể tạo nên một kiến trúc có một không hai, và đã để
lại cho nhân loại mét kho báu kiến thức về kến trúc và những di sản nghệ thuật của nhân
loại. Những
n ghiên
cứu th
ứ c
cột của
c ác
kiến tr
ú c sư
Quá
trình
phát
triển

6
sau, gọi là loại hàng cột cả hai đầu (Amphi-Prostyle) (tiền tố
"amphi" có nghĩa là "cả hai phía").

•Loại đền hình tròn, vành ngoài có hàng cột
vòng quanh gọi là nhà
Loại đền hình chữ nhật có tường chịu lực là chính,
nhưng mặt ngoài tường ghộp thờm cỏc cột, gọi là
loại đền cú cỏc hàng cột giả bao quanh hay bổ trụ
bao quanh (Pseudo-Peripteral); ví dụ đền thờ thần
Zeus ở Olympia.

Đền thờ thần Zeus ở Olympia.
•Loại đền hình chữ nhật có một hàng cột chạy ở vành ngoài chu vi công trình, gọi
là loại đền cú cỏc hàng cột bao quanh (Peripteral); ví dụ đền Hephaestos và đền
Parthenon ở Athena, đền Paestum
•Loại đền hình chữ nhật, có hai hàng cột chạy bao xung quanh công trình, có tên
gọi là đền Dipteral; ví dụ đền Olympeion ở Athena,…
Mặt bằng đền th
ờ Hy Lạp cổ đại
được tạo thành b
ởi ba thành phầ
n chính: pronao
s
(tiền sảnh), naos
(gian thờ) và pat
henon (phòng để
châu báu). Ngoài ra, còn có opisthodomos (hậu sảnh )
Vẻ đẹp của đền đài Hy Lạp cổ đại gắn liền với sự ra đời và phát triển của các loại
thức cột.

đường rãnh mỏng khoét sâu ở thân cột. quanh ngôi đền phía trên các cột có một trụ gạch.
Đá cẩm thạch dùng trong công trình được lấy từ mỏ đỏ cách công trường 11km, khoảng
cách khá xa kiến việc vận chuyển những tảng đá nặng trên 40 tấn trở thành một thử
thách. Kích thước đáng kinh ngạc của ngôi đền và các tảng đá sư dụng trong công trình
đòi hỏi những kỹ thuật mới trong vận chuyển và dựng đá đứng thẳng. trong khi phương
pháp của Chersiphron chưa từng áp dụng ở nơi khác, xây dựng đền đồ sộ này quả thật là
chứng cứ cho sự khéo léo, tài tình của ông. Nghưng tiếc thay, chỉ một phần rất ít của công
trình còn tồn tại cho đến ngày nay.
Không chỉ có đền thờ Parthenon, Đền thờ nữ thần Artemis, ở hy lạp còn rất nhiều công
trình kiến trúc nổi tiếng như:

n Erechteon. nĐề Đề
Athena Nike
Nghệ thu tậ iêuđ kh cắ Hi L pạ

Giai o nđ ạ 1:
Thời kỳ cổ sơ (thế kỷ thứ VII-VI tr.CN) có đặc điểm là các tượng
nam khỏa thân, nữ mặc áo dài có hình dáng thẳng đứng và trong
9
dáng tĩnh, hai tay buông theo thân, cân đối. Mặt tạo hình chưa chuẩn về giải phẫu, phần
lớn các tượng nhỏ bằng đất nung, hoặc ngà voi, hoặc bằng gỗ thể hiện một cách sơ lược
hình tượng các con vật, con người hay hình người kết hợp với con vật, hay diễn tả các vị
thần, được gắn liền với tôn giáo

Thế kỉ thứ VI tr. CN phong cách làm tượng đã có sự chuyển biến. Các tượng thẳng đứng,
tĩnh đần được thay thế bằng những pho tượng có dáng động từ đơn giản đến phức tạp
dần. Nửa đầu thế kỉ V tr. CN điêu khắc Hi lạp được đánh dấu bằng các tác phẩm trạm nổi
ở các đền thờ. Con người được diễn tả ở nhiều tư thế vận động khác nhau, sinh động
hơn.
Tượng nam thanh niên

những lí do nào đó. Nhưng những gì còn lại cũng đã đủlàm cho người đời sau ngỡ ngàng
và khâm phục. .
Đó là những tượng nhỏ, tượng bán thân vốn được dựng ở các quảng trường. Lại có những
tượng thần lớn dựng ở đền, như tượng nữ thần A-tê-na đội mũ chiến binh, hoặc những
tượng nhiều người biết qua phiên bản như Lực sĩ ném đĩa, Thần Vệ nữ Mi-lô v.v…
Tượng bằng đá cẩm thạch trắng, được tạo dáng đến mức hoàn hảo, với những đường nét
mềm mại, tinh tế lạ lùng, với tư thế và vẻmặt sống động, có thần. Phần lớn là tượng thần,
nhưng ở đây lại được thể hiện là người và rất đẹp. Giá trị hiện thực và nhân đạo cũng
là ở đó. Tượng Hi Lạp đã trở thành một kiểu mẫu nghệ thuật, một vật chiêm ngưỡng của
đời sau.
Những phát hiện về kiến trúc Hi Lạp cổ đại
Các công trình kiến trúc cũng đạt tới trình độ tuyệt mĩ. Hầu hết các công trình này là đền
thờ thần. Đền là một nền nhà rộng để làm lễ, phía trong là bệthờ, xung quanh có tường và
có cửa vào. Thông thường có một hành lang rộng chạy xung quanh đền, được viền bằng
một hàng cột có cạnh. Phía trên hàng cột, dưới mái, ở hai đầu hồi thường kết bằng những
tấm phù điêu được trang trí rất sinh động.
Dưới bầu trời Địa Trung Hải, những ngôi đền nổi bật lên không phải bằng chiều cao
đồ sộ, bằng màu sắc thâm trầm bí ẩn, mà bằng đá cẩm thạch trắng, bằng hàng cột duyên
dáng, bằng vẻ nhẹ nhàng, thanh thoát, tươi tắn, gần gũi, có sức thu hút, làm say mê lòng
người. Dường như đây không phải là nơi thâm nghiêm linh thiêng thờ cúng mà như được
xây dựng làm nhà bảo tàng nghệ thuật. .
12
Giá trị nghệ thuật cao và giá trị hiện thực sinh động của các kiến trúc cổ đại Hi Lạp chính
là chỗ đó. .
Ở A-ten có một khu thờ cúng xây trên một quả núi nhỏ ở ngoại vi thành phố. Ở đây
người ta được thấy một số đền đẹp nhất của Hi Lạp, trong đó có ngôi đền Pác-tê-nông,
mặc dù ngày nay đã bị vỡ lở khá nhiều.
Nghệ thuật Hy Lạp và sự giàu có của châu Á đã kết hợp tạo dựng nên một công trình kiến
trúc thần thánh và nguy nga. Đền thờ nữ thần Artemiss nằm trong số Bảy kỳ quan bởi
tính tráng lệ về kiến trúc và kích thước khác thường.

những phù điêu trang trí mô tả cuộc chiến giữa người khổng lồ với thần, nhóm tượng Lao
cum không còn tinh thần cổ điển mà mang tính khoa trương.
Nghệ thuật Hi Lạp nói chung, nghệ thuật kiến trúc nói riêng đã đạt được những thành tựu
to lớn và chiếm một vị trí quan trọng trong lịch sử phát triển của văn hoá thế giới. Thành
tựu của nghệ thuật tạo hình vừa biểu hiện sự sáng tạo tuyệt vời của người Hi Lạp vừa
chứng tỏ đỉnh cao về sự mẫu mực của Hi Lạp về trí tuệ.
“Trên một phương diện nào đó, nghệ thuật kiến trúc và điêu khắc Hi Lạp được coi là
tiêu chuẩn và những kiểu mẫu không thể bắt trước được”.
“Không có các cơ sở đó, cơ sở do Hi Lạp và La Mã xây nên, thì không thể có Châu
Âu hiện đại”- Ăng - ghen .

Mục lục
Sự xuất hiện nền văn minh Hi Lạp, tiền đề cho nghệ thuật kiến trúc và điêu khắc
phát triển 1
Nghệ thuật Hi Lạp (kiến trúc và điêu khắc) 1
Thức kiến trúc Hi Lạp 4
14
Vẻ đẹp của đền đài Hy Lạp cổ đại gắn liền với sự ra đời và phát triển của các loại
thức cột. 7

Nghệ thuật điêu khắc Hi Lạp 9

Những phát hiện về kiến trúc Hi Lạp cổ đại 12
15