Chương 3.
CÁN CÂN THANH TOÁN
Hồ Thúy Ái
ĐẠI HỌC NGÂN HÀNG TP.HCM – Khoa Ngân Hàng Quốc Tế
Nội dung
• Khái niệm và đặc điểm
• Cấu trúc BOP
• Trạng thái BOP
• Các yếu tố tác động
Hồ Thúy Ái09/2010 2
Khái niệm và đặc điểm
• Cán cân thanh toán (the balance of payments / BOP)
là bảng tổng hợp có hệ thống các giao dịch kinh tế
giữa người cư trú của một quốc gia với phần còn lại
của thế giới trong một kỳ nhất định
• Giao dịch kinh tế: giao dịch liên quan đến việc
chuyển giao giá trị
– Chuyển giao quyền sở hữu hàng hóa
– Mua bán dịch vụ
– Chuyển giao tiền và các tài sản khác
09/2010 Hồ Thúy Ái 3
Khái niệm và đặc điểm
• Người cư trú:
– Tổ chức, cá nhân trong nước;
– Văn phòng đại diện ở nước ngoài của các tổ chức trong
nước;
– Công dân trong nước cư trú ở nước ngoài dưới 12 tháng;
– Công dân trong nước đi du lịch, học tập, chữa bệnh và
thăm viếng nước ngoài không kể thời hạn;
– Người nước ngoài cư trú ở VN từ 12 tháng trở lên.
09/2010 Hồ Thúy Ái 4

– Tăng TS Có: ghi Nợ (-)
– Giảm TS Nợ: ghi Nợ (-)
– Giảm TS Có: ghi Có (+)
09/2010 Hồ Thúy Ái 7
Cấu trúc của BOP
09/2010 Hồ Thúy Ái 8
CÁN CÂN VÃNG LAI + / -
Xuất khẩu, Nhập khẩu hàng hóa + / -
Xuất khẩu, Nhập khẩu dịch vụ + / -
Tiếp nhận, Chi trả thu nhập (lương, lãi, cổ tức) + / -
Chuyển giao vãng lai một chiều (viện trợ, kiều hối) + / -
CÁN CÂN VỐN VÀ TÀI CHÍNH + / - + / -
Đầu tư trực tiếp (ra nước ngoài, vào trong nước) + / -
Đầu tư danh mục (ra nước ngoài, vào trong nước) + / -
Tài sản khác + / -
Nhầm lẫn và sai sót thống kê + / -
CÁN CÂN DỰ TRỮ CHÍNH THỨC + / -
CÁN CÂN THANH TOÁN 0
09/2010 Hồ Thúy Ái 9
Cấu trúc của BOP
• Cán cân vãng lai (Current account): hàng hóa, dịch
vụ, thu nhập, chuyển giao một chiều
– Cán cân thương mại (hàng hóa): xuất, nhập khẩu hàng hóa
(hữu hình)
– Cán cân dịch vụ: mua, bán dịch vụ (vô hình)
• Dịch vụ vận chuyển, bảo hiểm, du lịch, tư vấn…
– Cán cân thu nhập: thu nhập từ lao động, thu nhập từ hoạt
động tài chính
– Cán cân chuyển giao 1 chiều: quà tặng, viện trợ không
hoàn lại, chuyển tiền

• Cán cân thanh toán:
= Cán cân tổng thể + Cán cân dự trữ = 0
09/2010 Hồ Thúy Ái 13
Trạng thái của BOP
• Bút toán kép:
BOP = 0
CA + KA + OR = 0
• Thặng dư / Thâm hụt  cán cân bộ phận
– Trạng thái cán cân bộ phận
• Thâm hụt (Tổng Có < Tổng Nợ)
• Thặng dư (Tổng Có > Tổng Nợ)
• Cân bằng (Tổng Có ~ Tổng Nợ)
09/2010 Hồ Thúy Ái 14
Trạng thái của BOP
• Cán cân thương mại:
– Chênh lệch giữa XK và NK hàng hóa
– Chỉ số phản ánh xu hướng của cán cân vãng lai (số liệu về TM hàng
hóa thường được Hải quan cung cấp trước số liệu về TM dịch vụ)
• Cán cân vãng lai:
– Chênh lệch giữa phần ghi Có và ghi Nợ của hàng hóa, dịch vụ, thu
nhập và chuyển giao một chiều
– Thặng dư: phản ánh TS Có ròng của quốc gia tăng lên
Thâm hụt: phản ánh TS Nợ ròng của quốc gia tăng lên
– Thâm hụt: không nhất thiết cần có sự điều chỉnh chính sách vì có thể
được bù đắp bằng dòng vốn dài hạn đi vào
Thâm hụt lâu dài phản ánh sự gia tăng nghĩa vụ nợ (trả nợ) nước ngoài
09/2010 Hồ Thúy Ái 15
Trạng thái của BOP
• Cán cân tổng thể:
– Phản ánh sự thay đổi trong dự trữ chính thức của quốc gia

– Tỷ giá tác động lên CA thông qua tác động của nó lên giá
cả hàng hóa xuất khẩu và nhập khẩu, từ đó tác động lên cầu
hàng xuất khẩu và cầu hàng nhập khẩu
– Tỷ giá tăng (nội tệ giảm giá)  giá hàng XK tính bằng
ngoại tệ giảm trong khi giá hàng NK tính bằng nội tệ tăng
• Nếu độ co giãn (theo giá) của hàng XK và hàng NK cao
 Cầu hàng NK giảm, cầu hàng XK tăng
 CA được cải thiện
– Điều kiện Marshall - Lerner và Hiệu ứng tuyến J: phá giá
không phải lúc nào cũng cải thiện CA
09/2010 Hồ Thúy Ái 19
Điều kiện Marshall - Lerner
• Phá giá sẽ tác động tích cực lên CA nếu tổng hệ số co
dãn của cầu hàng XK và hệ số co dãn của cầu hàng
NK lớn hơn 1
• Phá giá sẽ tạo ra hiệu ứng giá và hiệu ứng lượng:
– Hiệu ứng giá: CA xấu đi
– Hiệu ứng lượng: CA được cải thiện
• Tình trạng của CA sẽ phụ thuộc vào tính trội của hiêu
ứng giá hoặc hiệu ứng lượng
09/2010 Hồ Thúy Ái 20
Hiệu ứng tuyến J
09/2010 Hồ Thúy Ái 21
Cán cân vãng lai
Thặng dư(+)
Thâm hụt (+)
0
t
1
t

chứng khoán trong nước kém hấp dẫn đối với nhà đầu tư
nước ngoài
– Chính phủ có thể đánh thuế để hạn chế người nước ngoài đi
vay từ thị trường nội địa (hạn chế dòng vốn đi ra)
09/2010 Hồ Thúy Ái 24
Các yếu tố tác động KA
• Các biện pháp kiểm soát vốn:
– Các dòng vốn được tự do vào và ra khỏi một quốc gia dẫn
đến:
• mức biến động gia tăng (nhất là vốn ngắn hạn)
• nguy hại đến sự ổn định của tỷ giá và làm cạn kiệt dự trữ ngoại hối
– Chính phủ các quốc gia có thể đưa ra các biện pháp hạn chế
sự tự do dịch chuyển dòng vốn đi vào và ra khỏi nước của
họ
• Biện pháp kiểm soát mang tính hành chính (trực tiếp, như giới hạn
các giao dịch vốn, thanh toán, chuyển tiền), và
• Biện pháp kiểm soát mang tính thị trường (gián tiếp, như chế độ đa
tỷ giá, thuế trực tiếp hay gián tiếp lên các giao dịch tài chính xuyên
biên)
09/2010 Hồ Thúy Ái 25