5

VAI TRÒ CỦA KINH TẾ VƯỜN TRONG VIỆC PHÁT TRIỂN
KINH TẾ - XÃ HỘI Ở VIỆT NAM
Nguyễn Thị Hóa
Trường Đại học Kinh tế, Đại học Huế

Trong những năm gần đây, kinh tế vườn đã chiếm một vị trí quan trọng
trong nền kinh tế quốc dân. Đặc biệt là các tỉnh ở phía nam, kinh tế vườn đã
mang lại hiệu quả rất lớn đối với người nông dân. Nếu so với trồng lúa, trồng hoa
màu, chăn nuôi thì kinh tế vườn đã vượt trội về mặt kỷ thuật sản xuất và hiệu
quả kinh tế, gắn với công nghệ hiện đại, có thị trường rộng lớn và nhạy bén với
quan hệ thị trường. Từ đó kinh tế vườn đã và đang giữ vai trò quan trọng trong
việc sử dụng hiệu quả đất đai, lao động và tài nguyên sẵn có, một trong nhiệm vụ
chủ yếu của lĩnh vực nông nghiệp trong những năm đầu của quá trình phát triển.
Vườn là thuật ngữ rất quen thuộc và gần gũi với chúng ta. Tuy nhiên, trong
nghiên cứu do thái độ tiếp cận thời điểm và địa bàn khác nhau nên có nhiều định
nghĩa khác nhau. Theo từ điển tiếng việt vườn là “khu đất thường rào kín ở cạnh
sát nhà ở để trồng cây”
1
hoặc là “vườn là khu đất xung quanh nhà hoặc khu đất
riêng có trồng cây trái, rau, quả”
2
. Một số tác giả cho rằng “kinh tế vườn là một
bộ phận cấu thành hữu cơ của kinh tế VAC" có nghĩa là: Vườn nó bao hàm “A”
ao, “C’’ chuồng, ‘’V” vườn và quyêt định “A”, ”C”.Thế nhưng, không có “A,C”
thì hiệu quả của kinh tế của vườn sẽ kém đi. Thực ra, kinh tế vườn là một bộ
phận cấu thành hữu cơ của kinh tế nông nghiệp, là một phần kinh tế được tách ra
từ ngành trồng trọt. Đó là một ngành sản xuất độc lập, một phương thức kinh

Sự đa dạng của các loại vườn nó mang lại thu nhập không nhỏ đối với các
hộ gia đình của nông thôn Việt Nam càng khẳng định được vai trò quan trọng
của kinh tế vườn đối với nền kinh tế quốc dân nói chung và ngành nông nghiệp
nói riêng.
Thứ nhất, vai trò của kinh tế vườn trong việc sử dụng có hiệu quả đất đai,
lao động, tăng thu nhập cho người lao động. Hoạt động nông nghiệp phụ thuộc
rất lớn về điều kiện tự nhiên (về vị trí, thổ nhưỡng, nguồn nước, khí hậu ) và
mang tính thời vụ. Song mùa vụ rất khác nhau đối với từng vùng đất và từng loại
cây, con. Đất đai từng vùng rất nhiều loại, mỗi loại chỉ thích hợp với một hoặc
vài cây nhất định. Mặt khác, vị trí của đất (xa hay gần nhà, đường giao thông, thị
trường tiêu thụ, trung tâm khoa học kỹ thuật ) là điều kiện thuận lợi hoặc khó
khăn trong việc sử dụng và khai thác đất đai cũng là yếu tố ảnh hưởng trực tiếp
đến hiệu quả trong việc sử dụng lao động, đồng thời khẳng định rằng với một
loại hình sản xuất thích hợp có thể khắc phục được tính mùa vụ phát huy ưu thế
của từng loại đất, để khai thác và sử dụng hiệu quả nhất.
Trong các loại hình sản suất nông nghiệp, kinh tế vườn là hình thức sản
xuất kết hợp tốt nhất vì có đất có lao động là có của cải đất càng rộng thì của cải
càng nhiều. Nếu nhìn vào cấu trúc vườn, nó được bố trí theo dài, rộng trên một
diện tích nhất định, nhưng vườn có khả năng chuyển tải thường xuyên một hệ
thống cây con mà đất lúa, đất công nghiệp chưa có khả năng to lớn như vậy. Bởi
vì nhìn vào góc độ các loại vườn có thể nhận thấy được về sự tận dụng nguồn lao
động và sử dụng đất một cách hợp lý nhất: Ví dụ: khi cây chưa bị phân tán, người
nông dân có thể thực hiện trồng xen các loại cây rau và chăn nuôi, trên một diện
tích đất, mặt nước có thể tận dụng lấy “ngắn nuôi dài’’. Về thời gian không gian
không có giới hạn, có thể làm trong giờ hay ngoài giờ, lực lượng lao động không
cần tính độ tuổi: già hay trẻ, nam hay nữ đều bố trí một cách hợp lý vừa không 8



9

Thứ ba, kinh tế vườn làm tăng sản lượng phẩm cho xã hội, đặc biệt làm
tăng sản phẩm xuất khẩu, cung cấp nguyên liệu cho công nghiệp chế biến. Bởi vì,
cấu trúc của vườn rất đa dạng về loài thực vật và động vật, riêng khu vực kinh tế
vườn đã có 150 loại cây và con, tạo ra hàng trăm loại sản phẩm khác nhau, con
ong cho ta mật, nhộng, phấn hoa, cây cho ta lá, hoa, trái, hạt, Thực phẩm được
lấy từ vườn vừa tươi vừa rất bổ, nhiều chất dinh dưỡng (bột, béo, đường,
vitaminA) cho con người
5
. Đặc biệt làm tăng giá trị một số mặt hàng xuất khẩu
như cây công nghiệp (cà phê, tiêu, hạt điều ) và một số cây ăn quả (xoài, vải
thiều, nhãn, cam quýt, sầu riêng, vú sữa ) và một số hải sản (tôm, cua, lươn,
ếch ) cho nhiều nước trên thế giới (Đài Loan, Pháp, Úc Trung Quốc ) Nhưng
do tính thời vụ, mặt hàng lại mau hỏng chuyên chở cồng kềnh đòi hỏi phải được
chế biến. Như vậy, kinh tế vườn là nguồn nuôi dưỡng ngành công nghiệp chế
biến rau quả và một số ngành công nghiệp (bao bì, vận chuyển thức ăn uống cho
cây trồng và vật nuôi).
Thứ tư, kinh tế vườn góp phần bảo vệ môi trường, phát triển nông nghiệp
sinh thái, tạo điều kiện phát triển ngành du lịch. Bởi vì nó đảm bảo cho môi
trường ổn định, cân bằng sinh thái, là nhân tố phát triển nông nghiệp bền vững.
Trước hết kinh tế vườn sẽ giúp con người khôi phục lại độ màu mỡ đất đai,
nguồn nước trong sạch. Theo bà Rosemary Morrow chuyên gia về vườn cho biết:
Nếu nơi nào mà cây bị chặt phá còn dưới 30% diện tích nguyên thủy thì quá
trình sống bền vững khác sẽ bị suy thoái
6
hoặc một số nước như: Achentina,
Bungari, Ai Cập, Italia những hàng cây chắn gió thiết kế đúng đã làm tăng
năng xuất cây trồng tăng từ 80% đến 200%

Vậy, vai trò của kinh tế vườn đã chiếm một vị trí quan trọng trong nền kinh
tế quốc dân. Do đó, Nhà nước phải có chính sách hỗ trợ cho các hộ làm vườn
nhất là vấn đề khoa học kỹ thuật, vì đây là lĩnh vực rộng lớn, trình độ dân trí lại
thấp. Trong khi đó, nhu cầu xã hội lại càng cao, muốn thực hiện được vấn đề đó,
thì nhà nước phải có một số giải pháp sau đây: 11
Thứ nhất là quy hoạch vườn theo từng địa phương, chuyên canh, chuyên
sâu và quy mô sản xuất lớn, lấy hiệu quả kinh tế xã hội làm mục tiêu, quy hoạch
vườn phải đồng bộ trồng trọt, dịch vụ, tiêu thụ và thị trường.
Thứ hai là vấn đề kỹ thuật canh tác, công nghiệp chế biến vì thế phải lựa
chọn giống như thế nào vừa thích hợp với điều kiện từng địa phương mà đáp ứng
nhu cầu của khách hàng.
Thứ ba là phát triển kinh tế hộ và kinh tế hợp tác, lấy hợp tác xã làm cơ sở
cho các hộ gia đình liên kết nhiều hình thức đa dạng nhưng các hộ gia đình vẫn là
chủ của hình thức hợp tác đó, hợp tác theo nguyên tắc tự nguyện 2 bên cùng có
lợi.
Thứ tư là chính sách vĩ mô, sự hỗ trợ của Nhà nước như thuế, vốn, đất đai,
ổn định giá cả đúng và thích hợp từng thời kỳ .
Thứ năm, là hệ thống giáo dục, nghiên cứu khuyến nông để giúp người
nông dân tiếp cận khoa học và thông tin chính xác kịp thời. Bằng những quan
điểm và giải pháp đó, hy vọng và tin tưởng rằng kinh tế vườn sẽ phát huy được
vai trò của nó đồng thời kinh tế vườn sẽ trở thành ngành kinh tế mũi nhọn của
nền kinh tế quốc dân.
TÀI LIỆU THAM KHẢO
1. Viện KHXH - NV sản xuất (1992) 113.
2. Từ điển tiếng Việt (1991) 902.
3. Chuyển dịch cơ cấu KTNNNT (1995) 41.
4. Nông - Lâm - Thủy sản Việt Nam (1996) 209.

materials stable, and finally a lot of new work and services will have condition to
develop Therefore, the role of gardening economy needs to be accurately
assessed so as to found a basic science for an oriented development of the
nation’s garden economy. At the same time, we must find proper solutions for the
difficulties. Then we will be able develop better the potentiality of our gardening
economy at the present phase.