Dự án phát triển cộng đồng lồng ghép
Do oxfam-quebec tài trợ
Kỹ thuật nuôi cá nớc ngọt
(Tài liệu dùng cho Hớng dẫn viên)
Ngời biên soạn: Phạm Công Phin
Cán bộ dự án OXFAM-Quebec
Tháng 3 năm 2000
Mục lục
Phần I: Mối quan hệ giữa các sinh vật thức ăn trong vực nớc 3
Phần II: Đặc điểm sinh vật của các loài cá nuôi 4
Cá chép 4
Cá Rô phi: 4
Cá trắm cỏ 5
Cá Mè Trắng 5
Cá Mè Hoa 6
Cá Trắm đen 6
Cá Trôi: 7
Cá Trôi ấn Độ 7
Cá Trê 8
Cá Migran 8
Phần III: Kỹ thuật nuôi cá thịt trong ao 9
I. Các điều kiện cần thiết khi nuôi cá 9
II. Các điều kiện của một cao nuôi cá tiêu chuẩn 9
III. Chuẩn bị ao nuôi cá 10
IV. Chuẩn bị giống cá 13
V. Cách cho cá ăn 15
VI. Bốn công thức nuôi cá: Tỷ lệ nuôi ghép theo công thức 18
VII. Thăm ao hàng ngày 20
VIII. Thu hoạch cá 21
IX. Phòng và chữa bệnh cho cá 21
3

đáy ao, côn
trùng sống trong nớc, thực vật mềm: rau, bèo,
sinh vật phù du và phế phụ phẩm nông nghiệp.
Câu hỏi: Trong ao, cá rô phi sống ở tầng
nớc nào?
Sau đó dùng tranh minh hoạ dới đây:
Câu hỏi: Cá rô phi ăn những thức
ăn gì?
Sau đó dùng tranh minh hoạ dới đây:
5
Nội dung Phơng pháp
Tên cá Tầng sống Thức ăn
Cá Trắm Cỏ
-
Sống
ở

tầng mặt, tầng giữa và ven bờ có thực vật
thủy sinh.
-
Thức ăn
: Thực vật thủy sinh, rong rêu, cỏ mềm,
bèo, rau xanh, bột, cám, thức ăn động vật. (ở
những ao có nhiều cỏ nớc, ngời ta thả trắm cỏ
để vệ sinh ao)
Câu hỏi: Trong ao, cá trắm cỏ sống ở tầng
nớc nào?
Sau đó dùng tranh minh hoạ dới đây:
Câu hỏi: Cá trắm cỏ ăn những
thức ăn gì?

Sau đó dùng tranh minh hoạ dới đây:
Cá Trắm đen
- Sống ở tầng đáy
- Thức ăn: ốc, hến, cua, chất bột nh bã đậu, khô
dầu trộn với bột cá khác trong ao.
Câu hỏi: Trong ao, cá trắm đen sống ở
tầng nớc nào?
Sau đó dùng tranh minh hoạ dới đây:
Câu hỏi: Cá trắm đen ăn những thức ăn
gì?
Sau đó dùng tranh minh hoạ dới đây:
7
Nội dung Phơng pháp
Tên cá Tầng sống Thức ăn
Cá Trôi:
-
Sống
ở tầng đáy, tầng giữa
-
Thức ăn
: mùn bã hữu cơ là chính. Ngoài ra ăn
phân hữu cơ, cám, bã đậu và thức ăn chất bột d
thừa chìm xuống đáy ao.
Câu hỏi: Trong ao, cá trôi sống ở tầng
nớc nào?
Sau đó dùng tranh minh hoạ dới đây:
Câu hỏi: Cá trôi ăn những
thức ăn gì?
Sau đó dùng tranh minh hoạ dới đây:
Cá Trôi ấn Độ

Phần III: Kỹ thuật nuôi cá thịt trong ao
Nội dung Phơng pháp
I. Các điều kiện cần thiết khi nuôi cá
1) Ao:
2) Cá giống:
3) Con ngời: Cần cù lao động, có kỹ thuật:
4) Thức ăn cho cá:
Dùng tranh vẽ và đặt các câu hỏi: Bác hiểu bức tranh này thế nào?
II. Các điều kiện của một cao nuôi cá tiêu chuẩn
1) Ao nuôi nguồn nớc dễ dàng trong việc cấp và thoát nớc
2) Đất thịt hoặc thịt pha cát để dễ giải độc nớc
3) Ao phải quang đãng để tiện đi lại chăm sóc.
4) Ao hình chữ nhật rộng 300 đến 500 m
2
, nớc sâu 1 - 1.5 m.
5) Có cống cấp và thoát nớc dới đặt so le nhau, đáy ao nghiêng về
cống thoát nớc.
10
Nội dung Phơng pháp
III. Chuẩn bị ao nuôi cá
1) Tu bổ và tẩy dọn ao nuôi cá
Tu bổ và tẩy dọn trớc khi thả cá là điều kiện bắt buộc phải làm
a) Đối với ao mới đào cha nuôi
- Dẫn nớc vào ao vài ba lần để rửa ao
- Bón 10 - 20 kg vôi cho 100m
2
để diệt trùng, khử chua
- Bón lót 50 kg phân chuồng cho 100 m
2
ao.

đáy ao.)
- Tháo nớc vào ao (Sau khi tẩy ao xong):
- Nớc lấy vào lọc qua đập chắn để ngăn rác và và các loại cá
tạp, cá dữ vào, mức nớc lọc vào chỉ cần 0,5 - 0,7 m sâu
- Ngâm nớc ao từ 5 - 7 ngày để nớc ao ngả màu xanh lục
(nghĩa là các loài thức ăn tự nhiên đã phát triển phong phú) rồi
mới đợc thả cá.
- Phát quang những bụi rậm chung quanh ao:
- Để ao không bị cớm nắng
- Để đi lại dễ dàng hơn trong việc chăm sóc quản lý ao
Đỗi với ao đào mới: Không nhất thiết phải tu bổ hàng năm.
13
Nội dung Phơng pháp
- Sửa chữa bờ ao, lấp kín các hang hốc nếu có
- Sửa chữa cống cấp và thoát nớc
IV. Chuẩn bị giống cá
1/ Chất lợng con giống:
Cần có giống cá tốt bảo đảm các điều kiện
sau:
- Cá giống phải đều con, quy cỡ tiêu chuẩn dài 8 - 12 cm.
- Bơi lội hoạt bát, không dị hình.
- Vây vẩy phủ kín, không mất nhớt, không xây xát không bệnh
tật.
- Có màu sắc tơi tắn tự nhiên. (Phải chú ý không bị lừa do các
hiện tợng tiêu cực ở

khâu giao nhận.)
2/ Vận chuyển cá về ao nuôi:
Nếu khoảng cách gần cho vào thùng xô , chậu, hoặc sọt lót ni lông
Vận chuyển từ xa phải dùng túi nilông và bơm ô xy.

Định chất:
Phối hợp các thành phần thức ăn Đạm - Lân - Ka li (NPK), thức ăn thô
và thức ăn tinh bột.
Định thời gian:
Để cá dễ tìm mồi, tìm nhanh hơn. ăn đợc hết thức ăn hơn
Cho cá thức ăn xanh vào buổi chiều.
Cho cá ăn

thức ăn tinh vào buổi sáng
Định địa điểm:
Để cá dễ tìm mồi, tìm nhanh

hơn. ăn đợc hết thức ăn hơn
16
Nội dung Phơng pháp
2) Cho ăn bằng khung tre nổi: để thức ăn xanh:
(Cứ 100 m
2
ao thì làm 1m
2
khung tre).
- Thả cỏ rau, bèo vào khung tre nổi cố định để cá ăn tập trung, dễ
làm vệ sinh và vớt bã cũ thừa.
- Khung tre cho cá ăn cần đặt cách bờ ao 1 - 2 m.
- Trớc khi cho ăn thức ăn mới phải vớt thức ăn cũ thừa lên bờ rồi
cho thức ăn mới vào khung.
3) Cho ăn bằng giàn máng:
(đối với thức ăn tinh)
Giàn chỉ cách đáy ao khoảng 50 cm cách bờ 1 mét.
Cứ 100 m

Mè hoa 2%
19
Nội dung Phơng pháp
c) Nuôi rô phi là chính: Mật độ thả 0,4 con/1m
2
. Gồm:
Rô phi 45%
Mè trắng 20%
Trôi 20%
Chép 6%
Mè hoa 5%
Trắm cỏ 4%
d) Nuôi cá mè trắng là chính: Mật độ thả 1,4 - 1,5 con/m
2
. Gồm:
Mè trắng 60%
Trôi 25%
Chép 7%
Mè hoa 5%
Trắm cỏ 3%
Một ao không thuận tiện cho việc nuôi mè, trôi, trắm, chép: Nên cải
tạo lại nuôi cá phi lai hoặc nuôi ếch, lơn.
20
Nội dung Phơng pháp
VII. Thăm ao hàng ngày
Mục đích của thăm hàng ngày:
- Để kiểm tra bờ ao, đăng cống để kịp thời tu bổ khi hỏng, nhất là
vào mùa ma lũ, mức nớc ao
Đặc biệt vào những tháng chuyển mùa và chuyển trời:
- Theo dõi màu nớc ao, để kịp thời điều chỉnh lợng thức ăn.

tính chất lý, hóa, sinh vật học. Nguồn nớc ao phải sạch, không ô
nhiễm và không có mầm bệnh. Ao bảo đảm độ sâu, có hệ thống cấp
thoát nớc tiện lợi.
Tắm cho cá trớc khi thả cá giống vào ao nuôi.
Tắm bàng dung dịch muối ăn (NaCl) hoặc bằng thuốc tím để phòng
bệnh cho cá.
Nồng độ muối cần dùng từ 2% - 3% ( 2 - 3 kg muối hòa tan với 100 lít
nớc.
Tắm trong vòng 5 - 10 phút. Nếu dùng thuốc tím nồng độ là 1/50.000
đến 1/100.000 (tức là l gram thuốc tím pha với 50 đến 100 lít nớc).
* Cách tắm: ngâm cả vạt cá cho vào dụng cụ đã pha sẵn dung dịch
trong thời gian quy định.
Loại bỏ cá yếu, sau khi đã tắm cho cá xong rồi mới thả
Nuôi cá theo đúng quy trình
kỹ
thuật:
- Ao cá đợc chuẩn bị nuôi tốt. Mật độ cá thả vừa phải.
- Cho cá ăn đầy đủ theo 4 định.
- Quản lý chăm sóc cá trong ao thờng xuyên.
- Trừ độc thức ăn và nơi cá đến ăn.
23
Nội dung Phơng pháp
2/ Cách phát hiện bệnh cá:
- Khi phát hiện cá có thể bị bệnh (cá bị bệnh thờng bơi lội
chậm, lờ đờ trên mặt ao hay rúc vào bờ ao)
- Bắt một số con

lên để kiểm tra, quan sát mặt ngoài thân cá dùng
kính lúp (quan sát kỹ từ đầu, mồm, mắt, thân, vây, vẩy cá xem
có hiện tợng bệnh lý gì không)

từng đàn trên mặt nớc, bơi lội lung tung và yếu dần
sau đó sau đó bơi tập trung vào bờ và nơi có nớc chảy.
Cách phòng trừ: dùng CuSOH phun thẳng
xuống ao với nồng độ 0,5 - 0,7 gram/1 m
3
nớc ao. Hoặc dùng hỗn hợp đồng + Marachit
0,5 PPM + 0,01 đến 0,02 PPM (0,01 - 0,02
mg/lít). Sau 1 - 2 ngày cá sẽ khỏi bệnh.
Bệnh rận cá Soi lên kính lúp thấy sống ký sinh trên da thân, vây và
mang cá. Hút máu và tiết chất độc làm cá tổn thơng,
sng đỏ, tạo điều kiện cho ký sinh trùng khác phát
triển. Thờng đốt cá vào ban đêm làm cá bơi lội lung
tung.)
Dùng lá xoan băm nhỏ liều 0,5 đến 1 kg /m3.
- Dipterex phun xuống ao với nồng độ 1PPM
(1 gram/m
3
nớc).
Bệnh nấm mang Dùng kéo cắt bỏ xơng nắp mang, thấy màu sắc mang
nhợt nhạt
Dùng nh trị bệnh nấm thủy mi
Bệnh bào tử trùng Mổ cá, dùng kéo cắt ruột, quan sát thấy thành ruột
mọng máu, viêm tấy, có nhiều hạt trắng nhỏ.
25
Bệnh giun sán Có thể nhìn thấy bằng mắt thờng
Bệnh trùng quả da:
Giống nh quả da đờng kính 0.5 - 1
mm, giữa có nhân lớn và 1 hạch nhỏ
Cá bị bệnh trên da, vây, mang, có nhiều hạt lấm tấm
nhỏ màu trắng đục, có thể thấy rõ bằng mắt thờng, cá

thành lớp màng ngăn không cho bọ lấy khí trời
để thở. Biện pháp này diệt đợc bọ gạo và bọ
cày nhng vẫn an toàn cho cá. Phải diện chúng
trớc khi thả cá 2 - 3 ngày. Sau 10 - 15 ngày
sau khi thả cá.
Bệnh lở loét ở các gốc vây: thờng
gặp ở cá trắng
Dùng dầu đổ vào khu tre lứa, rào chìm kéo rê
trên mặt ao. Ban đêm để yên một chỗ treo đèn
hoa kỳ. Trờng hợp quá nhiều bọ gạo có thể
dùng dầu đổ khắp mặt ao, liều lợng khoảng 2
lít/sào Bắc bộ.