Trồng rừng hỗn loài ở vùng ẩm nhiệt đới Châu Phi

Tại sao lại trồng rừng hỗn loài
Trồng rừng hỗn loài là một biện pháp lâm sinh cổ. Trồng rừng dưới tán theo đám
hoặc theo băng với cự ly cánh đều đã tạo ra các lâm phần hỗn loài khác nhau trong
rừng tự nhiên sau khai thác. ởCote d'Ivoirephương thức trồng rừng dưới tán này
được thiết lập với các loài cây gỗ như: Hertiera utilis, Khaya ivorensis, Terminalia
ivorensis, Aucoumea klaineana, Entandrophagma spp, Lovoa trichilioides,
Lophira alata, Guarea cedrata, Entandrophlogma angolense. Sau đó vào những
năm 1960 việc trồng rừng đã được phát triển và mở rộng, nhiều loài cây khác đã
được sử dụng để trồng rừng hỗn loài như: Entandrophragma cylindricum,
Terminalia superba, Triplochiton scleroxylon, Thieghemella heckelli, Afzelia spp,
Nauclea diderrichii, Mitragyna ciliata, Pycnanthus angolensis, Cedrela odorata,
Tectona grandis, Gmelina arborea, Acacia mangium, Acacia auriculiformis,
Cassia siamea vaf Eucalyptus. Trong phần lớn các trường hợp sự kết hợp các loài
cây này gồm cả loài cây cho gỗ lớn và loài cây cung cấp gỗ nguyên liệu. Khoảng
14.000 ha rừng trồng hỗn loài đã được trồng ở Cute d'Ivoiretừ 1930 (Dupuy &
Mile 1991).
Nhiều vấn đề còn tồn tại đối với rừng trồng đặc trưng cho kiểu thuần loài như tỉa
thưa, sử dụng các sản phẩm tỉa thưa, cấu trúc rừng và sự phá hoại của côn trùng.
Trồng rừng hỗn loài có thể làm giảm một số hạn chế trên bằng cách tạo ra sự đa
dạng các loài cây trồng trong lâm phần và tránh được các rủi do. Vì vậy, một nhà
lâm nghiệp có thể trồng rừng hỗn loài nhằm:
· Hạn chế được sự phá hại của côn trùng và sự lây lan của các mần bệnh so với
kiểu trồng thuần loài.
· Cải thiện độ phì của đất và bảo vệ đất khỏi bị xói mòn.
· Làm giảm những rủi do bất thường không mong muốn như lửa rừng.
· Cải thiện hình dạng thân cây trong tương lai (trong mùa khai thác chính) bằng
cách tạo ra một tầng rừng dưới tán nhằm hạn chế sự phát triển cành, nhánh.
· Tạo ra nhiều loại sản phẩm gỗ từ quá trình tỉa thưa, khai thác do việc kết hợp
nhiều loài cây gỗ khác nhau.

sáng. Đối với rừng trồng hỗn loài, trong mỗi giai đoạn nhất định, loài được lựa
chọn có thể tạm thời chiếm ưu thế, bởi có một số loài cần được che bóng ban đầu
như: Heritiera utilis, Khaya ivorensis, K. anthoteca, Entandrophragma utile,
E.angolense, Guarea cedrata, Tectona grandis, Cassia siamea và Leucaena
leucocephala. Một số loài khác không chịu bóng trong thời gian dài vì thế không
nên trồng hỗn loài chúng với các loài cây mọc nhanh.
Hệ thống các kiểu trồng rừng hỗn loài
Các loài cây trồng có thể được xác định theo thiết kế (rừng một hay hai tầng), theo
mục đích (rừng sản xuất hay rừng phòng hộ) và loại rừng sản xuất gỗ (gỗ xẻ, gỗ
công nghiệp hay gỗ củi).
Có thể chia ra 3 kiểu rừng trồng hỗn loài như sau:
1. Trồng rừng hỗn loài sản xuất gỗ xẻ
Loại rừng hỗn giao này thường chỉ một tầng và sử dụng các loài cây có chu kỳ
kinh doanh vừa (20-40 năm) hoặc dài (hơn 50 năm). Sự hỗn giao của các loài
được kết hợp theo từng cặp như: Terminalia ivorensis và T. superba, T. superba
và Triplochiton scleroxylon, Khaya ivorensis và Heritiera utilis, Khaya ivorensis
và Aucoumea klaineana, Heritiera utilis và Aucoumea klaineana, Triplochiton
scleroxylon và Gmelina arborea. Hai loài cây được lựa chọn có chu kỳ kinh doanh
và các biện pháp lâm sinh tương tự nhau (ví dụ mật độ trồng và thời gian tỉa thưa).
1. Trồng rừng hỗn loài với mục đích sản xuất(gỗ xẻ, gỗ nguyên liệu và các
loại gỗ khác):
Đối với loại rừng hỗn giao này thường có hai tầng. Loài cây chính chiếm tầng ưu
thế là các loài cây có chu kỳ kinh doanh vừa (20-40 năm). Mục đích là sản xuất gỗ
xẻ. Còn loài thứ hai sản xuất các loại gỗ ít có giá trị hơn hoặc chỉ cung cấp gỗ
nguyên liệu, chúng thường là các loài có chu kỳ kinh doanh ngắn (5-10 năm), nó
tạo thành tầng thứ hai của rừng. Ví dụ về kiểu hỗn loài này là: Tectona grandis và
Acacia mangium, Gmelina arborea và Acacia auriculiformis, Cedrela odorata và
Acacia mangium.
1. Trồng rừng hỗn loài với mục đích sản xuất và phòng hộ
Với kiểu trồng rừng này, loài cây sản xuất gỗ lớn có chu kỳ kinh doanh vừa hoặc

Môi trường tự nhiên của các loài cây trồng là gợi ý tốt cho việc lựa chọn và áp
dụng các biện pháp lâm sinh phù hợp. Vì vậy các loài cây tiên phong tìm thấy
trong rừng non thứ sinh như: Terminalia spp, Triplochiton scleroxilon, Aucoumea
klaineana, Nauclea diderrichi, Funtumia spp, cho thấy khả năng ít bị cạnh tranh
(Aubroville, 1947; Guillaumet & Adjanohoun, 1971; Alexandre, 1979; Trochain et
al, 1980 ). Khi còn ở giai đoạn rừng non các loài cây này cần đủ không gian dinh
dưỡng sống vì thế cần phải tỉa thưa bớt, thiếu không gian sống chúng không tự tạo
lập lâm phần mà sẽ bị chết đi. Các loài cây ở rừng già thứ sinh hay rừng khí hậu (
Heritiera utilis, Khaya spp, Mansonia altissima, Entondrophragma spp, Milicia
excelso) có quan hệ qua lại mật thiết hơn và ít phải chịu đựng do sự cạnh tranh
nhau. Những loài này có thể sinh trưởng bình thường khi bị che bóng ở giai đoạn
non và duy trì trong một giai đoạn cho đến khi chúng có khả năng dành lại ánh
sáng và sẽ sinh trưởng nhanh.
Nghiên cứu trồng rừng hỗn loài góp phần bổ xung cho các công trình nghiên cứu
về sinh thái học cá thể trong rừng tự nhiên. Trong nhiều trường hợp các biện pháp
lâm sinh áp dụng cho rừng trồng hỗn loài là dạng gắn kết giữa các phương thức
lâm sinh cho rừng trồng thuần loài và rừng tự nhiên. Sự cần thiết tăng lên về sản
lượng của rừng trồng hỗn loài không quan trọng bằng việc tránh được các rủi do
và việc bảo vệ môi trường mà rừng hỗn loài đem lại. Tuy nhiên nhà lâm nghiệp
cần nắm vững được các đặc điểm sinh vật học cũng như nhu cầu về sinh thái của
các loài được lựa chọn đề xây dựng rừng hỗn giao.