VÙNG ĐÙI
Bài giảng Giải phẫu học
Chủ biên: TS. Trịnh Xuân Đàn
VÙNG ĐÙI SAU
Vùng đùi sau (
regio femoralis posterior
) được giới hạn: trên bởi nếp lằn mông, dưới bởi một đường
ngang trên nếp gấp khoeo 3 khoát ngón tay, bên ngoài bởi đường nối từ mấu chuyển to đến mỏm
trên lồi cầu ngoài xương đùi, bên trong bởi đường nối từ bờ dưới khớp mu đến lồi cầu trong xương
đùi. Từ nông vào sâu vùng đùi sau gồm có các thành phần:
1. DA TỔ CHỨC DƯỚI DA
Da dày, ít di động. Tổ chức tế bào dưới da dính chặt vào da và vào cân nông.
Trong lớp mỡ dưới da có tĩnh mạch, thần kinh nông; có nhánh của dây đùi bì ngoài, thần kinh bịt
và dây đùi bì sau.
2. MẠC ĐÙI
Mạc ở đùi sau dày ở ngoài, mỏng ở trong có thần kinh đùi bì sau nằm dưới mạc tách nhánh ra
nông cảm giác cho nửa dưới mông, mặt sau đùi cho tới tận khoeo.
3. CÁC CƠ
- Cơ nhị đầu đùi (m. biceps femoris). Gồm có 2 phần: phần dài bám vào ụ ngồi; phần ngắn bám
vào giữa hai mép đường ráp xương đùi. Cả 2 phần xuống dưới hợp lại tới bám vào chỏm xương
mác. Tác
dụng duỗi đùi, gấp và xoay ngoài cẳng chân.
Hình 3.15. Các cơ khu đùi sau - Cơ bán gân (
m. semitendinosus
)
:
từ ụ ngồi tới phía trên mặt
trong xương chày
- Cơ bán mạc (
m.semimembranosus
)

Thần kinh ngồi ở khu đùi sau tách ra các nhánh chi phối cho cơ nhị đầu
đùi cơ bán gân, cơ bán mạc và cơ khép lớn (cùng với dây thần kinh bịt).
VÙNG ĐÙI TRƯỚC
Vùng đùi trước (
regio femoralis anterior
) được giới hạn: trên là nếp lằn bẹn; dưới là đường ngang
phía trên nền xương bánh chè hai khoát ngón tay; phía ngoài là đường kẻ từ gai chậu trước trên
tới lồi cầu ngoài xương đùi; phía trong là đường kẻ từ sau khớp mu tới lồi cầu trong xương đùi.
Vùng đùi trước gồm có hai khu cơ: khu cơ trước là khu gấp đùi và duỗi cẳng chân gồm có cơ tứ
đầu đùi, cơ may và cơ thắt lưng chậu. Khu cơ trong là các cơ khép đùi gồm cơ lược, cơ thon và 3
cơ khép. Hai khu này được ngăn cách nhau bởi vách gian cơ đùi trong (
septum intermuscularis
femoris medialis
)
.
1. CẤU TẠO CÁC LỚP
Từ nông vào sâu gồm có:
1.1. Lớp nông
Lớp nông gồm có da, tổ chức dưới da trong đó có mạch thần kinh nông.
- Da mềm, mỏng, đặc biệt là vùng bẹn có nhiều tuyến bì (trẻ nhỏ dễ
viêm, dân gian thường gọi là hăm bẹn).
- Tổ chức dưới da có nhiều mỡ nhất là ở nữ. Trong tổ chức dưới da chứa mạch thần kinh nông:
+
Động mạch nông là các nhánh bên của động mạch đùi ở vùng tam giác
đùi xuyên qua mạc đùi ra nông.
+
Tĩnh mạch nông: có tĩnh mạch hiển lớn từ dưới đi lên ở phía trong đùi, tới bẹn đùi thì chọc qua
mạc đùi (dưới dây chằng bẹn 3-4 cứu đổ vào tĩnh mạch đùi, trước khi chọc qua mạc đùi vào sâu
tĩnh mạch nhận các nhánh bên nhỏ đi kèm theo động mạch nông
+

Ở trước đùi mạc bọc cơ may rồi tách hai lá ở bờ trong cơ may.
• Lá nông đi trước mạch đùi căng từ cơ may đến cơ khép dài.
• Lá sâu phủ lên cơ thắt lưng chậu và cơ lược rồi tới chập với lá nông ở
bờ ngoài cơ khép dài. Vậy các mạch đùi được bọc trong 1 bao mạc.
2.3. Lớp dưới mạc
Lớp dưới mạc hay lớp sâu gồm có các cơ và mạch thần kinh ở sâu.
2.3.1. Các cơ vùng đùi trước

Cơ chia thành 2 nhóm:
* Nhóm trước hay nhóm đùi (phần lớn do thần kinh đùi vận động) gồm các cơ:
- Cơ may (
m. sartorius
)
:
là cơ dài nhất cơ thể, được bọc trong mạc đùi từ gai chậu trước trên
chếch xuống dưới vào trong để bám vào mặt trong đầu trên xương chày. Động tác: gấp, dạng và
xoay đùi ra ngoài. Gấp và xoay cẳng chân vào trong.
- Cơ tứ đầu đùi (
m. quadriceps femoris
)
:
gồm 4 thân cơ
+
Cơ thẳng đùi (
m. rectus femoris
)
:
bám từ gai chậu trước dưới, vành ổ
cối xuống mặt trước đùi.
+

• Cơ thắt lưng lớn (
m. psoas manh
)
.
Từ thân, mỏm ngang và đĩa gian đốt sống ngực XII và đốt
sống thắt lưng I đến đốt sống thắt lưng IV.
• Cơ thắt lưng bé (
m. psoas minor
) từ thân, mỏm ngang đất sống thắt lưng I xuống tăng cường
cho cơ thắt lưng lớn.
+
Phần chậu (
m. iliacus
) đi từ mào chậu và hố chậu cả hai phần đi xuống nằm giữa dây chằng bẹn
và hố trước xương chậu chiếm phần ngoài khoang này tới bám vào mấu chuyển nhỏ xương đùi.
Động tác gấp đùi vào thân hay gấp thân vào bụng, nghiêng phần thắt lưng.
Hình 3.17. Các cơ vùng đùi trước * Nhóm trong hay nhóm cơ khép còn gọi là nhóm bịt do thần
kinh bịt chi phối. Nhóm này gồm có 5 cơ xếp thành 3 lớp (nông, giữa và sâu).
- Lớp nông: có 3 cơ
+
Cơ lược (
m. pectineus
)
:
từ mào lược xương chậu đến 1/3 trên đường ráp xương đùi. Tác dụng
gấp, khép và xoay trong đùi.
+
Cơ thon (
m. gracilis
) hay cơ thẳng trong: từ bờ dưới xương mu đến phía dưới lồi cầu trong

+
Đoạn đi sau dây chằng bẹn (nền tam giác đùi) khoảng trống giữa dây chằng bẹn và bờ trước
xương chậu được chia ra làm 2 ô bởi dải chậu lược (một phần cân chậu) ô cơ ở ngoài, ô mạch ở
trong. Trong ô mạch có động mạch nằm ngoài, tĩnh mạch ở giữa và bạch huyết bẹn sâu ở trong.
Cả 3 phần được bọc trong bao mạch đùi, bao này lại tách hai vách chia ra thành ô động mạch, ô
tĩnh mạch và ô bạch huyết (ống đùi). ống đùi là điểm yếu của vùng bẹn thường gây thoát vị đùi.
+
Đoạn đi trong tam giác đùi (
trigonum femorale
) hay tam giác Scarpa: Là một khe nính tháp tam
giác có nền được giới hạn bởi dây chằng bẹn ở trước, bờ trước xương chậu ở sau, đỉnh là nơi cơ
may gặp cơ khép dài cách dây chằng bẹn kiếm và có 3 thành:
• Ngoài là cơ may và cơ thắt lưng chậu.
• Trong là cơ lược và cơ khép dài (khép nhỡ).
• Trước là mạc đùi có nhiều lỗ thủng cho mạch thần kinh qua (mạc sàng).
Trong tam giác đùi, thần kinh đùi nằm ngoài, động mạch đùi nằm giữa và tĩnh mạch đùi ở trong.
Hình 3.19. ết đồ cắt ngang đáy tam giác đùi
+
Đoạn đi trong ống cơ khép (
canalis adductorius
) hay ống đùi Hunter. Bắt đầu từ đỉnh tam giác
đùi đến vòng gân cơ khép, có hình lăng trụ tam
giác hơi bị soạn vặn vào trong để bó mạch đùi từ khu trước chạy ra khoeo ở
sau. ống có 3 mặt.
- Trước trong là cơ may, dưới cơ may là mạc rộng - khép
- Trước ngoài: là cơ rộng trong.
Hình 3.20. ết đồ cắt ngang qua 1/3 trên đùi (bên trái) - Sau là cơ khép dài (nhỡ) và cơ khép lớn.
Trong ống cơ khép có động mạch-tĩnh mạch đùi, nhánh thần kinh vận động cơ rộng trong và thần
kinh hiển. Động mạch bắt chéo trước tĩnh mạch để vào trong tĩnh mạch. Thần kinh hiển lúc đầu ở
ngoài sau đi ra trước vào phía trong động mạch để chọc ra nông ở 1/3 dưới ống cơ khép.

đùi, phân nhánh cho phần trên các cơ khép, ổ cối và
vùng sau khớp hông bởi các nhánh nông, nhánh sâu, nhánh ổ cối rồi tiếp nối với động mạch mũ
đùi ngoài - mông dưới và xiên I.
Hình 3.23. Thiết đồ cắt ngang qua 1/3 dưới đùi + Các động mạch xiên: thường có 3 động mạch
xuyên qua chỗ bám cơ khép ngắn và cơ khép lớn ra sau tách nhánh lên và xuống nối với nhau và
nối với nhánh động mạch mũ đùi và nhánh gối trên ngoài.
+
Động mạch gối xuống từ ống cơ khép xiên ra nông đi xuống chia 2 nhánh:
Nhánh khớp nối với mạng mạch khớp gối.
Nhánh hiển xuống cấp máu cho da vùng cơ bụng chân phía trong.
*
Thần kinh đùi
(
n. femoralis
)
Là nhánh lớn nhất của đám rối thần kinh thắt lưng, do các nhánh sau ngành trước của các thần
kinh thắt lưng LII,II,IV tạo thành. Đi trong rãnh của cơ thắt lưng chậu rồi chui dưới điểm giữa dây
chằng bẹn (trong bao cơ thắt lưng chậu) xuống tam giác đùi ở phía ngoài động mạch và chia
thành 3 loại nhánh.
- Các nhánh cơ: vận động cho cơ lược, cơ may, cơ tứ đầu đùi, một phần cơ khép dài.
- Các nhánh bì: chọc qua cơ may cảm giác cho mặt trước đùi.
- Thần kinh hiển: đi qua tam giác đùi vào ống cơ khép bắt chéo trước
động mạch rồi chọc ra nông chia làm hai nhánh:
+
Nhánh dưới bánh chè cảm giác da mặt trong gối.
+
Nhánh bì cẳng chân trong: cảm giác da mặt trong cẳng chân và một phần gót chân.

1, 12. Thần kinh dưới sườn (Th12)
2. Thần kinh chậu hạ vị

*
Thần kinh bịt
(
n. obturatorius
)
Được tạo bởi nhánh trước ngành trước thần kinh thắt lưng LII,II,IV đi ở bờ
trong cơ thắt lưng rồi cùng động mạch bịt qua rãnh bịt và chia thành hai nhánh trước và sau kẹp
lấy bờ trên cơ khép ngắn. Thần kinh bịt tách nhánh vận động cho cơ bịt ngoài, cho 3 cơ khép, cơ
thon, khớp hông, khớp gối và da mặt trong đùi trên khớp gối.
- Ngành trước đi trước cơ khép ngắn và sau cơ khép dài.
- Ngành sau đi sau cơ khép ngắn và trước cơ khép lớn.
Thần kinh bịt đi vào rãnh bịt chạy áp sát xương nên khi bị thoát vị bịt, thần kinh bị chèn ép gây
đau vùng bẹn và vùng đùi trong.
Hình 3.25. Động mạch đùi sâu và thần kinh bịt