VÙNG MÔNG
Bài giảng Giải phẫu học
Chủ biên: TS. Trịnh Xuân Đàn
1. GIỚI HẠN VÀ PHÂN KHU VÙNG MÔNG
Vùng mông (regio glutea) gồm các phần mềm che lấp mặt sau ngoài xương chậu và khớp chậu
đùi. Là một vùng quan trọng, có nhiều cơ, đặc biệt nhiều mạch máu thần kinh từ trong chậu hông
đi ra, rồi đi xuống mặt sau của đùi. Về giới hạn vùng mông: ở trên là mào chậu, ở dưới ứng với
nếp lằn mông, ở trong là rãnh liên mông (mào xương cùng), ở ngoài là đường kẻ từ gai chậu trước
trên đến tới bờ trước mấu chuyển to.
Từ phạm vi giới hạn nêu trên, ta có thể kẻ 3 đường để chia mông ra 4
khu:
- Đường ngang từ gốc rãnh liên mông ra ngoài chia khu mông làm 2
phần.
- Đường thẳng góc với đường ngang và cách rãnh liên mông độ 2, 3 khoát tay chia vùng mông
làm 4 khu. Trong đó, khu trên ngoài có nhiều cơ, mạch máu thần kinh đã chia nhỏ nên có thể tiêm
mông.
- Đường định chiếu cơ tháp (cơ hình lê): từ gai chậu sau trên tới mấu chuyển to xương đùi chia
vùng mông làm khu trên tháp và khu dưới tháp.
- Ngoài ra còn có nhiều đường để định vị mấu chuyển lớn đánh giá khớp chậu đùi và các đường
rạch phẫu thuật bó mạch thần kinh ở mông.
Như vậy vùng mông có 4 mốc xương có thể sờ thấy được: gai chậu sau trên ở phía sau trong; ụ
ngồi phía dưới trong; gai chậu trước trên ở phía trên ngoài và mấu chuyển to ở phía dưới ngoài.
2. CẤU TẠO
Trên thiết đồ cắt đứng dọc qua vùng mông, từ nông vào sâu, gồm có:
2.1. Da, tổ chức tế bào dưới da
Trong lớp tổ chức tế bào dưới da có nhiều tổ chức mỡ, các nhánh thần kinh nông: ở trên có nhánh
dây thần kinh liên sườn XII, ở dưới có dây thần kinh hông bé (đùi bì sau), ở ngoài có dây thần kinh
đùi bì (đùi bì ngoài).
Mạc nông của vùng mông chia làm hai lá bọc lấy cơ mông to, xuống dưới dính vào mạc đùi và ra
ngoài dính với dải chậu chày và cơ căng cân đùi.
2.2. Các cơ

và liên tiếp với mạc đùi rồi xuống bám vào củ Gerdy và lồi cầu ngoài xương chày.
2.2.2. Lớp giữa

Có 1 cơ là cơ mông nhỡ (
m. gluteus medius
) từ 3/4 trước mào chậu,
đường mông giữa ở mặt ngoài xương cánh chậu đến mấu chuyển to xương
đùi. Tác dụng dạng đùi, bó trước gấp và xoay trong đùi, bó sau xoay ngoài
đùi. Ngoài ra còn nghiêng chậu hông.
2.2.3. Lớp sâu

Có 7 cơ lần lượt từ trên xuống dưới.
- Cơ mông nhỏ (
m. gluteus minimus
) bám từ đường mông trước ở mặt ngoài xương cánh chậu tới
bờ trước mấu chuyển to xương đùi. Động tác như cơ mông nhỡ.
- Cơ hình lê (
m. piriformis
) hay cơ tháp: bám từ mặt trong xương cùng, qua khuyết mẻ hông to ra
khu mông, tới hố ngón tay của đầu trên xương đùi. Cơ tháp là cơ dùng làm mốc để phân chia cơ,
mạch, thần kinh vùng mông. Tác dụng xoay ngoài đùi.
- Cơ bịt trong (
m. obturatorius internus
) bám từ chu vi lỗ bịt và mặt trong màng bịt, qua khuyết
mẻ hông to ra khu mông, rồi quặt lại bám vào hố ngón tay của đầu trên xương đùi. Động tác xoay
ngoài đùi, duỗi và dạng đùi khi đùi ở tư thế gấp.
- Cơ sinh đôi trên (
m. gemellus superior
) và sinh đôi dưới (
m. gemellus illferior

là một trong 4 ngành cùng của thân sau động mạch
chậu trong, từ trong chậu hông qua khuyết ngồi lớn ra mông ở trên cơ hình lê, chạy áp sát xương
rồi chia thành 2 ngành để cấp máu cho 3 cơ mông. Tại vùng mông, động mạch mông trên nối với
động mạch mông dưới, với động mạch mũ đùi ngoài của động mạch đùi.
- Thần kinh mông trên (
n. gluteus superior
)
:
là một nhánh cùng của đám rối thần kinh cùng, do
thân thần kinh thắt lưng cùng và thần kinh cùng I tạo thành. Từ nguyên uỷ cùng với động mạch
mông trên ở trong chậu hông qua khuyết ngồi lớn ra mông đi trên cơ hình lê và thường ở phía
ngoài động mạch, chia làm 2 ngành chi phối cho các cơ mông bé, mông nhỡ và cơ căng cân đùi.
1. Xương cánh chậu
2. Cơ mông bé
3. Thần kinh mông trên
4. Cơ hình lê
5. Gai ngồi
6. Cơ bịt trong
7. Xương ngồi
8. Thần kinh ngồi
9, 15. Lá sâu mạc mông
10. Thần kinh đùi bì sau
11. Lá giữa mạc sâu
12. Mạch, thần kinh mông dưới
13. Cơ mông to
14. Lá nông mạc mông
16. Mạch, thần kinh mông trên
17. Cơ mông nhỡ
18. Mạc mông
Hình 3.13. ết đồ cắt đứng dọc vùng mông (qua gai ngồi)

cơ mông lớn.
- Bó mạch thần kinh thẹn
+
Động mạch thẹn trong (
a. pudenda interna
) là một nhánh của động mạch chậu trong ra ngoài
qua khuyết hông to, bờ dưới cơ hình lê, sau đó lại vòng qua gai hông, khuyết ngồi bé đi trong ống
thẹn (Alcook) vào vùng đáy chậu, hậu môn và cơ quan sinh dục ngoài.
+
Thần kinh thẹn (n.
pudendus
) xuất phát từ nhánh trước của thần kinh cùng II, III, IV, rồi sau đó
đi như động mạch thẹn đến vùng đáy chậu và bộ phận sinh dục ngoài.
* Tóm lại: bó mạch thần kinh dưới cơ hình lê phức tạp hơn và có thể chia thành 3 lớp từ nông và
sâu
- Lớp nông gồm thần kinh đùi bì sau
- Lớp giữa gồm thần kinh ngồi, bó mạch thần kinh mông dưới và bó mạch thần kinh thẹn.
- Lớp sâu gồm các nhánh nhỏ từ đám rối cùng tới vận động trực tiếp cho các cơ sâu của mông.
1. Động mạch chủ bụng
2. Động mạch chậu chung phải
3. Động mạch chậu ngoài
4. Động mạch mông trên
5. Động mạch rốn
6. Động mạch tử cung
7. Động mạch bàng quang dưới
8. Động mạch trực tràng dưới
9. Động mạch thẹn trong
10. Động mạch mông dưới
11. Động mạch mông trên
12. Động mạch chậu trong