Một số bài học rút ra từ chương trình “sở hữu trí tuệ và cuộc sống” trên
Đài truyền hình Nghệ An
Thực hiện chủ trương của Bộ Khoa học và Công nghệ (KH&CN), năm 2010, Sở
KH&CN Nghệ An đã phối hợp với Đài Truyền hình (TH) Nghệ An thực hiện dự
án truyền thông về Sở hữu trí tuệ: “Xây dựng và phát sóng chương trình “Sở hữu
trí tuệ và Cuộc sống” trên Đài truyền hình Nghệ An”. Chương trình nhằm hướng
tới các mục tiêu chính, như: Nâng cao nhận thức, ý thức của cộng đồng và doanh
nghiệp Nghệ An về Luật Sở hữu trí tuệ và thực thi Luật Sở hữu trí tuệ; Góp phần
thúc đẩy doanh nghiệp Nghệ An đăng ký bảo hộ và phát triển tài sản trí tuệ; Góp
phần bảo vệ lợi ích người tiêu dùng; Góp phần nâng cao vai trò quản lý nhà nước
của chính quyền và các cơ quan hữu quan về sở hữu trí tuệ. Sau một năm thực
hiện,
Thực hiện chủ trương của Bộ Khoa học và Công nghệ (KH&CN), năm 2010,
Sở KH&CN Nghệ An đã phối hợp với Đài Truyền hình (TH) Nghệ An thực hiện
dự án truyền thông về Sở hữu trí tuệ: “Xây dựng và phát sóng chương trình “Sở
hữu trí tuệ và Cuộc sống” trên Đài truyền hình Nghệ An”. Chương trình nhằm
hướng tới các mục tiêu chính, như: Nâng cao nhận thức, ý thức của cộng đồng và
doanh nghiệp Nghệ An về Luật Sở hữu trí tuệ và thực thi Luật Sở hữu trí tuệ; Góp
phần thúc đẩy doanh nghiệp Nghệ An đăng ký bảo hộ và phát triển tài sản trí tuệ;
Góp phần bảo vệ lợi ích người tiêu dùng; Góp phần nâng cao vai trò quản lý nhà
nước của chính quyền và các cơ quan hữu quan về sở hữu trí tuệ. Sau một năm
thực hiện, dự án đã sản xuất và phát sóng 44 số, mỗi tuần một số vào tối thứ bảy,
với thời lượng 18 phút (chương trình thường) và 25 phút (chương trình đặc biệt)
với tên gọi “Sở hữu trí tuệ và cuộc sống” (SHTT&CS).
I. Nội dung chương trình SHTT&CS
Chương trình SHTT&CS có các chuyên mục chính:
1. Bản tin
Bản tin trong chương trình SHTT&CS chủ yếu là những phóng sự ngắn, có
thời lượng trung bình 5 phút. Chương trình đã sản xuất 40 bản tin với hai tên
gọi: Bản tin thương hiệu và Bản tin sáng tạo với nội dung tương ứng.
- Bản tin thương hiệu: Có 6 bản tin với nội dung phản ánh những thông tin

nghiệm trong quản lý nhà nước. Bên cạnh đó, các doanh nghiệp được mời cũng
là những nhà doanh nghiệp khá dày dạn trên thương trường, có kinh nghiệm và
đã trải nghiệm qua thực tiễn về thực thi quyền SHTT.
5. Tiểu phẩm tình huống
Ngoài việc khai thác, lựa chọn và sử dụng một số tiểu phẩm tình huống của
chương trình “Chắp cánh thương hiệu” trên Đài TH Việt Nam, dự án đã xây
dựng 12 tiểu phẩm tình huống. Dù đây chỉ là những tiểu phẩm tình huống ngắn
(3-4 phút) nhưng đã được xây dựng như những tác phẩm hoàn chỉnh, có tính
hài hước. Trong đó có câu chuyện dựa theo các tình huống có thật, phản ánh
những hành vi vi phạm hoặc không vi phạm luật SHTT, sau đó đan cài các câu
hỏi để khán giả tham gia trả lời các tình huống đó là vi phạm hay không vi
phạm pháp luật.
6. Về tổ chức tương tác với khán giả
Chương trình đã tổ chức tương tác với khán giả qua nhắn tin giải đáp các
tình huống của 41 chương trình. Theo con số thống kê, toàn bộ chương trình đã
có trên 4.000 lượt khán giả tham gia. Ban tổ chức đã tổ chức trao giải và gặp gỡ
khán giả trúng thưởng ba lần, với 40 giải nhất, 80 giải khuyến khích. Có thể nói,
chương trình tạo nên một số lượng khán giả khá ổn định, trong đó có tỷ lệ cao
là thanh thiếu niên, học sinh và người tiêu dùng.
Tuy nhiên, với tư cách một chương trình truyền thông về Luật SHTT trên đài
truyền hình, việc thực hiện dự án vẫn có một số vấn đề chưa tốt, cần phải tiếp
tục điều chỉnh, nâng cao, như: chất lượng các bản tin chưa thật phong phú,
chưa khai thác được nhiều vấn đề về SHTT; một số chương trình chưa thật hấp
dẫn, giữa các chuyên mục chưa thật gắn bó, hỗ trợ cho nhau; số lượng khán giả
tham gia tương tác chưa nhiều, thành phần cũng chỉ bó hẹp trong thanh thiếu
niên, học sinh, sinh viên.
II. Một số kết luận và bài học kinh nghiệm
Qua quá trình tổ chức thực hiện dự án “Xây dựng và phát sóng chương trình
“Sở hữu trí tuệ và cuộc sống” trên Đài truyền hình Nghệ An”, với những kết
quả đạt được và những tồn tại hạn chế, có thể rút ra một số kết luận và bài học

truyền thông cũng không như ngôn ngữ sư phạm mà phải có tính đại chúng cao,
dễ hiểu, dễ nhớ, dễ làm theo, lại có thể gây ấn tượng, tác động đến nhiều người,
gây hiệu ứng xã hội. Chính vì vậy, ngoài việc lựa chọn nội dung thích hợp, thì
cũng phải tìm ra phương pháp và ngôn ngữ truyền thông thích hợp. Một vấn đề
quan trọng có thể rút ra ở đây là phải kết hợp giữa phân tích lý luận (khoa học
và pháp luật về SHTT) với lấy thực tiễn để minh họa. Người xem sẽ khó có thể
hiểu và phân biệt được khái niệm nhãn hiệu và nhãn hàng hóa, nếu không đưa
một cái chai nước khoáng ra để minh họa. Tương tự những khái niệm khó như
sáng chế, giải pháp hữu ích, chỉ dẫn địa lý, nếu không có dẫn chứng thực tế
sinh động, hiệu quả truyền thông sẽ không cao. Quan điểm nhất thể hóa giữa lý
luận và thực tiễn đã chi phối toàn bộ chương trình từ kịch bản tổng thể, kịch
bản chi tiết mỗi số phát sóng, hay đơn giản là trong một tiết mục nhỏ “Ý kiến
chuyên gia”. Bao giờ cũng có sự lồng ghép, đan cài giữa phần nói về lý luận và
phần phản ánh thực tiễn. Những nội dung gây được hiệu quả truyền thông cao
là những “Phóng sự chuyên đề” và “Ý kiến chuyên gia” trong đó dùng lý luận
để phân tích, mổ xẻ thực tiễn của doanh nghiệp, sản phẩm. Đôi khi nhờ vậy mà
phát hiện ra những vấn đề mà người trong cuộc cũng chưa nghĩ tới. Hiệu quả sẽ
là cao hơn nếu chúng ta biết xuất phát từ những vấn đề thiết thân của doanh
nghiệp và sản phẩm của Nghệ An để đặt vấn đề và giải quyết. Khi đó khán giả
sẽ thấy SHTT không chỉ quan trọng với các sản phẩm nổi tiếng, với các nền
kinh tế lớn, mà càng quan trọng hơn với các doanh nghiệp vừa và nhỏ, với các
làng nghề và các sản phẩm nói chung.
3. Cần “mềm hóa” các hình thức và nghệ thuật tuyên truyền về Luật
SHTT
Như trên đã nói, truyền thông không phải là dạy học với những quy chuẩn sư
phạm nghiêm ngặt. Nhưng, trong khuôn khổ khắt khe của thời lượng, của lịch
trình phát sóng, phải lựa chọn được hình thức, nghệ thuật phù hợp với nội dung
cần truyền thông, mà cụ thể trong trường hợp này là về SHTT. Từ suy nghĩ đó,
trong quá trình thực hiện, chương trình đã luôn tìm cách “mềm” hóa, sinh động
hóa hình thức và nghệ thuật tuyên truyền. Nhờ đó, những vấn đề rất khó về

quả cao.
5. Cần huy động được sự tham gia của doanh nghiệp với tư cách vừa là
người hưởng lợi vừa là chủ thể của chương trình truyền thông
Chương trình SHTT&CS nhằm hướng đến doanh nghiệp là chủ yếu, lấy
doanh nghiệp làm đối tượng phục vụ. Tuy nhiên, điều đó không có nghĩa doanh
nghiệp chỉ là đối tượng chịu sự phản ánh và hưởng lợi một cách thụ động.
Doanh nghiệp cần và nên là một chủ thể trong hoạt động truyền thông này.
Kinh nghiệm cho thấy, nếu doanh nghiệp không nhiệt tình cộng tác và hỗ trợ
thì chương trình không thể thành công. Vì vậy, trong quá trình xây dựng
chương trình có liên quan đến doanh nghiệp, nhóm sản xuất chương trình cần
trao đổi kỹ với chủ doanh nghiệp về mục đích, nội dung, cách thức thực hiện, ý
định với doanh nghiệp. Qua trao đổi, một mặt để doanh nghiệp hiểu về chương
trình, mặt khác cũng giúp người làm chương trình tìm hiểu thêm về doanh
nghiệp. Đề cương hay kịch bản nội dung truyền thông về doanh nghiệp cũng
cần có sự trao đổi, tranh thủ ý kiến của chủ doanh nghiệp. Một mặt, tôn trọng ý
kiến của chủ doanh nghiệp, cố gắng khai thác nội dung về SHTT để quảng bá
cho sản phẩm hoặc hình ảnh của doanh nghiệp, mặt khác, khéo léo đan cài ý
kiến của doanh nghiệp để thực hiện yêu cầu truyền thông về SHTT. Ngay cả về
kinh phí, khi truyền thông đương nhiên doanh nghiệp sẽ được hưởng lợi, do
vậy cũng phải yêu cầu doanh nghiệp hỗ trợ một phần kinh phí nhất định. Kinh
nghiệm cho thấy, khi đóng góp kinh phí, bản thân doanh nghiệp cũng quan tâm,
có trách nhiệm hơn với sản phẩm truyền thông được tạo ra.
Từ những thành công và chưa hành công của chương trình truyền thông SHTT&CS
trên Đài TH Nghệ An, có thể nhận thấy rằng: việc tiếp tục truyền thông một cách định kỳ,
đều đặn, lâu dài về SHTT trên Đài TH Nghệ An là rất cần thiết. Có như vậy mới tạo được
dấu ấn trong trí nhớ khán giả. Tuy nhiên, vì nhiều lý do, chúng ta không thể kéo dài dự án
truyền thông SHTT&CS trên Đài TH Nghệ An hết năm này sang năm khác. Trong lúc đó,
hàng tháng trên Đài TH Nghệ An vẫn có chuyên mục chuyên đề truyền hình KH&CN,
chủ yếu về các tiến bộ KH&CN được ứng dụng trên địa bàn. Chính vì vậy, xin đề xuất
lồng ghép hai nội dung về KH&CN và SHTT thành một chương trình trên Đài TH Nghệ