Nhà nước pháp quyền đề cao pháp luật hay thượng tôn pháp luật
Theo quan niệm của nhiều học giả về nhà nước pháp quyền, một trong những
đòi hỏi quan trọng của nhà nước pháp quyền là thượng tôn pháp luật. Liệu
đây có phải là nguyên lý cơ bản của của nhà nước pháp quyền hay không?
Vấn đề này có lẽ cũng cần có được sự luận giải chí ít từ những góc độ cơ bản
để có được sự thỏa mãn của những người muốn tìm hiểu về nó. Trong bài viết
này tác giả chỉ xin đưa ra một số vấn đề quan điểm về đề cao pháp luật và
thượng tôn pháp luật trong nhà nước pháp quyền từ đó để mọi người có thể
đánh giá nó tùy theo cách hiểu của mình.
Trước hết nói về sự khác biệt giữa đề cao pháp luật và thượng tôn pháp luật: Nếu
như nói về tính chất rõ ràng một bên hàm chứa yếu tố cưỡng bức từ phía ngoài,
còn một bên xuất phát từ phía trong chính yếu tố của sự vật. Thượng tôn là hàm
chứa việc thừa nhận, tôn trọng ở một cấp độ cao nhất từ phía xã hội đối với pháp
luật. Ngược lại, đề cao nó biểu hiện là xuất phát từ ý chí bên ngoài (nhà nước) là
đề cao đối với pháp luật. Do đó, có thể thấy đây là hai trạng thái khác nhau.
Tuy cùng thừa nhận về hình thức nhà nước pháp quyền, xuất phát từ nhiều điều
kiện khác nhau, việc ra đời các hệ thống pháp luật cũng mang lại các giá trị khác
nhau. Trong các nhà nước được coi là dân chủ thì pháp luật luôn được ban hành và
thông qua bằng các con đường chính đáng. Sự chính đáng này thể hiện việc ban
hành pháp luật luôn phải tuân thủ những nguyên tắc cơ bản của nó như: đồng
thuận đa số, thẩm quyền ban hành, trình tự…, và nó không có những biểu hiện che
đậy các hành vi làm luật không chính đáng. Do đó, hầu hết các đạo luật của quốc
gia khi đưa vào áp dụng nó làm cho đa số những người áp dụng, những người
tham gia các quan hệ pháp lý này cảm thấy mãn. Đó là những đạo luật chứa đựng
cả niềm tin của xã hội trong đó. Những người tham gia vào các quan hệ pháp luật
đều cảm thấy rằng ý chí của mình đã được thể hiện trong đó. Hay chí ít là ý chí
của xã hội đã được thể hiện trong các đạo luật đó. Và nếu pháp luật có đi ngược ý
chí của một số cá nhân đơn lẻ thì họ cũng vẫn thoải mái chấp nhận vì cho rằng
mình đã hi sinh một cách chính đáng tự do tự nhiên để đổi lấy tự do dân sự (tự do
xã hội). Bởi vì họ đều hiểu một điều đơn giản rằng trong tự do dân sự họ luôn
được bảo vệ bởi các trật tự xã hội (theo các nhà vị lợi thì người ta sẽ thoải mái hi

thời đó là những cam kết rõ ràng về việc tôn trọng và bảo vệ nó. Chính vì vậy, họ
mới coi đó là điều kiện thiêng liêng khi tuyên thệ. Ngược lại, trong hoàn cảnh này,
người dân cũng sẽ phải suy nghĩ rằng, ngay những người đứng đầu đất nước cũng
rất tôn trọng và tin tưởng vào hệ thống pháp luật của họ. Xuất phát từ những vấn
đề mang cả tính hình thức và nội dung như vậy chúng ta mới xem xét tới sự khác
biệt quan trọng giữa đề cao pháp luật và thượng tôn pháp luật.
Thượng tôn pháp luật không đơn thuần là đề cao pháp luật, có thể coi thượng tôn
pháp luật chính là sự mong muốn cao nhất về một hệ thống pháp luật hoàn hảo
trong các nhà nước pháp quyền. Nhưng pháp luật muốn được thượng tôn như niềm
tin của xã hội về tín ngưỡng, tôn giáo…, thì chắc hẳn hệ thống pháp luật đó không
chỉ là là một hệ thống pháp luật tốt mà nó còn phải là hệ thống pháp luật đạt được
tình cảm và nhất là niềm tin của xã hội vào nó.