MỤC ĐÍCH, NGUYÊN LÝ GIÁO DỤC VÀ HỆ THỐNG GIÁO
DỤC QUỐC DÂN.

1. Mục đích giáo dục
1.1. Khái niệm
Mục đích giáo dục là một phạm trù cơ bản của giáo dục học có tác
dụng định hướng cho mọi hoạt động giáo dục (công tác nghiên cứu lí
luận và thực tiễn). Đối với hoạt động giáo dục, mục đích giáo dục là
điểm xuất phát, là căn cứ để đánh giá hiệu quả chất lượng giáo dục.
Đối với các quá trình giáo dục, mục đích giáo dục quy định tính chất
và phương hướng phát triển của chúng, quy định nội dung và phương
pháp tổ chức thực hiện các quá trình giáo dục.
Mục đích giáo dục phản ánh quy luật khách quan, xu thế tất yếu trong
mọi lĩnh vực giáo dục. Mục đích giáo dục chính là các phẩm chất, các
yêu cầu về mô hình của ”con người thời đại”, phản ánh tính quy định
của xã hội đối với giáo dục được thể hiện qua thiết kế giáo dục và
được thực thi thông qua hoạt động cụ thể sinh động của hệ thống giáo
dục.
Trong thực tế cần hiểu mục đích giáo dục ở các cấp độ sau :
 Cấp độ vĩ mô: Phù hợp với yêu cầu toàn xã hội, phù hợp với xu thế
phát triển chung của thời đại.
 Cấp độ trung gian: Cho một cấp học, một ngành học, một trường
học.
 Cấp độï cá nhân : Cá nhân trong quá trình tiếp thu sự giáo dục (xã
hội hóa) luôn luôn hiểu rõ mục tiêu mình cần đạt tới. Bởi vì, trong khi
xác định mục đích giáo dục thì điều quan trọng nhất là nhận thức cho
được cái mà bản thân người ta vốn coi là mục đích của đời mình. Mục
đích giáo dục phải trùng hợp với mục đích bao quát hơn của người
thụ giáo.
Ngoài thuật ngữ mục đích giáo dục thường dùng trong các giáo trình
giáo dục học, trong các đề án, kế hoạch giáo dục ta thường gặp thuật

mới và lối sống xã hội (nó phản ánh hình thái kinh tế - xã hội)
 Mục đích giáo dục phản ánh những quan điểm của giai cấp thống
trị xã hội, thể hiện ở các điểm sau:
o Đào tạo con người như thế nào?
o Đào tạo con người theo lý tưởng triết học và xã hội học nào ?
o Đào tạo con người phục vụ cho ai ? Cho lợi ích của giai cấp
hoặc tầng lớp nào trong xã hội?
Để xây dựng mục đích giáo dục hiện nay ở Việt Nam, không thể
không nghiên cứu, kế thừa và phát triển những mục đích giáo dục
Việt Nam đã có truyền thống lâu đời và trở thành giá trị tinh thần của
nhân dân ta.
Dưới chế độ phong kiến, mục đích giáo dục Việt Nam chịu ảnh
hưởng nhiều của nho giáo. Mục đích giáo dục thời kỳ này chủ yếu
hình thành phẩm chất người quân tử với nhiững nét đáng chú ý sau
đây :
 Coi đạo đức là giá trị hàng đầu, sống theo lý tưởng nhân nghĩa yêu
thương người khác ;
 Có trách nhiệm đối với gia đình, họ hàng, làng nước, trung với
vua, với nước; có hiếu với cha mẹ, nhân dân.
 Sống thiết thực chăm chỉ học hành, thường xuyên nâng cao trình
độ học vấn.
 Coi trọng tu dưỡng, rèn luyện đạo đức, tài năng. Nho giáo cho rằng
: “Con người sống chết có mệnh, giàu sang tại trời”. Đó là điều con
người không tự quyết định được. Nhưng chỗ không phải tại trời, mà
con người có thể tự quyết định và chịu trách nhiệm trước bản thân,
gia đình và xã hội là trí và ngu do học mà không học, có đạo đức mà
không có đạo đức, do chịu tu dưỡng và không chịu tu dưỡng. Đó là
hai chỗ không có tiền định của trời. Vì vậy, nho giáo cho rằng : “Từ
thiên tử cho đến thứ dân ai cũng phải lấy tu thân làm gốc”.
 Không màng phú quý, không ham danh lợi.