CƠ GIỚI HÓA THU HOẠCH LÚA
TẠI ĐỒNG BẰNG SÔNG CỬU LONG

Trần Văn Khanh; Phan Hiếu Hiền
Trung Tâm Năng Lượng và Máy Nông nghiệp-
Đại học Nông Lâm TPHCM

1. DẪN NHẬP
Đồng bằng Sông Cửu Long là vùng trọng điểm sản xuất lúa của Việt Nam. Với
khoảng 4 triệu ha canh tác, đạt sản lượng gần 20 triệu tấn lúa/năm. Lượng lúa sản xuất
tại đây là nguồn chủ yếu để chế biến gạo xuất khẩu.
Ngoài các yếu tố khác như giống lúa, qui trình canh tác; thu hoạch đúng thời điểm,
đúng phương pháp là những điều kiện để giữ vững năng suất cây trồng và chất lượng
hạt gạo.
Do thời vụ khi thu hoạch từng vùng không dài (10- 15 ngày); thời tiết không thuận lợi
khi thu hoạch ở vụ hè thu; công việc khá nặng nhọc; đồng thời lượng lao động trẻ,
khoẻ ở nông thôn ngày càng giảm bởi tác động của quá trình đô thò hóa và công
nghiệp hóa tại hầu hết các đòa phương nên với cách thu hoạch truyền thống sẽ khó có
thể giải quyết đồng bộ về tính thời vụ và chất lượng hạt lúa khi thu hoạch.
Bảng 1 giới thiệu tổng quát về tình hình sản xuất lúa cả nước và Đồng Bằng Sông Cửu
Long (ĐBSCL).
Bảng 1: Sản lượng và diện tích lúa cấy phân theo vùng, 2001-2005
Năm 2001

2002

2003

2004

Sơ bộ 2005

2. CÁC PHƯƠNG PHÁP THU HOẠCH LÚA
Tuỳ theo phương pháp, qui trình thu hoạch bao gồm các công đoạn: gặt, gom, đập
(tuốt) tách hạt và làm sạch. Phân loại các phương pháp thu hoạch dựa vào sự tác động
của con người hoặc thiết bò từ lúc tác động vào cây lúa đến khi thu hạt. Các phương
pháp thu hoạch chính hiện nay là:
2.1 Phương pháp thu hoạch nhiều giai đoạn
2.1.1 Thu hoạch thủ công
Hiện nay, phương pháp thu hoạch thủ công (gặt bằng lao động thủ công, gom, đập tuốt
hạt bằng bồ hoặc các cụ cầm tay) chỉ tồn tại rất ít tại những vùng sản xuất nhỏ lẻ, “tự
sản, tự tiêu” ở các vùng cao, vùng sâu. Tại ĐBSCL gần như không còn dùng phương
pháp này.
2.1.2 Thu hoạch bán cơ giới
Thu hoạch bán cơ giới là phương pháp dùng phổ biến hiện nay ở nước ta với nhiều qui
trình khác nhau.
Bảng 2: Các qui trình thu hoạch bán cơ giới
Qui
trình
Gặt Gom Tách hạt Làm sạch
1 Thủ công Thủ công Máy tuốt hạt Thủ công
2 Thủ công Thủ công Máy đập, làm sạch
3 Máy gặt rãi hàng Thủ công Máy đập, làm sạch
4 Máy gặt rãi hàng Máy liên hợp gom, đập và làm sạch

Tại ĐBSCL hiện nay sử dụng phổ biến qui trình 2, 3. Trong các qui trình trên, việc
gom đống sau thu hoạch có thể tiến hành ngay hoặc phơi mớ trước khi gom đống; hoặc
phơi mớù sau khi gặt sau đó gom đưa vào máy đập tách hạt (không gom đống).
Cơ giới hóa thu họach lúa tại đồng bằng Sông Cửu Long
2
Qui trình 4 (thu hoạch hai giai đoạn) được một số nước dùng trong vài thập niên trước
đây. Việc gom, đập và làm sạch sử dụng máy liên hợp gặt đập sau khi thay thế bộ

3.1. Máy gặt rải hàng
Máy gặt rãi hàng đầu tiên ở Việt Nam được chế tạo từ bản vẽ thiết kế của Viện
Nghiên cứu Lúa Quốc tế (IRRI) tại Đại học Nông Lâm TPHCM (1984). Sau đó
chuyển giao kỹ thuật cho Công ty Cơ khí Long An (1985). Đến nay, mẫu máy này
đã được nhiều nhà sản xuất chế tạo cải tiến thành một mẫu máy có chất lượng làm
Cơ giới hóa thu họach lúa tại đồng bằng Sông Cửu Long
3
việc tốt như cơ sở Ô. Bùi Hữu nghóa (Long An); Công ty Cơ khí An Giang; công ty
VINAPPRO; công ty VIKYNO, và nhiều cơ sở ở nhiều đòa phương tại ĐBSCL. Với
khoảng 3000 máy đang hoạt động tại Việt Nam, máy đã giải quyết khá tốt việc cắt
lúa với năng suất bình quân 1÷ 5 ha/ngày.
Tuy nhiên với cấu tạo đặc thù của bộ phận cắt và chuyển lúa, việc điều chỉnh độ
cao cắt sao cho các bộ phận khác của máy không làm rụng hạt lúa đã làm thân cây
cắt khá dài dẫn đến chi phí gom lúa tăng cao (nhiều gấp 2÷3 lần lượng lúa gặt thủ
công) và chi phí thời gian, nhiên liệu, lao động cho việc đập tách hạt tăng. Với tình
hình nhân công lao động ngày càng khan hiếm vào vụ thu hoạch, đồng thời gom là
công việc nặng nhọc. Khối lượng công việc và cường độ lao động tăng, là nhược
điểm cơ bản của mẫu máy gặt rãi hàng.
Một số cơ sở chế tạo máy khá nặng, hạn chế việc sử dụng tại những nơi có nền đất
yếu, thu hoạch vụ hè thu cũng là nguyên nhân hạn chế việc phổ biến mẫu máy
này.

3.2. Máy tách hạt và làm sạch
Tại ĐBSCL, việc tách hạt và làm sạch được làm bằng máy gần như toàn bộ. Các máy
được sản xuất từ khắp các cơ sở trong vùng. Chất lượng máy làm việc khá tốt khi sử
dụng đúng chế độ, điều chỉnh phù hợp với từng giống, điều kiện lúa khi thu hoạch.
Tuy nhiên, chất lượng làm việc của máy này tuỳ thuộc nhiều vào người sử dụng máy.
Sự rạn nứt hạt, tỉ lệ thu hồi gạo nguyên phụ thuộc nhiều vào chất lượng máy đập (tuốt)
hạt lúa. Tuy nhiên, đến nay vấn đề này chưa được các cơ quan hữu quan và nông dân
quan tâm đúng mức.

hàng và bộ phận đập làm sạch hạt trên một khung tự chạy.
Với bánh xích cao su (chế tạo từ băng tải), và trọng lượng vừa phải (khoảng 1500 kg),
máy có thể làm việc trên nền ruộng hơi yếu.
Với trên 50 máy đã bán ra thò trường (giá 83 triệu đồng/máy- tháng 6/2006), bề rộng
bộ phận cắt là 1,5 m; năng suất gặt khoảng 2 ha/ ngày; tuy còn theo dõi về độ bền của
máy nhưng bước đầu có thể đánh giá là có triển vọng phát triển vì kết cấu tuy nhiều
chi tiết nhưng khá đơn giản; dễ sửa chữa, thay thế bằng các phụ tùng, vật liệu sẵn có
tại các đòa phương.
Cơ giới hóa thu họach lúa tại đồng bằng Sông Cửu Long
5
3.3.3. Máy liên hợp gặt đập nhập từ Trung Quốc (dòng máy 4LZ)
Máy do Công ty TNHH Phát triển Đầu tư Việt Phú nhập khẫu từ Trung Quốc.
Máy thiết kế theo các nguyên tắc hiện đang dùng phổ biến trên thế giới. Với mẫu mã
đẹp, chất lượng làm việc khá tốt, di chuyển được trên nền đất trung bình là những yếu
tố chính mà các nhà đầu tư Việt Nam đang quan tâm.
Điều cần theo dõi trong thời gian tới là độ bền của máy, chất lượng hạt sau thu hoạch.
Với giá máy trên 150 triệu đồng, nếu chất lượng và độ bền của máy cao thì đây là có
thể là niềm vui cho người sản xuất lúa nhưng là đối thủ cạnh tranh đối với các nhà sản
xuất trong nước.
Hệ thống di động xích cao su làm hạn chế khả năng cơ động của máy, đây là vấn đề
cần chú ý khi tổ chức sản xuất.
Cơ giới hóa thu họach lúa tại đồng bằng Sông Cửu Long
6
Bảng 4: Đặc tính kỹ thuật của loại máy thu hoạch kiểu 4LZ (Trung Quốc sx)

4. KẾT LUẬN
Vấn đề cơ giới hóa thu hoạch lúa tại Việt Nam, trong đó có vùng ĐBSCL là một nhu
cầu ngày càng bức thiết. Nhu cầu này không chỉ hướng tới việc hạ giá thành sản xuất,
đem lại lợi nhuận nhiều hơn cho nông dân, tăng tính cạnh tranh của mặt hàng gạo Việt
Nam trên thò trường thế giới, mà còn giải quyết vấn đề rất quan trọng thiếu hụt lao