Hội nghị Giảng dạy vật lí toàn quốc, Hà Nội, 09-11/11/2010
PHƯƠNG PHÁP VÉC-TƠ TRƯỢT-MỘT PHƯƠNG PHÁP HIỆU QUẢ GIẢI
CÁC BÀI TOÁN ĐIỆN XOAY CHIỀU RLC KHÔNG PHÂN NHÁNH.
Nguyen Trung Chau_qb??
Tóm tắt báo cáo: Đa số học sinh thường dùng phương pháp đại số các bài
toán điện còn phương pháp giản đồ véc tơ thì học sinh rất ngại dùng. Điều đó
là rất đáng tiếc vì phương pháp giản đồ véc tơ dùng giải các bài toán rất hay và
ngắn gọn đặc biệt là các bài toán liên quan đến độ lệch pha. Có nhiều bài toán
khi giải bằng phương pháp đại số rất dài dòng và phức tạp còn khi giải bằng
phương pháp giản đồ véc tơ thì tỏ ra rất hiệu quả. Khi giải bài toán điện bằng
phương pháp giản đồ véc-tơ có thể chia thành hai phương pháp: phương pháp
véc tơ buộc và phương pháp véc tơ trượt.
Mở đầu: Trong các tài liệu hiện có, đa số các tác giả thường dùng phương pháp véc
tơ buộc và ít quan tâm đến phương pháp véc tơ trượt. Trong bài viết này chúng tôi
sẽ trình bày phương pháp véc-tơ trượt với những ưu thế vượt trội khi giải các bài
toán điện xoay chiều RLC nối tiếp khó.
PHƯƠNG PHÁP GIẢN ĐỒ VECTƠ TRƯỢT
*Chọn ngang là trục dòng điện.
*Chọn điểm đầu mạch (A) làm gốc.
*Vẽ lần lượt các véc-tơ biểu diễn các điện áp, lần
lượt từ A sang B nối đuôi nhau theo nguyên tắc:
+ L - lên.
+ C – xuống.
+ R – ngang.
Độ dài các véc-tơ tỉ lệ với các giá trị hiệu
dụng tương ứng.
*Nối các điểm trên giản đồ có liên quan đến dữ kiện
của bài toán.
*Biểu diễn các số liệu lên giản đồ.
*Dựa vào các hệ thức lượng trong tam giác để tìm các điện áp hoặc góc chưa biết.
GIẢN ĐỒ L-R-C

∆ ⇒ = = ⇒ = =
U
c©n t¹i M U
GIẢN ĐỒ Lr-R-C
Ví dụ 3: Đặt điện áp xoay chiều u = 120√6cosωt (V) vào hai đầu đoạn mạch AB
gồm hai đoạn mạch AM và MB mắc nối tiếp. Đoạn AM là cuộn dây có điện trở
thuần r và có độ tự cảm L, đoạn MB gồm điện trở thuần R mắc nối tiếp với tụ điện
C. Điện áp hiệu dụng trên đoạn MB gấp đôi điện áp hiệu dụng trên R và cường độ
hiệu dụng của dòng điện trong mạch là 0,5 A. Điện áp trên đoạn MB lệch pha so
với điện áp hai đầu đoạn mạch là π/2. Công suất tiêu thụ toàn mạch là
A. 150 W. B. 20 W. C. 90 W. D. 100 W.
Hướng dẫn: Vẽ mạch điện và vẽ giản đồ véc-tơ.
http://kinhhoa.violet.vn
2
Hội nghị Giảng dạy vật lí toàn quốc, Hà Nội, 09-11/11/2010
0 5
6
120 3 0 5 90
6
R
MB
U
MFB : sin ,
U
HD :
P UI cos . , cos W
π
ϕ ϕ
π
ϕ

Z
AEB : BE AE.c ot an Z Z BE L H
ω
π
ω π

= = Ω




∆ = = Ω ⇒ = − = Ω ⇒ = =


GIẢN ĐỒ R-C-rL
Ví dụ 5: Trên đoạn mạch xoay chiều không phân nhánh có bốn điểm theo đúng thứ
tự A, M, N và B. Giữa hai điểm A và M chỉ có điện trở thuần, giữa hai điểm M và
N chỉ có tụ điện, giữa hai điểm N và B chỉ có cuộn cảm. Đặt vào hai đầu đoạn mạch
một điện áp xoay chiều 240V – 50 Hz thì u
MB
và u
AM
lệch pha nhau π/3, u
AB
và

u
MB
lệch pha nhau π/6. Điện áp hiệu dụng trên R là
http://kinhhoa.violet.vn

Vớ d 6: Mt mch in xoay chiu ni tip gm t in cú in dung C, in tr
thun R v cun dõy cú t cm L cú in tr thun r. Dựng vụn k cú in tr rt
ln ln lt o hai u in tr, hai u cun dõy v hai u on mch thỡ s ch
ln lt l 50 V, 302 V v 80 V. Bit in ỏp tc thi trờn cun dõy sm pha hn
dũng in l /4. in ỏp hiu dng trờn t l
A. 30 V.
B. 302 V.
C. 60 V. D. 20 V.
Hng dn: V mch in v v gin vộc-t.
( )
30
C
AMB ụng
HD :
U AM EB V






= = =

là tam giác vu cân tại E NE = EB = 30V
ME = MN + NE = 80V = AB
Tứ giác AMNB là h ì nh chữ nhật
GIN R-rL-C
Vớ d 7: Trờn on mch xoay chiu khụng phõn nhỏnh cú bn im theo ỳng th
t A, M, N v B. Gia hai im A v M ch cú in tr thun, gia hai im M v
N ch cú cun dõy, gia 2 im N v B ch cú t in. t vo hai u on mch

∆ = + ⇒ = + + − −



⇒ = ⇒ = =


Kinh nghiệm cho thấy khi trong bài toán có liên quan đến độ lệch pha thì nên giải
bằng phương pháp giản đồ véc tơ sẽ được lời giải ngắn gọn hơn giải bằng phương
pháp đại số.
TÀI LIỆU THAM KHẢO
[1] Vũ Thanh Khiết, Chuyên đề bồi dưỡng học sinh giỏi trung học phổ thông, môn Vật lí,
tập 2, NXB giáo dục, H.2001.
[2] Vũ Thanh Khiết, Chuyên đề bồi dưỡng học sinh giỏi trung học phổ thông, môn Vật lí,
tập 3, NXB giáo dục, H.2001.
[3] Nguyễn Thế Khôi, Vật lí 12 nâng cao, Nhà xuất bản giáo dục, Việt Nam, H.2009.
[4] Nguyễn Thế Khôi, Bài tập Vật lí 12 nâng cao, Nhà xuất bản giáo dục, Việt Nam,
H.2009.
[5] Lương Duyên Bình, Vật lí 12, Nhà xuất bản giáo dục, Việt Nam, H.2009.
[6] Vũ Quang, Bài tập Vật lí 12, Nhà xuất bản giáo dục, Việt Nam, H.2009.
http://kinhhoa.violet.vn
5