LUẬN VĂN:

Cơ sở lý luận đổi mới tổ chức hải quan
theo mô hỡnh hải quan hiện đại ở Việt
Nam hiện nay Mở đầu

1. Tính cấp thiết của đề tài
Hải quan Việt Nam được thành lập ngày 10/9/1945. Trải qua hơn 60 năm xây
dựng trưởng thành, Hải quan Việt Nam đã hoàn thành các nhiệm vụ chính trị được Đảng
và Nhà nước giao cho là: thực hiện kiểm tra, giám sát hàng hóa phương tiện vận tải;
phòng chống buôn lậu, vận chuyển trái phép hàng hóa qua biên giới; tổ chức thực hiện

nước ngoài, thúc đẩy sự tăng trưởng của nền kinh tế, đảm bảo nguồn thu cho ngân sách
quốc gia, bảo vệ xó hội và an ninh quốc gia, thực thi pháp luật hải quan một cách minh bạch
và công bằng.
Theo quy định của pháp luật hiện hành, hệ thống tổ chức Hải quan Việt Nam
được tổ chức theo nguyên tắc tập trung thống nhất theo ba cấp: Tổng cục Hải quan; Cục
Hải quan tỉnh, liên tỉnh, thành phố; Chi cục Hải quan. Quá trình hoạt động đã phát huy
được ưu thế đáp ứng kịp thời việc quản lý và phục vụ sự phát triển nhanh chóng của các
loại hình xuất khẩu, nhập khẩu trên cả nước, khắp các tỉnh có cửa khẩu cũng như không
có cửa khẩu mà có hoạt động xuất khẩu, nhập khẩu, đầu tư liên doanh Tuy nhiên, do
những đặc điểm mang tính đặc thù của hoạt động hải quan là luôn gắn với yếu tố giao lưu
thương mại quốc tế nên với mô hình như hiện nay đã và đang bộc lộ sự bất cập như: có
những đơn vị cấp Cục hải quan tỉnh, thành phố quá lớn; có một số Cục hải quan tỉnh quá
nhỏ; Cục Hải quan là cấp trung gian, chủ yếu quản lý cán bộ; còn công tác nghiệp vụ chủ
yếu do Hải quan cấp Chi cục thực hiện. Bộ máy tham mưu giúp việc của cơ quan Tổng
cục được hình thành và tổ chức nhằm thực hiện phương thức quản lý cũ, thủ công, trước
yêu cầu đổi mới tinh giảm và nâng cao hiệu lực, hiệu quả hoạt động của các tổ chức bộ máy
cũng như đáp ứng các yêu cầu quản lý của mô hình hải quan hiện đại trong lộ trình cải
cách và hiện đại hóa cần phải đổi mới tổ chức các cơ quan này cho phù hợp.
Từ những lý do nêu trên cho thấy đổi mới hệ thống tổ chức của Hải quan Việt
Nam nhằm nâng cao hiệu quả hoạt động và đáp ứng các yêu cầu hiện đại hóa là một yêu
cầu cấp thiết mang tính khách quan. Nhưng đổi mới xuất phát từ cơ sở lý luận và thực
tiễn như thế nào là vấn đề cần nghiên cứu một cách đầy đủ và nghiêm túc. Vì vậy, tác giả chọn đề tài " Cơ sở lý luận đổi mới tổ chức hải quan theo mô hỡnh hải quan hiện đại ở
Việt Nam hiện nay " để nghiên cứu viết luận văn thạc sĩ.
2. Tình hình nghiên cứu
Hiện nay hiện đại hóa hải quan, ứng dụng công nghệ tiến tiến trong các lĩnh vực
công tác hải quan là những vấn đề mang tính thời sự. Chỉ tính từ năm 2003 đến nay đã có
rất nhiều đề tài nghiên cứu khoa học, nhiều đề án, kế hoạch đã được nghiên cứu và triển

- Đề tài khoa học cấp ngành: Hoàn thiện mô hình hoạt động kiểm tra sau thông
quan (Mã số 07-N2005; Chủ nhiệm đề tài: ThS. Nguyễn Viết Hồng - Cục trưởng Cục
kiểm tra sau thông quan);
- Kế hoạch cải cách, phát triển và hiện đại hóa Hải quan giai đoạn 2004 - 2006,
ban hành kèm theo Quyết định 810/QĐ-BTC, ngày 16/3/2004 của Bộ trưởng Bộ Tài
chính;
- Đề án thực hiện thí điểm thủ tục Hải quan điện tử tại Cục Hải quan thành phố
Hải Phòng và Cục Hải quan Thành phố Hồ Chí Minh theo Quyết định số 149/2005/QĐ-
TTg, ngày20/6/2005 của Thủ tướng Chính phủ;
- Một số suy nghĩ về việc sắp xếp lại mạng lưới tổ chức Chi cục Hải quan cửa
khẩu, của ThS. Chu Văn Nhân - Cục trưởng Cục Hải quan Bình Định đăng trên Bản tin
Nghiên cứu Hải quan, số 12/2005
Tất cả các công trình nghiên cứu, đề án và các bài viết trên tuy chưa đề cập một
cách trực tiếp đến đổi mới tổ chức của Hải quan theo mô hình Hải quan hiện đại, nhưng
đã gián tiếp đưa ra các mục tiêu, phương hướng, luận cứ khoa học, các giải pháp nhằm
từng bước cải cách, chuẩn hóa hoạt động Hải quan mang tính chuyên nghiệp chuyên sâu,
hoạt động minh bạch có hiệu quả theo yêu cầu hội nhập quốc tế.
Đến nay chưa có một công trình nào nghiên cứu trực diện nội dung: Cơ sở lý
luận đổi mới tổ chức Hải quan theo mô hình hải quan hiện đại ở Việt Nam hiện nay. Các
công trình đã nghiên cứu trên sẽ tạo thuận lợi cho tác giả trong việc tiếp cận với mô hình
Hải quan hiện đại; có cách nhìn nhận đúng đắn, đầy đủ về sự cần thiết phải đổi mới tổ chức Hải quan; sẽ cung cấp những thông tin quan trọng trong đề ra các giải pháp đổi mới
tổ chức Hải quan theo mô hình Hải quan hiện đại ở Việt Nam hiện nay.
3. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
- Luận văn xác định nghiên cứu quá trình hình thành và phát triển của tổ chức Hải
quan Việt Nam từ ngày thành lập ngày 10 tháng 9 năm 1945 đến nay;
- Tổ chức Hải quan được nghiên cứu trên phạm vi toàn quốc nơi có tổ chức hải
quan; ở cả ba cấp Hải quan Tổng cục, cấp Cục, cấp Chi cục. Quá trình nghiên cứu sẽ sử

quan hiện đại.
- Đưa ra các luận chứng trong việc đổi mới tổ chức Hải quan theo mô hình hải
quan hiện đại ở Việt Nam.
7. ý nghĩa của luận văn
Kết quả nghiên cứu của luận văn là tư liệu tham khảo phục vụ cho yêu cầu thực
tiễn của việc đổi mới hệ tổ chức của Hải quan theo mô hình Hải quan hiện đại đáp ứng
yêu cầu hiện đại hóa và hội nhập quốc tế, cụ thể là tổ chức bộ máy Hải quan Vùng; quy
hoạch lại mạng lưới cấp Chi cục hải quan cửa khẩu; tổ chức lại các đơn vị Vụ, Cục giúp
việc thuộc Tổng cục Hải quan.
8. Kết cấu của luận văn
Ngoài phần mở đầu, kết luận và danh mục tài liệu tham khảo, nội dung của luận
văn gồm 3 chương, 9 tiết.
Chương 1
Cơ sở lý luận về đổi mới tổ chức Hải quan
theo mô hình Hải quan hiện đại ở Việt Nam

1.1. Khái niệm, đặc điểm của tổ chức, tổ chức hành chính nhà nước
1.1.1. Khái niệm và đặc điểm của tổ chức
Tổ chức được hiểu theo hai nghĩa: một là, xem tổ chức như một thực thể, chẳng
hạn người ta thường gọi doanh nghiệp, trường học, bệnh viện hay cơ quan nhà nước là tổ
chức; hai là, xem đó là một hoạt động, chẳng hạn xem tổ chức là một chức năng quản lý.
Theo nghĩa thứ nhất, tổ chức là một hệ thống gồm nhiều phân hệ có những mối
liên hệ hữu cơ hợp lý, rõ ràng, hợp tác và phối hợp chặt chẽ, tác động lẫn nhau trong một
tổng thể, phát sinh một lực tổng hợp tác động cùng chiều lên một đối tượng nhằm đạt
những mục tiêu đã định.
Thuật ngữ tổ chức lúc đầu bặt nguồn từ sinh vật học, được lý giải như là bộ phận
tổ thành của khí quản, coi tổ chức như là kết cấu tế bào có chức năng nhất định, như tổ

- Tất cả các tổ chức đều tồn tại trong môi trường bên ngoài riêng biệt; môi trường
này ảnh hưởng rất lớn đến hình thái, công năng, kết cấu, sự vận hành của tổ chức, tiến
hành trao đổi vật chất, năng lượng và thông tin với tổ chức. Môi trường bên ngoài, về cơ
bản quyết định địa vị, giá trị và phạm vi hoạt động của tổ chức.
- Về bản chất, tổ chức là một quan hệ đặc thù giữa con người; nó hình thành do
một loại hành vi qua lại nào đó của con người, nhờ đó con người có thể phân biệt mới
quan hệ qua lại như: quan hệ nghề nghiệp, quan hệ chức vụ khác nhau Đương nhiên,
loại quan hệ con người này không phải lộn xộn, lung tung; nó có đặc điểm là: có mục tiêu
tổ chức đã định, nó phản ánh công năng của tổ chức, là linh hồn của tổ chức; có sự phân
công đã định nghĩa là mọi người đều được phân công theo các góc độ hoạt động khác
nhau; có trật tự đã định và nguyên tắc hoạt động hoặc trạng thái vận hành ổn định, nó
phản ánh quan hệ tổ chức động. - Tổ chức là một loại tập thể đang phát triển và thay đổi. Mọi tổ chức đều là hệ
con người trong hệ thống xã hội, và còn là hệ thống mở, thay đổi tùy theo sự thay đổi của
môi trường. Vì thế, tổ chức trước sau phải duy trì sự cân bằng động để thích ứng với sự
thay đổi và biến đổi của môi trường bên ngoài. Đặc biệt, sự phát triển nhanh chóng của
xã hội đương đại, của khoa học kỹ thuật, trình độ xã hội hóa sản xuất ngày càng cao,
cạnh tranh ngày càng quyết liệt, quy mô tổ chức không ngừng mở rộng, nhân viên tăng
lên, hàng hóa đổi mới, nhu cầu con người không ngừng thay đổi; tất cả những điều này đề ra
yêu cầu ngày càng cao đối với tổ chức; chỉ có không ngừng thay đổi, tổ chức mới có thể
thích ứng với tình hình mới, có thể đảm nhiệm trách nhiệm của tổ chức.
1.1.2. Khái niệm và đặc điểm của tổ chức hành chính nhà nước
1.1.2.1. Khái niệm về tổ chức hành chính
Tổ chức hành chính là bộ phận tổ thành quan trọng của tổ chức xã hội; xét về
tính chất, nó là tổ chức xã hội mang tính chính trị. Có thể hiểu tổ chức hành chính theo
nghĩa rộng và nghĩa hẹp. Tổ chức hành chính theo nghĩa hẹp là cơ quan chấp hành chính
trong chính phủ. Tổ chức hành chính theo nghĩa rộng được lý giải khác nhau về mức độ
rộng của nó. Tổ chức hành chính theo nghĩa rộng là tất cả bộ máy làm việc công của quốc

đều cần được phát triển và tăng cường, tính xã hội của tổ chức hành chính.
- Tính phục vụ: Tổ chức hành chính nhà nước với tính cách là một thực thể của
thượng tầng kiến trúc, ban đầu nảy sinh từ nhu cầu phát triển của hoạt động kinh tế và
hoạt động xã hội khác. Chức năng cơ bản của nó là cung cấp dịch vụ mang tính chất quản
lý cho các hoạt động để chúng phát triển một cách nhịp nhàng và có hiệu quả hơn. Vì thế,
tổ chức hành chính là một loại phương tiện cho sự vận hành và phát triển của xã hội,
nhưng không phải không có mục đích nếu tổ chức hành chính dị hóa thành mục tiêu xã
hội thì sẽ làm nảy sinh một căn bệnh hành chính vì hành chính. Tổ chức hành chính
đương đại là làm cho tổ chức hành chính trở lại tính phục vụ của nó. Tổ chức hành chính
phải thích ứng và phục vụ cho cơ sở kinh tế, phục vụ sự ổn định và phát triển của nền
kinh tế quốc dân và của cả xã hội. Đồng thời, xét từ quan hệ giữa hành chính và lập pháp
trong thể chế chính trị nhà nước, tổ chức lập pháp là cơ quan quyền lực của Nhà nước, tổ
chức hành chính là cơ quan chấp hành của tổ chức lập pháp, hành chính phải phục vụ lập
pháp, tổ chức hành chính phải phục vụ việc chấp hành Hiến pháp và pháp luật. Đặt hành
chính cao hơn pháp chế là một tệ xấu mà xã hội pháp chế không thể chấp nhận. Đặc biệt, tổ chức hành chính và nhân viên của Nhà nước xã hội chủ nghĩa phải là "đày tớ, công
bộc" của nhân dân, lấy phục vụ nhân dân, phục vụ lợi ích quốc gia, phục vụ lợi ích xã hội
làm tôn chỉ. Tính phục vụ là thuộc tính cơ bản của tổ chức hành chính.
- Tính pháp chế: Tổ chức hành chính nhà nước là cơ cấu thay mặt Nhà nước hành
xử quyền hành chính theo luật, có tính pháp chế. Đó là đặc điểm rõ ràng mà tổ chức hành
chính khác với các tổ chức xã hội khác. Pháp chế hóa tổ chức hành chính là một tiêu chí
của sự tiến bộ của xã hội loài người. Tổ chức hành chính Việt Nam được xây dựng theo
quy định của "Luật tổ chức Nhà nước". Tổ chức hành chính phải căn cứ vào quy định của
pháp luật hành xử chức quyền. Người lãnh đạo chủ yếu của tổ chức hành chính được bầu
và bổ nhiệm theo pháp luật, tác động của nhân viên công chức phải tuân theo các quy
định của "Pháp lệnh công chức". Tổ chức hành chính trong quá trình hành xử quyền hành
chính phải áp dụng biện pháp, các biện pháp hành chính và kinh tế theo quy định của
pháp luật. Tóm lại, pháp chế được quán triệt trong tất cả các khâu của quá trình quản lý

thì ai sẽ làm? và chính việc trả lời câu hỏi ai làm là cơ sở để hình thành nên tổ chức. Tổ
chức hành chính nhà nước với tính cách là một thực thể của thượng tầng kiến trúc, ban
đầu nảy sinh từ nhu cầu phát triển của hoạt động kinh tế và hoạt động xã hội khác. Chức
năng cơ bản của nó là cung cấp dịch vụ mang tính chất quản lý cho các hoạt động để
chúng phát triển một cách nhịp nhàng và có hiệu quả hơn. Vì thế, tổ chức hành chính là
một loại phương tiện cho sự vận hành và phát triển của xã hội. Tổ chức hành chính phải
thích ứng và phục vụ cho cơ sở kinh tế, phục vụ sự ổn định và phát triển của nền kinh tế
quốc dân và của cả xã hội. Đồng thời, xét từ quan hệ giữa hành chính và lập pháp trong
thể chế chính trị nhà nước, tổ chức lập pháp là cơ quan quyền lực của Nhà nước, tổ chức
hành chính là cơ quan chấp hành của tổ chức lập pháp, hành chính phải phục vụ lập pháp,
tổ chức hành chính phải phục vụ việc chấp hành Hiến pháp và pháp luật.
- Dưới góc độ pháp lý: Tổ chức hành chính nhà nước là cơ cấu thay mặt Nhà
nước hành xử quyền hành chính theo luật, có tính pháp chế. Đó là đặc điểm rõ ràng mà tổ
chức hành chính khác với các tổ chức xã hội khác Tổ chức hành chính Việt Nam được
thành lập theo quy định của "Luật tổ chức Nhà nước". Tổ chức hành chính được hình
thành và trở thành một thực thể thực sự trong một hệ thống tổ chức hoàn chỉnh phải bắt
nguồn dựa trên cơ sở một quyết định mang tính pháp lý. Dưới góc độ pháp lý cơ sở hình
thành nên tổ chức sẽ phải trả lời các câu hỏi: căn cứ vào đâu để thành lập? Tổ chức được thành lập là loại tổ chức gì? Chức năng nhiệm vụ ra làm sao? Việc tổ chức thực hiện
nhiệm vụ như thế nào? Địa vị pháp lý của tổ chức là thế nào?
1.2. Khái niệm, đặc điểm, vị trí và vai trò của tổ chức hải quan
1.2.1. Khái niệm và đặc điểm của tổ chức hải quan
Tổ chức hải quan là một cơ quan hành chính nhà nước nằm trong hệ thống bộ
máy hành chính của Nhà nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam, được thành lập theo
một trình tự, thủ tục pháp luật quy định. Có nhiệm vụ được quy định tại Điều 11 Luật Hải
quan sửa đổi bổ sung năm 2001 như sau:
Hải quan Việt Nam có nhiệm vụ thực hiện kiểm tra, giám sát hàng
hóa, phương tiện vận tải; phòng chống buôn lậu, vận chuyển trái phép hàng

sự; dân sự; tố tụng dân sự; đầu tư; du lịch; môi trường; hải quan…. Vì vậy, tính đa ngành,
đa nghề trong hoạt động của tổ chức Hải quan rất lớn.
- Hoạt động Hải quan thường gắn với hoạt động giao lưu thương mại với nước
ngoài, gắn với hoạt động xuất cảnh, nhập cảnh. Vì vậy, các hoạt động hải quan thường diễn
ra tại cửa khẩu, sân bay quốc tế, cảng biển quốc tế, ga đường sắt quốc tế. Tổ chức của hải
quan được hình thành và bố trí tại nơi diễn ra hoạt động xuất khẩu, nhập khẩu hàng hóa;
phương tiện vận tải, hành khách xuất cảnh, nhập cảnh.
1.2.2. Vị trí và vai trò của tổ chức hải quan
ở bất kỳ quốc gia nào trên thế giới, lực lượng hải quan cũng là một trong những
công cụ của Nhà nước để bảo vệ lợi ích, chủ quyền kinh tế và an ninh quốc gia, bảo hộ và
thúc đẩy sản xuất trong nước phát triển, bảo vệ lợi ích người tiêu dùng và bảo đảm nguồn
thu cho ngân sách. Nhiệm vụ chính trị Nhà nước giao cho tổ chức Hải quan vừa mang
tính chất kinh tế, vừa mang tính chất an ninh quốc gia. Tùy theo đặc điểm lịch sử, địa lý,
kinh tế - xã hội của mỗi nước, mỗi khu vực, trong từng giai đoạn phát triển mà chức
năng, nhiệm vụ của hải quan có thể có những điểm khác nhau, nhưng hầu hết các nước
đều giống nhau về những nhiệm vụ cơ bản nhất.
ở nước ta, chỉ một tuần lễ sau khi Chủ tịch Hồ Chí Minh đọc bản Tuyên ngôn
độc lập, khai sinh ra nước Việt Nam dân chủ cộng hòa, ngày 10/9/1945, Chính phủ lâm thời ký Sắc lệnh số 27/SL thành lập Sở thuế quan và thuế gián thu (Tiền thân của Tổ
chức Hải quan ngày nay) chính thức thiết lập chủ quyền về hải quan của nước ta, khẳng
định ý nghĩa của công tác Hải quan trong đời sống kinh tế - chính trị của đất nước.
- Trước hết, Hải quan là một công cụ quan trọng của mỗi quốc gia trong việc bảo
hộ và thúc đẩy sự phát triển của nền sản xuất trong nước. Thông qua việc kiểm soát chặt
chẽ hàng hóa xuất khẩu, nhập khẩu, đấu tranh mạnh mẽ với các hoạt động buôn lậu, vận
chuyển trái phép hàng hóa, tiền tệ và các phương tiện thanh toán khác qua biên giới, hoạt
động hải quan đã góp phần đảm bảo cho nền kinh tế phát triển ổn định, kích thích và bảo
hộ sản xuất trong nước. Cũng chính thông qua việc trực tiếp thực hiện hoạt động thu thuế
xuất khẩu, thuế nhập khẩu, thuế gián thu đối với hàng hóa xuất khẩu, nhập khẩu hoạt

để đề xuất những phương thức thiết thực nhằm đạt đến mức độ hòa hợp và thống nhất
cao nhất có thể được cho các hải quan thành viên; vì vậy, WCO đã xây dựng, bổ sung,
sửa đổi các Công ước, đã ra các khuyến nghị đối với các Chính phủ để bảo đảm việc hiểu
và áp dụng thống nhất các Công ước; khuyến nghị hòa giải các tranh chấp liên quan đến
việc hiểu và áp dụng các Công ước; cung cấp thông tin liên quan đến các quy định và thủ
tục Hải quan; hỗ trợ về thông tin và tư vấn trong khuôn khổ mục đích chung của Công -
ước; hợp tác với các tổ chức quốc tế liên Chính phủ khác trong những vấn đề thuộc thẩm
quyền quy định; về tổ chức bộ máy của hải quan, Tổ chức Hải quan thế giới (WCO)
không đưa ra một mô hình chung cụ thể nhưng thông qua những vấn đề có tính lý luận về
khoa học tổ chức bằng việc đưa ra những khuyến nghị, yêu cầu về thủ tục hải quan đòi
hỏi mỗi nước là thành viên phải có sự thay đổi về tổ chức cho phù hợp để thực hiện một
cách có hiệu quả quy trình thủ tục hải quan theo chuẩn mực quốc tế.
Tiểu ban Thủ tục Hải quan của APEC bắt đầu thực hiện việc xây dựng các cam
kết nhằm hài hòa thủ tục hải quan giữa các nền kinh tế dựa trên các chuẩn mực của WCO
với xuất phát điểm là những mục tiêu cụ thể về thời điểm thực hiện các chương trình về
nghiệp vụ hải quan thể hiện trong Kế hoạch Hành động Manila được nêu tại tuyên bố của
các nhà lãnh đạo APEC năm 1996 (Tuyên bố Subic). Tiếp đó, SCCP đã đề ra Chương
trình hành động tập thể (CAP) nhằm 14 mục tiêu mà các cơ quan hải quan của các nền
kinh tế thành viên cần đạt tới là:
1. Hài hòa cấu trúc biểu thuế quan với Công ước HS. 2. Công khai hóa các thông tin về luật pháp, quy định, chỉ dẫn hành chính và
quản lý đối với doanh nghiệp.
3. Đơn giản và hài hòa thủ tục Hải quan trên cơ sở Công ước KYOTO.
4. áp dụng chuẩn trao đổi dữ liệu điện tử UN/EDIFACT của Liên Hiệp quốc
dùng trong hành chính, thương mại và vận tải.
5. áp dụng trị giá GATT/WTO.
6. áp dụng các nguyên tắc Hiệp định bảo hộ sở hữu trí tuệ (TRIPS) của WTO.
7. Tạo cho doanh nghiệp có quyền kháng nghị các quyết định không phù hợp của

của dự án hỗ trợ kỹ thuật, căn cứ vào xu thế phát triển cũng như chuẩn mực của Hải quan
thế giới các chuyên gia đã đưa ra khuyến nghị về mô hình quản lý của Hải quan hiện đại
và tương thích với mô hình quản lý này là mô hình tổ chức như sau:
Biểu đồ 1.1: Mô hình tổ chức tương thích với mô hình quản lý
Hải quan hiện đại
Hải quan hiện đại

T
ập trung xử lý
thông tin ở cấp
T
ổng cục và các
Hải quan VùngCông nghệ
qu
ản lý dựa trên

1.3.2. Các tiêu chí xác định tổ chức hải quan theo mô hình Hải quan hiện đại ở
Việt Nam hiện nay
- Thứ nhất, tính tương thích với thế giới và khu vực: Quá trình hoạt động của Hải
quan trong điều kiện, yêu cầu hội nhập sâu vào thế giới và khu vực thì tổ chức Hải quan
bảo đảm bảo tiêu chí về tính tương thích, tương đồng. Mặc dù do điều kiện kinh tế, văn
hóa, thể chế chính trị của mỗi quốc gia có khác nhau nhưng do đặc điểm, nhiệm vụ của
cơ quan hải quan có tính tương đồng rất cao nên mô hình tổ chức có đặc điểm khá giống
nhau.
Hiện nay trên thế giới và các nước phát triển trong khu vực đã áp dụng kỹ thuật
quản lý Hải quan hiện đại theo khuyến nghị của Tổ chức Hải quan thế giới (WCO), nên
mô hình tổ chức của các nước đều theo hướng đáp ứng yêu cầu sử dụng hệ thống thống
tin dữ liệu tập trung; áp dụng kỹ thuật quản lý rủi ro trong quản lý; ứng dụng ở trình độ
cao công nghệ tin học; sử dụng có hiệu quả các trang thiết bị kỹ thuật hiện đại. Cũng theo
yêu cầu quản lý hiện đại, mô hình tổ chức của các nước phát triển trên thế giới và khu
vực đều đổi mới và cơ cấu lại theo mô hình Hải quan Vùng. Mô hình này cơ cấu một hệ
thống tổ chức hải quan từ Trung ương xuống đến các địa điểm thông quan hàng hóa một
cách thống nhất, cho phép cập nhật thông tin, chia sẻ thông tin, áp dụng phương pháp kỹ
thuật quản lý mới đáp ứng yêu cầu đơn giản về thủ tục, văn minh trong giao tiếp, nhưng
vẫn quản lý chặt chẽ đúng pháp luật.
Khi Việt Nam đã trở thành thành viên các nước trong khu vực ASEAN, thành viên
của Tổ chức Thương mại thế giới (WTO), đặt ra các yêu cầu về pháp luật phải được hoàn
thiện theo mục tiêu nội luật hóa các cam kết quốc tế mà Việt Nam đã tham gia và ký kết.
Trong đó, việc đơn giản hóa thủ tục hải quan theo Công ước KYOTO sửa đổi phù hợp
với yêu cầu quan lý hải quan theo thông lệ quốc tế trong bối cảnh hội nhập và toàn cầu
hóa; thực hiện xác định trị giá hải quan theo Hiệp định trị giá GATT nhằm tạo ra một hệ
thống xác định trị giá hải quan thống nhất là những nội dung quan trọng mà Hải quan
các nước thành viên trong Tổ chức Hải quan thế giới (WCO) phải thực hiện. Một điều
kiện quan trọng trong thực hiện thủ tục hải quan theo yêu cầu hiện đại liên quan gắn bó
hữu cơ với việc đổi mới và bố trí sắp xếp lại hệ thống tổ chức Hải quan. Hiện nay, nhiều


lớn trong điều kiện nguồn ngân sách chi tiêu có giới hạn, vì vậy, đổi mới tổ chức bao gồm cơ cấu lại, sáp nhập, sắp xếp tổ chức cho phép xác định mức đầu tư, thứ tự ưu tiên,
chiến lược đầu tư phù hợp. Đối với Hải quan Việt Nam khi tiến hành đổi mới tổ chức
theo mô hình hiện đại tiêu chí này phải được xem xét một cách toàn diện, phù hợp với
điều kiện hoàn cảnh kinh tế của Việt Nam
Như vậy, tiêu chí xác định mô hình hải quan hiện đại phải được xem xét dưới
yêu cầu đơn giản, hiện đại dưới tất cả khía cạnh cụ thể. Thông quan xém xét tiêu chí này
trên từng phương diện để xác định nội dung, lộ trình, mô hình của một tổ chức sau khi
tiến hành đổi mới. Tiêu chí này rất quan trọng trong điều kiện Việt Nam khi Đảng, Nhà
nước đang hướng tới mục tiêu xây dựng bộ máy hành chính nhà nước gọn nhẹ, hiệu quả,
hoạt động minh bạch. Cũng trong điều kiện kinh tế còn hạn hẹp thì tập trung đầu tư và sử
dụng có hiệu quả cơ sở vật chất khi đầu tư tránh dàn trải, lãng phí, thất thoát là một yêu
cầu cấp thiết. Đổi mới tổ chức hải quan Việt Nam theo mô hình hải quan hiện đại phải
tuân thủ các yêu cầu đặt ra của tiêu chí này. Căn cứ vào tiêu chí này cho phép tồn tại hay
không tồn tại một tổ chức, sáp nhập hay không sáp nhập, cơ cấu bên trong của từng tổ
chức hải quan Tuân thủ tiêu chí này sẽ xây dựng tổ chức hải quan Việt Nam từ Tổng
cục đến các cửa trở thành một hệ thống tổ chức thống nhất, gọn đầu mối, xóa cấp trung
gian, ứng dụng kỹ thuật quản lý mới, tập trung đầu tư trọng điểm tránh lãng phí nguồn tài
chính, sử dụng có hiệu quả đầu tư đáp ứng yêu cầu hiện đại hóa và hội nhập, góp phần
vào công cuộc phát triển kinh tế của đất nước.
- Thứ ba, đội ngũ cán bộ chuyên nghiệp, chuyên sâu: Hải quan hiện đại được xây
dựng trên các trụ cột là xử lý dữ liệu tập trung; áp dụng kỹ thuật quản lý rủi ro; sử dụng
có hiệu quả đầu tư, trang thiết bị hiện đại; đội ngũ cán bộ chuyên nghiệp, chuyên sâu hoạt
động minh bạch, liêm chính. Như vậy, tiêu chí của tổ chức Hải quan Việt Nam theo mô
hình hiện đại cần xác định việc xây dựng đội ngũ cán bộ chuyên nghiệp, chuyên sâu, hoạt
động minh bạch và liêm chính là một tiêu chí quan trọng. Một tổ chức mạnh, hoạt động
có hiệu quả dựa trên nền tảng quan trọng có ý nghĩa quyết định là con người. Đối với hải
quan Việt Nam, sau hơn 60 năm xây dựng và trưởng thành, đội ngũ cán bộ được hình

mình, cải cách mô hình tổ chức hải quan phù hợp với yêu cầu nhiệm vụ.
1.4.1. Tổng cục Hải quan và Thuế gián thu Pháp
Theo tài liệu giới thiệu về Tổng cục Hải quan và Thuế giỏn thu Phỏp thỡ Tổng
cục Hải quan và Thuế giỏn thu Phỏp là cơ quan trực thuộc Bộ Kinh tế và Tài chính Pháp. Đứng đầu Tổng cục Hải quan và Thuế gián thu Pháp là Tổng cục trưởng và các Phó Tổng
cục trưởng giúp việc. Bộ Kinh tế và Tài chính được coi là một siêu Bộ với hơn 40 đầu
mối đơn vị giúp việc Bộ trưởng Tài chính trong các lĩnh vực như: ngoại thương, công
nghiệp, thương mại, ngân sách.
Tổng cục Hải quan và Thuế gián thu Pháp có cơ cấu tổ chức đặc biệt với hai loại
tham mưu về chính sách và thực hiện trực tiếp các nhiệm vụ chuyên ngành như thống kê,
chống buôn lậu trên phạm vi toàn lónh thổ. Tại Tổng cục cú 6 Cục chức năng: Cục
Nguồn nhõn lực, quan hệ xó hội và tổ chức; Cục Lập chương trỡnh, Ngõn sỏch và cỏc
phương tiện; Cục Các hệ thống thông tin và liên lạc; Cục Pháp chế, giải quyết tranh chấp
và chống gian lận thương mại; Cục Liên minh Hải quan và Hợp tác quốc tế; Cục Thuế
gián thu. Ngoài ra, đơn vị giúp việc cho lónh đạo Hải quan Pháp là ba đơn vị độc lập, có
quy mô nhỏ hơn: văn phũng xử lý cỏc cụng việc hành chớnh chung, thanh tra nội bộ và
thụng tin - tuyên truyền. Hải quan có mô hỡnh hoạt động tương đối điển hỡnh với cỏc
đơn vị có chức năng được quy định rừ ràng.
Các đơn vị Hải quan cấp quốc gia có thẩm quyền chỉ đạo nghiệp vụ trên toàn
nước Pháp: Cục Điều tra và Thông tin tỡnh báo Hải quan; Cục Tuyển dụng và đào tạo
chuyên nghiệp; Cục Bảo đảm và Các dịch vụ công nghiệp; Trung tâm Tin học Hải quan;
Cơ quan Quản lý giấy phép ngoại thương; Cục Thống kê ngoại thương quốc gia.
Về cơ cấu đào tạo, Hải quan Pháp có ba trường Hải quan quốc gia là: Trường Hải
quan quốc gia Neuilly Sur Seine: đào tạo thanh tra hải quan và cán bộ cao cấp; Trường
Hải quan Quốc gia Rouen: đào tạo nhân viên kiểm tra, làm thủ tục hải quan; Trường Hải
quan Quốc gia La Rochelle: đào tạo nhân viên kiểm soát, sử dụng thiết bị kiểm tra, huấn
luyện chó nghiệp vụ.
Tại các vùng, địa phương của Pháp có các Cục Hải quan vùng, liên vùng thực