CHƯƠNG 2
GIỚI HẠN VÀ SỰ LIÊN TỤC CỦA HÀM SỐ
§2.2. HÀM SỐ LIÊN TỤC
Mở đầu. Khi
*
xx
thì
3
x
có tiến về
3
*
x
hay không? Nếu có thì
tại sao? Vấn đề này mở đầu cho khái niệm hàm số liên tục.
1. HÀM SỐ LIÊN TỤC
Đònh nghóa. Xét hàm số
:fD
với D là một tập con không rỗng
của . Hàm số f được gọi là liên tục tại x thuộc D có nghóa là
0, 0, , nếu thì ( ) ( )t D t x f t f x
(1)
Trường hợp f liên tục tại mọi x thuộc D thì ta nói f liên tục
trên D, hoặc nói vắn tắt là f liên tục.
Hàm số f được gọi là liên tục đều trên D có nghóa là
0, 0, , , nếu thì ( ) ( )t x D t x f t f x
(2)
Ta cần phân biệt rõ là trong đònh nghóa (1),

tồn tại trên cơ
sở x và

hội tụ về x, ta có dãy
()
n
fx
hội tụ về
f(x).
Sv cần dự các giờ giảng & thực hành trên lớp để hiểu tóm tắt nội dung
2

Chứng minh. Nếu f liên tục tại x, nghóa là ta có (1), thì với dãy bất
kỳ
()
n
xD
hội tụ về x, tồn tại số
p
sao cho
,
n
n p x x

Do đó
, ( ) ( )
n
n p f x f x
nghóa là
( ) ( ).
n
f x f x


xD
hội tụ về x, nhưng
()
n
fx
lại không tiến về
f(x) khi
n
. Kết thúc chứng minh ■
Nhận xét. Theo mệnh đề 2.2.2 ở trên, khi chứng minh f không liên
tục tại điểm x
*
thuộc miền xác đònh, ta chỉ cần chỉ ra một dãy (x
n
)
chứa trong miền xác đònh hội tụ về x
*
, nhưng dãy (f(x
n
)) không hội tụ
về f(x
*
).

Với các tính chất của dãy hội tụ kết hợp với mệnh đề 2.2.2, ta
có tính liên tục của các hàm tổng, hiệu, tích, thương và hàm hợp như
sau:
Mệnh đề 2.2.3. Xét các hàm số
, : .f g D
Nếu f và g liên tục tại

liên tục trên D
1
.
Dàn bài tóm tắt nội dung môn Giải Tích Hàm Một Biến
3

2. TÍNH CHẤT HÀM SỐ LIÊN TỤC TRÊN MỘT ĐOẠN
Đònh lý 2.2.5 [Đònh lý Weierstrass về hàm số liên tục]. Giả sử f là
hàm số xác đònh và liên tục trên đoạn [a, b], với
,.ab
Khi đó,
(i) f là hàm số bò chặn trên đoạn [a, b], nghóa là, tập hợp f([a, b]) là
một tập con bò chặn của
.

(ii) f đạt giá trò nhỏ nhất và lớn nhất trên [a, b], nghóa là, tồn tại
*
*
, [ , ]x x a b
sao cho

*
*
[ , ], ( ) ( ) ( ).x a b f x f x f x

Viết cách khác là
*
*
[ , ]
[ , ]

n
x x a b
khi
k
. Mặt khác f
liên tục tại x nên
( ) ( )
k
n
f x f x
khi
k
, suy ra
( ) ( )
k
n
f x f x
khi
k
. Điều này mâu thuẫn với sự kiện
, ( )
k
nk
k f x n k
.
(ii) Do tính bò chặn của f, ta đặt
sup ( ).
a x b
M f x
Từ đặc trưng của sup,

Do f liên tục nên ta suy ra
Sv cần dự các giờ giảng & thực hành trên lớp để hiểu tóm tắt nội dung
4

*
( ) ( )
k
n
f x f x
, nghóa là
*
( ) .f x M

Chứng minh tương tự, f cũng đạt giá trò nhỏ nhất trên [a, b] ■
Đònh lý 2.2.6 [Đònh lý giá trò trung gian của hàm số liên tục].
(i) Nếu f liên tục trên [a, b] và f(a).f(b) < 0 thì tồn tại
( , )c a b
sao
cho f(c) = 0.
(ii) Nếu f liên tục trên [a, b] thì
([ , ]) [ , ]f a b m M
với m và M giá trò
nhỏ nhất và lớn nhất của f trên [a, b].
Chứng minh. (i) Không mất tính tổng quát, ta có thể giả sử
( ) 0 ( )f a f b
(trường hợp ngược lại thì thay f bởi
f
). Xét hai dãy
(a
n

22
nn
n
n
n n n n
ab
bf
b
a b a b
f

Khi đó (a
n
) là dãy tăng, (b
n
) là dãy giảm và ta có

1
, ( ) 0 ( ) và .
2
n n n n
n
ba
n f a f b b a

Suy ra, hai dãy (a
n
) và (b
n
) có cùng giới hạn

Theo chứng minh
(i) thì tồn tại giá trò c nằm giữa
*
*
và xx
thỏa
( ) 0,Fc
hay là
( ) .f c y
Vậy
([ , ]).y f a b
Do y là bất kỳ thuộc (m, M) nên
( , ) ([ , ]).m M f a b
Vậy
([ , ]) [ , ].f a b m M
■
Đònh lý 2.2.7. Cho
: [ , ]f a b
là hàm số liên tục. Khi đó f liên tục
đều trên [a, b].
Chứng minh. Giả sử phản chứng là f liên tục nhưng không liên tục
đều trên [a, b], lúc đó

0, 0, , [ , ], và ( ) ( ) .x x a b x x f x f x

Vậy với mỗi
*
,n
xét
1/n

n
x x a b
Từ bất đẳng
thức
1
lim lim 0,
kk
nn
kk
k
x x x x
n
dùng đònh lý kẹp, ta suy ra
xx
và do tính liên tục của f,
( ) ( )
k
n
f x f x
và
( ) ( ) ( ).
k
n
f x f x f x
Do đó
0 lim ( ) ( )
kk
nn
k
f x f x

:
a) Hàm số
:f
đònh bởi
Sv cần dự các giờ giảng & thực hành trên lớp để hiểu tóm tắt nội dung
6 *
1
( 1)sin nếu 1
( ) , 1.
1
7 nếu 1
xx
f x x
x
x

b) Hàm số
:f
đònh bởi

*
1
cos nếu 1
( ) , 1.
1
 nếu 1
x

()
0 nếu
x
fx
x
, với x
*
tùy ý.
5. Chứng minh hàm số f đònh bởi
2
()f x x
liên tục, nghóa là
22
lim ,
tx
xt
nhưng f không liên tục đều trên
.
Suy ra tích của
hai hàm số liên tục đều trên D không hẳn là liên tục đều.
6. Chứng minh hàm số f đònh bởi
1
()fx
x
liên tục, nhưng f không
liên tục đều trên
(0, ).

7. Chứng minh hàm số f đònh bởi
1