1
XÂY DỰNG CÁC BIỆN PHÁP HƯỚNG DẪN HỌC SINH
TỰ ÔN TẬP PHẦN LỊCH SỬ THẾ GIỚI HIỆN ĐẠI
(CHƯƠNG TRÌNH LỚP 11)
Sinh viên: Phạm Thúy Hằng
Lớp : QH -2007-S Sư phạm Lịch sử
Giảng viên hướng dẫn: TS. Hoàng Thanh Tú

MỞ ĐẦU
1. Lý do chọn đề tài
Hiện nay ngành giáo dục đang chủ trương đổi mới phương pháp dạy học (PPDH) theo
hướng người học là chủ động chiếm lĩnh tri thức, người dạy là người thiết kế và tổ chức các hoạt
động để thông qua các hoạt động đó người học lĩnh hội tri thức. Dạy học Lịch sử cũng không
nằm ngoài xu hướng chung
đó.
Thực trạng của việc dạy và học Lịch sử hiện nay là mối quan tâm của toàn xã hội. Nhiều
học sinh ở phổ thông hiện nay không thích học và thậm chí là sợ học môn Lịch sử. Có nhiều học
sinh khác còn quan niệm Lịch sử là môn phụ và học Lịch sử chỉ là học thuộc lòng, “học vẹt”…
Nhìn chung học sinh chưa có được một phương pháp học tập môn Lịch sử một cách có hiệu quả.
Một trong những nguyên nhân là do cách dạy của giáo viên. Các phương pháp DH, hình thức tổ
chức hoạt động học tập trên lớp trong các giờ học Lịch sử còn nhàm chán, chưa thu hút được học
sinh. Giáo viên chỉ là người truyền thụ kiến thức cho người học mà chưa hướng đến việc xây
dựng cho học sinh phương pháp học hiệu quả. Giáo viên chưa hướng dẫn cho học sinh tìm “chìa
khóa” để mở được kho tri thức Lịch sử.
Muốn hoạt động học diễn ra đạt kết quả cao thì học sinh phải biết cách học, nghĩa là phải
có phương pháp tiếp thu và ghi nhớ những kiến thức. Jean Marc Dénommé và Madeleine Roy
trong cuốn sách “Tiến tới một phương pháp sư phạm tương tác” đã khẳng định rằng: “Quan

6. Ý nghĩa thực tiễn
Những biện pháp hướng dẫn học sinh tự ôn tập được đề xuất trong báo cáo có khả năng
ứng dụng vào thực tiễn, góp phần nâng cao chất lượng dạy học môn Lịch sử ở trường THPT.

TỔNG QUAN
Ôn tập là kĩ năng quan trọng trong các kĩ năng học tập. Có nhiều công trình nghiên
cứu trong nước và nước ngoài đã đề cập đến vấn đề này.
Trong cuốn “Dạy học ngày nay” Geoff Petty [4] đã khẳng định một trong những
phương pháp dạy học tích cực là dạy cho học sinh cách nhớ, qua đó rèn luyện cho học sinh
các kĩ năng ôn tập. Một số tác giả trong nước đã nghiên cứu về việ
c xây dựng các phương
pháp dạy học hiệu quả và chiến lược học tập. Một số tài liệu về lý luận dạy học đã đề cập
đến quá trình ôn tập kiến thức của học sinh như “Giáo dục học” của Phạm Viết Vượng
(NXB Đại học Sư phạm, 2000), “Những vấn đề cơ bản của giáo dục hiện đại” của Thái Duy
Tuyên (NXB Giáo dục, 1999), “Các con đườ
ng biện pháp nâng cao hiệu quả dạy học lịch sử
ở các trường phổ thông” (NXB Đại học Sư phạm, 2005) của Nguyễn Thị Côi. Trong một số
bài viết ở các tạp chí, các nhà nghiên cứu đã đề cập đến các hoạt động ôn tập kiến thức
trong dạy học môn Lịch sử: “Một vài suy nghĩ về đổi mới nội dung giảng dạy Lịch sử ở
trường phổ thông hiện nay” của Trịnh Đình Tùng (Tạp chí nghiên cứu Nghiên cứu lịch sử
5/1991); “Về việc giảng dạy các bài ôn tập, tổng kết trong chương trình Lịch sử ở trường
THPT” của các tác giả Trịnh Đình Tùng, Hoàng Thanh Tú (Tạp chí Giáo dục số 131, kỳ 1,
năm 2006); “Tổ chức hoạt động ôn tập trong dạy học Lịch sử ở trường THPT” (Tạp chí
Dạy và học ngày nay số 2/2007)… các tác giả đều đề cập đến vai trò, ý nghĩa của việc ôn tập
và các hình thức ôn tập có hiệu quả.

3
Các nghiên cứu trên là nguồn tài liệu tham khảo quý giá giúp báo cáo của chúng tôi
đi sâu nghiên cứu và xây dựng các biện pháp hướng dẫn học sinh tự ôn tập kiến thức Lịch
sử nói chung và phần lịch sử thế giới hiện đại lớp 11 nói riêng một cách có hiệu quả.

Kiến thức lịch sử luôn có mối quan hệ với nhau giúp học sinh hiểu được sự phong
phú, đ
a dạng, phát triển hợp quy luật của lịch sử xã hội. Việc hướng dẫn học sinh ôn tập và
tự ôn tập kiến thức không chỉ giúp học sinh ghi nhớ được các sự kiện, hiện tượng mà còn
giúp các em nhận thức ra mối liên hệ biện chứng, logic giữa các sự kiện lịch sử.
Bên cạnh đặc điểm của kiến lịch sử và đặc điểm chương trình lịch sử ở bậc THPT thì
đặc điểm tâm sinh lý học sinh THPT cũng đặt ra yêu cầu phải hướng dẫn học sinh tự ôn
tập kiến thức lịch sử. Đặc điểm tâm sinh lý quan trọng nhất có ảnh hưởng đến hoạt động

4
của các em trong thời kỳ này hoạt động học tập ở học sinh đã đòi hỏi tính năng động và
tính độc lập ở mức độ cao hơn rất nhiều, đồng thời cũng muốn nắm bắt được chương trình
một cách sâu sắc. Do vậy đối với môn Lịch sử, phương pháp dạy học của giáo viên phải
phát huy được tính tích cực, chủ động, sáng tạo của học sinh. Ở lứa tuổi này, ghi nhớ có
chủ định giữ vai trò chủ đạo trong hoạt động trí tuệ, đồng thời vai trò của ghi nhớ lôgic
trừu tượng, ghi nhớ ý nghĩa, ghi nhớ phương pháp tăng lên rõ rệt. Giáo viên phải biết xây
dựng các biện pháp hướng dẫn học sinh ghi nhớ lôgic các sự kiện lịch sử, các phương pháp
ôn tập theo kiểu tư duy để phát huy điểm mạnh của sự phát triển tư duy ở lứa tuổi này.
Học sinh có khả năng tư duy lý luận, tư duy trừu tượng một cách độc lập, sáng tạo. Trong
học tập lịch sử, quá trình nhận thức của học sinh cũng tuân theo quy luật chung của quá
trình nhận thức của loài người, từ trực quan sinh động đến tư duy trừu tượng, từ tư duy
trừu tượng đến thực tiễn. Việc hình thành kiến thức lịch sử là quá trình vận động nhận
thức của học sinh đi từ chưa biết đến biết, biết chưa đầy đủ đến biết đầy đủ, từ biết đến
hiểu bản chất, nắm vững những quy luật phát triển của lịch sử và vận dụng tri thức trong
cuộc sống. Quá trình này không diễn ra một cách tự nhiên mà phải có sự kích thích của
giáo viên.
Bên cạnh đó, yêu cầu đổi mới phương pháp dạy học của ngành giáo dục và đào tạo
nước ta hiện nay cũng đặt ra yêu cầu cho người giáo viên phải đưa ra những phương pháp
giúp phát huy cao nhất tính tích cực học tập của học sinh.
Mặt khác, qua việc điều tra thực trạng dạy học và hướng dẫn tự ôn tập môn Lịch sử

Về các hình thức ôn tập trong dạy học Lịch sử ở trường THPT, căn cứ vào sự hướng dẫn
của giáo viên, thời gian, địa điểm tiến hành ôn tập có thể chia làm 2 hình thức:
- Tổ chức ôn tập trên lớp diễn ra dưới sự chỉ đạo trực tiếp của giáo viên.
- Ôn tập ngoài giờ lên lớp được diễn ra khi không có sự hướng dẫn trực tiếp của giáo
viên. Học sinh tự ôn tập dựa trên cơ sở những cách thức ôn tập mà giáo viên đã hướng dẫn hoặc
dựa vào những bài tập mà giáo viên giao về nhà.
Trong phạm vi nghiên cứu, báo cáo tập trung vào xây dựng các biện pháp hướng dẫn học
sinh tự ôn tập kiến thức Lịch sử ngoài giờ lên lớp.
Yêu cầu của việc hướng dẫn học sinh tự ôn tập kiến thức trong dạy học Lịch sử hiện nay
bao gồm:
- Việc hướng dẫn ôn tập phải diễn ra thường xuyên có thể tiến hành trong giờ học hoặc
tự học ở nhà.
- Giáo viên cần hướng dẫn học sinh các phương pháp ôn tập đa dạng, phong phú, có thể
vận dụng kiến thức liên môn trong quá trình hướng dẫn học sinh ôn tập.
- Có sự thống nhất chặt chẽ các bước trong quá trình học.
- Trong quá trình ôn tập, giáo viên đóng vai trò là người hướng dẫn, tổ chức cho học
sinh chủ động tham gia tích cực vào bài học, phát huy tối đa ưu điểm của các phương pháp ôn
tập để các em tham gia một cách tích cực, chủ động, sáng tạo.
Để xây dựng những biện pháp hướng dẫn học sinh tự ôn tập, báo cáo xác định mục tiêu và
nội dung kiến thức cơ bản của phần Lịch sử thế giới hiện đại để làm cơ sở đề xuất một số biện
pháp hướng dẫn học sinh tự ôn tập một cách hiệu quả.
Các nội dung cơ bản mà học sinh cần ôn tập, củng cố trong phần Lịch sử thế giới hiện đại:
- Sự chuyển biến quan trọng trong sản xuất vật chất của nhân loại đã làm thay đổi đời
sống chính trị, xã hội, văn hóa của các quốc gia trên thế giới.
- Sau cách mạng tháng Mười Nga, chủ nghĩa xã hội đã được xác lập, phá vỡ thế độc tôn
của chủ nghĩa tư bản và mở ra thời kỳ phát triển mới cho phong trào cách mạng thế giới.
- Phong trào cách mạng diễn bước sang một thời kỳ phát triển mới sau sự thắng lợi của
cách mạng tháng Mười Nga và sự kết thúc của chiến tranh thế giới thứ nhất. Phong trào công
nhân bùng nổ ở châu Âu, các phong trào giải phóng dân tộc tiếp tục diễn ra và có bước phát triển
mới với sự thành lập của các Đảng cộng sản và Quốc tế cộng sản.

học sinh khai thác tốt nguồn tri thức, bổ sung và làm rõ những kiến thức còn mờ nhạt, chưa có
thời gian
đi sâu khai thác trên lớp.
Sau khi hướng dẫn học sinh sử dụng sách giáo khoa để tự ôn tập kiến thức, giáo viên có
thể kiểm tra hoạt động tự ôn tập kiến thức của các em bằng các cách như kiểm tra bài cũ trên lớp
bằng phiếu học tập có câu hỏi/bài tập khái quát nội dung bài học, hoặc yêu cầu học sinh tóm tắt
nội dung bài học trong khoảng từ 2 – 3 câu. Qua đó, giáo viên có thể đánh giá được chất lượng
hoạt động tự ôn tập của học sinh.
Thứ hai là hướng dẫn cách ghi nhớ máy móc
Khi học lịch sử học sinh thường gặp nhiều khó khăn trong việc ghi nhớ các mốc thời
gian, các sự kiện xảy ra trong quá khứ, do vậy, mỗi giáo viên cần phải hướng dẫn học sinh các
cách ghi nhớ những sự kiện đã xảy ra. Giáo viên có thể hướng dẫn học sinh ghi nhớ một cách
máy móc mối liên hệ giữa các sự kiện, giữa thời gian, địa điểm xảy ra sự kiện. Hoặc có một cách

7
khác mà được rất nhiều người áp dụng, đó là ghi nhớ các sự kiện bằng cách lấy những ngày kỉ
niệm quan trọng hoặc có ý nghĩa: sinh nhật, kỷ niệm… hoặc có thể lấy mốc lịch sử của dân tộc
để ghi nhớ những sự kiện lịch sử thế giới và ngược lại…. Tuy nhiên cách học này chỉ giúp cho
các em ghi nhớ được sự kiện mà chưa giúp các em hiểu rõ bản chất của vấn đề, tìm ra được quy
luật qua những sự kiện lịch sử, giáo viên cần phải có những biện pháp giúp các em ôn tập một
cách logic và hiểu rõ bản chất vấn đề cũng như phân tích được mối liên hệ giữa các sự kiện lịch
sử, giúp các em chủ động hơn trong việc ôn tập kiến thức lịch sử.
Thứ ba là hướng dẫn ghi nhớ lôgic
Đây là một biện pháp góp phần tích cực vào việc phát huy tư duy sáng tạo, logic của học
sinh THPT, giúp học sinh chủ động trong việc tự ôn tập và qua đó học sinh có thể hiểu rõ được
bản chất của từng sự kiện, hiện tượng lịch sử và mối liên hệ giữa các sự kiện với nhau.
Các biện pháp hướng dẫn học sinh tự ôn tập một cách lôgic gồm có:
- Lập bảng niên biểu: Niên biểu hệ thống hóa các sự kiện theo thời gian, đồng thời nêu
lên mối quan hệ giữa các sự kiện cơ bản của một nước hay nhiều nước trong một thời kỳ. Niên
biểu giúp học sinh hệ thống hóa kiến thức, ghi nhớ kiến thức một cách tuần tự, lôgic. Đồng thời

có thể sử dụng nhiều hình thức kiểm tra khác nhau để đánh giá mức độ hiệu quả của các biện
pháp này. Sau khi đã hướng dẫn học sinh ôn tập, giáo viên có thể kiểm tra bằng cách yêu cầu học
sinh hoàn thành nội dung của những bảng niên biểu trống, hoặc đưa hình thức lập bảng niên
biểu, vẽ sơ đồ vào trong các bài kiểm tra 15 phút, 45 phút… Bên cạnh đó, giáo viên cũng có thể
yêu cầu học sinh thiết lập các bảng niên biểu, sơ đồ, thẻ nhớ phù hợp với nội dung mỗi bài học
và tập hợp lại thành tài liệu học tập để sử dụng trong giờ học ôn tập, tổng kết. Qua đó giáo viên
có thể đánh giá hiệu quả quá trình ôn tập và sự tiến bộ của học sinh.
Thứ tư là hướng dẫn sử dụng phần mềm Hot Potatoes thiết kế câu hỏi trắc nghiệm
hướng dẫn ôn tập và kiểm tra đánh giá.
Hot Potatoes (HP) là một chương trình để tạo các ứng dụng E – learning trên internet, HP
hỗ trợ việc tạo cá bài tập điện tử đa dạng sau đó có thể xuất thành dạng HTML hay các modun
để đưa lên web thực hiện việc ôn tập, kiểm tra hoặc thi qua mạng.
Giáo viên có thể sử dụng phần mềm này để thiết kế các câu hỏi lịch sử sau đó hướng dẫn học
sinh làm bài tập này ngoài giờ lên lớp để củng cố kiến thức đã học.
Với việc sử dụng phần mềm này, giáo viên có thể ứng dụng và phát huy sự phát triển mạnh
mẽ của công nghệ thông tin và internet vào trong quá trình dạy học, góp phần đổi mới các
phương pháp dạy và học lịch sử hiện nay. Hơn nữa, giáo viên cũng có thể tạo ra một ngân hàng
câu hỏi để có thể đánh giá được hiệu quả ôn tập của học sinh dưới nhiều hình thức khác nhau:
câu trắc nghiệm 4 lựa chọn, điền từ, ghép nối, hoặc giải các ô chữ lịch sử…Đây là một biện pháp
tích cực để hướng dẫn học sinh tự ôn tập kiến thức ngoài giờ lên lớp.
KẾT QUẢ, THẢO LUẬN
Qua việc nghiên cứu về lý thuyết ôn tập và đề xuất một số biện pháp hướng dẫn HS tự ôn tập
trong học tập Lịch sử cho thấy
Ôn tập kiến thức lịch sử là hình thức nhằm ôn lại, củng cố, hệ thống hóa những kiến thức cơ
bản của một giai đoạn lịch sử nhất định. Khâu ôn tập trong quá trình dạy học giữ vai trò rất quan
trọng trong việc nâng cao chất lượng dạy và học môn Lịch sử.
Thực tế hoạt động ôn tập và tự ôn tập của học sinh còn rất hạn chế, học sinh chưa có ý thức,
không có hứng thú và chưa biết cách ôn tập hiệu quả. Giáo viên tuy có nhận thức được tầm quan
trọng của khâu ôn tập trong quá trình dạy học nhưng lại ít khi hướng dẫn học sinh tự ôn tập, các
phương pháp còn ít. Do vậy, kết quả học tập môn Lịch sử hiện nay giảm sút cũng có nhiều nguyên

Tạp chí Dạy và Học ngày nay số 2.
15. Hoàng Thanh Tú (2009), Hướng dẫn ôn tập dựa trên các phong cách học tập trong dạy học
lịch sử ở trường THPT , Tạp chí Giáo dục, số 208.
16. Hoàng Thanh Tú (2009), Sử dụng công cụ bảng biểu hướng dẫn ôn tập kiến thức môn Lịch
sử ở trường THPT, Tạp chí Thiết bị Giáo dục, số 49.
17. Phạm Kim Anh (2005) Rèn luyện kĩ năng học cơ bản cho học sinh trong học tập bộ môn
Lịch sử ở THCS, Tạp chí Dạy và Học ngày nay.
18. Thái Duy Tuyên, Bồi dưỡng năng lực tự học cho học sinh, Tạp chí Giáo dục số 74.
19. Trịnh Đình Tùng (1991) Một vài suy nghĩ về đổi mới nội dung giảng dạy Lịch sử ở trường
phổ thông hiện nay Tạp chí Nghiên cứu Lịch sử tháng 5
20. Khóa luận: Doãn Thị Hồng Nhung, Hướng dẫn học sinh phương pháp ôn tập phù hợp kiểu
học trong dạy học phần Lịch sử thế giới cận đại (chương trình lớp 10).
21. http://www.dayhocintel.net/diendan/showthread.php?t=4388


