ĐIÊU KHẮC NGOÀI TRỜI VÀ
KHÔNG GIAN VĂN HÓA
CỘNG ĐỒNG Tượng đài Lê Nin Sự thành bại của tác phẩm điêu khắc ngoài trời bên
cạnh giá trị tự thân của nó còn ghi nhận một phần lớn
từ không gian văn hóa nơi đặt tác phẩm. Đó là môi
sinh chứ không chỉ đơn thuần là sự xấu đẹp của cái
khung treo bức tranh. Nhìn lại những tượng đài bị dư
luận đánh giá là kém về chất lượng, đa phần đều hỏng từ môi sinh. Khi
không gian môi trường sống ổn định và được quy chiếu bởi con mắt kiến
trúc nhân tính thì ngôn ngữ điêu khắc phát triển ổn định. Ngược lại không

Những bức ảnh lưu niệm chụp trước tượng đài Bác H
ồ ở chiến khu Việt Bắc
của nhà điêu khắc Diệp Minh Châu từ lâu đã là một mốc đánh dấu “đã tới
thăm TP Hồ Chí Minh” của nhiều khách tham quan. ở đây tượng đài trở
thành một địa chỉ văn hóa có tầm mức phổ quát toàn quốc gắn với hình ảnh
của một thành phố. Không chỉ có vậy, cùng với không gian xung quanh,
tượng đài trở thành một sân khấu lớn, một địa điểm diễn ra các hoạt động từ
vui chơi giải trí của người dân đến các hoạt động nghi thức, nghi lễ của
thành phố. Tượng đài Lê-nin ở Hà N
ội cũng đạt đến giá trị một địa điểm văn
hóa như thế và không phải vô cớ đây là nơi quy tụ những nhóm nghệ thuật
đường phố đầu tiên. Có được điều đó phải khẳng định có sự đóng góp quan
trọng của tượng đài vào không gian công cộng. Bởi chính tượng đài đã t
ạo ra
cho không gian công cộng sự lành mạnh, sự bao dung, sự độc đáo, sự vững
bền và sự thân thiện như hệ thống 5 tiêu chí về không gian công cộng. Nếu
như không có tượng đài, giả sử quy hoạch kiến trúc vẫn như hiện nay thì
vườn hoa Chi Lăng sẽ rất đơn điệu, không có tầm nhìn, không có dấu ấn so
với nhiều vườn hoa khác ở Hà Nội. Những ví dụ thành công khác nữa như
tượng đài Thủ Khoa Huân, Chiến thắng Xoài Mút của Nguyễn Hải, Tạ
Quang Bạo với đài tưởng niệm Nghĩa trang Đường 9 Trường Sơn, Tượng
đài Hoàng phượng, 1972 của Lê Đình Quỳ.
Khi phát triển các vườn tượng, chúng ta cũng lặp lại những điểm mạnh và
điểm yếu của tượng đài, nghĩa là tượng không được đặt trong môi sinh, giá
trị của vườn tượng đối với không gian văn hóa công cộng không phát huy
được tác dụng. Một thợ ảnh dạo ở Bờ Hồ nói với tôi rằng: Mấy bức tượng
đặt ở ven hồ, xấu đẹp thế nào không biết, ý nghĩa gì cũng không hay nhưng
từ khi đặt chúng, khách tham quan thích chụp ảnh ở đây không khác gì chụp
với Tháp Rùa và với liễu. Vườn tượng bên bờ Hương Giang kết quả của
những Festival điêu khắc quốc tế cũng gây đư