Các tác phẩm điện ảnh có chủ đề
phật giáo của Im Kwon-Taek

(Lược thuật bài diễn giảng của GS. David James (University
of Southern California) tại Trường Đại học KHXH và NV TP.HCM
ngày 11 tháng 3 năm 2010)
ThS. Nguyễn Ngọc Bảo Trâm lược thuật
1. KHÁI QUÁT
1.1. Lịch sử Triều Tiên (Korea)
Joseon, triều đại cuối cùng trong lịch sử chế độ phong kiến Triều Tiên, đã
phát triển bền vững trong hơn năm thế kỷ ở Triều Tiên (1392-1910), cho đến trước
chiến tranh thế giới thứ hai, vẫn hầu như tồn tại biệt lập và khép kín với thế giới
phương Tây. Dưới triều đại này, Triều Tiên đã phát triển thành một quốc gia giàu
mạnh và có nền văn hóa độc đáo. Cho đến cuối thế kỷ XIX, Triều Tiên trở thành
mục tiêu cho tham vọng xâm chiếm thuộc địa của cả Nhật Bản và Nga.
Từ năm 1910 đến 1945, Triều Tiên bị Nhật Bản xâm chiếm và trở thành
một thuộc địa của đế quốc này. Trong giai đoạn này các phong trào yêu nước của
Triều Tiên bị Nhật Bản đàn áp dã man. Rất nhiều nhà yêu nước bị cầm tù hoặc bị
hành quyết. Về văn hóa, Nhật Bản nỗ lực thực hiện các chính sách phá hủy văn
hóa Triều Tiên; về ngôn ngữ, tiếng Hàn bị kìm nén và trở thành ngôn ngữ thứ yếu
so với tiếng Nhật.
Đến năm 1945 (năm kết thúc Thế chiến thứ 2), Triều Tiên đón nhận sự kiện
“một ngày tự do” để rồi sau đó bị chia cắt làm hai miền cho tới ngày nay. Ở miền
Nam, Mỹ hỗ trợ cho một chính phủ bao gồm cả những người từng cộng tác với
Nhật. Ở miền Bắc, nhà lãnh đạo Kim Nhật Thành liên minh với những người
Cộng sản.
Năm 1950, miền Bắc Triều Tiên thực hiện cuộc Nam tiến nhằm thống nhất
đất nước. Miền Nam Triều Tiên kháng cự lại với sự giúp đỡ của Mỹ. Chiến tranh
Triều Tiên đã diễn ra từ năm 1950 đến 1953, khiến cho Triều Tiên kiệt quệ và trở
thành một trong những nơi nghèo nhất thế giới, trong khi lãnh thổ vẫn bị chia cắt.
- Hàn Quốc

- Bắc Triều Tiên
Điện ảnh hoàn toàn nằm trong vòng kiểm soát của nhà nước, các bộ phim
được sản xuất đều mang tính giáo dục và tuyên truyền. Phim ảnh xoay quanh các
chủ đề về Tổ quốc vĩ đại, về đất nước lý tưởng, sự vĩ đại của Kim Nhật Thành và
hệ tư tưởng Juche (chủ thể), bên cạnh đó là các chủ đề chống lại chiến tranh Nhật
Bản, chống Mỹ trong chiến tranh Triều Tiên, mong muốn thống nhất đất nước và
trục xuất các thế lực nước ngoài. Các tác phẩm điện ảnh trong giai đoạn này mang
đậm phong cách hiện thực xã hội chủ nghĩa được tiếp nhận từ Liên Xô.
- Nam Triều Tiên (Hàn Quốc)
Trong khi đó, ở Nam Triều Tiên, điện ảnh lại phát triển theo một chiều
hướng hoàn toàn khác. Thập niên 60, được xem là thời kỳ hoàng kim thứ 2 của
điện ảnh. Trong giai đoạn này, điện ảnh Hàn Quốc có nhiều tác phẩm được giới
thiệu ở các nước châu Á. Nhưng đến thập niên 70, sự xuất hiện của truyền hình
cũng làm cho ngành điện ảnh bị suy yếu phần nào.
Tuy vậy, đến thập niên 90, lại diễn ra sự phục hưng của điện ảnh Hàn Quốc
mới. Nét riêng của điện ảnh thời kỳ này đã được định hình từ ảnh hưởng của các
cuộc đấu tranh chính trị trong phong trào Minjung (những năm 80). Đầu tiên là
các phim ngắn do các tổ chức bí mật của sinh viên thực hiện.
Từ sau cái chết của Park Chung-Hee, vấn đề làm phim đã được cởi mở hơn.
Song song với tình hình chính trị, đây cũng là thời điểm đánh dấu một bước ngoặc
quan trọng của điện ảnh Hàn Quốc – Thời kỳ điện ảnh Hàn Quốc nhanh chóng
được thế giới biết đến qua các liên hoan phim Quốc tế.
Từ năm 2000, điện ảnh Hàn Quốc phát triển hơn nữa, đặc biệt với những bộ
phim mang tính nghệ thuật, phim truyền hình và phim giải trí. Giai đoạn này cũng
tạo nên một làn sóng mới, Làn sóng Hàn Quốc - Hallyu (Hàn Lưu), thuật ngữ
được các nhà phê bình Bắc Kinh dùng để chỉ những thành công to lớn trong các
chương trình truyền hình và âm nhạc hiện đại của Hàn Quốc.
Ngày nay, điện ảnh Hàn Quốc đã trở thành một nền điện ảnh lớn ở châu Á
cũng như là một nền điện ảnh hấp dẫn và sinh động nhất trên thế giới, thay thế cả
vị trí của điện ảnh Hồng Kông những năm 80-90. (Tham khảo thêm thông tin tại

Im Kwon-Taek đã thực sự tạo ra một ngôn ngữ điện ảnh của Hàn Quốc mới,
rất khác biệt với điện ảnh Hollywood. Chính những bộ phim này đã tạo ra những
cạnh tranh với phim Hollywood, và tạo nên chỗ đứng riêng của điện ảnh Hàn
Quốc trong các liên hoan phim Quốc tế.
Im Kwon-Taek đã xây dựng nên 3 motif chính để thể hiện sự chấn thương,
sự hỗn loạn, sự tan vỡ của Hàn Quốc thời hiện đại.
- Thứ nhất là những câu chuyện gia đình rất phổ biến ở Hàn Quốc, về
những gia đình bị tan vỡ, chia lìa từ chiến tranh hai miền.
- Thứ hai là những người phụ nữ, những phụ nữ xinh đẹp thuộc tầng lớp
lao động, bị đối xử dã man, bị lạm dụng. Các nhân vật phụ nữ xinh đẹp lý tưởng
này trong phim của Im Kwon-Taek chính là tượng trưng cho đất nước Hàn Quốc
đang bị xâm hại. Cần biết là vấn đề đối xử với phụ nữ một cách tàn tệ không phải
chỉ có trong một giai đoạn nhất định mà mang tính xuyên suốt trong lịch sử Hàn
Quốc.
- Thứ ba là những cảnh thiên nhiên tươi đẹp của Hàn Quốc là thể hiện cho
một hình ảnh về một quốc gia lý tưởng.
Tất cả các motif trên đều được thể hiện trong Sopyonje - bộ phim kể về một
người nghệ sĩ nhận nuôi 1 cô gái và truyền thụ nghệ thuật p’ansori cho cô. Cô gái
này phải uống một thứ thuốc khiến cô bị mù và hình tượng cô gái đau khổ trong
bộ phim chính là sự thể hiện cho nỗi đau và nỗi thống khổ của đất nước Hàn Quốc
trong thời hiện đại.

2. PHẬT GIÁO VÀ PHIM CỦA IM KWON TAEK
2.1. Im Kwon-Taek và Phật giáo
Năm 372, Phật giáo đã được nhà sư Thuận Đạo người Trung Quốc truyền
vào Hàn Quốc. Trường phái Phật giáo chính ở Hàn Quốc là Seon (Thiền), tương
tự như Thiền ở Trung Quốc và Việt Nam hay Zen (Thiền) ở Nhật Bản.
Thông thường các trường phái Phật giáo chú trọng nghiên cứu các tác phẩm
kinh điển, nhưng Thiền đi theo một xu hướng khác là sự rũ bỏ và thiền định.
Người xem có thể cảm nhận được Phật giáo Đại thừa và sự thiền định của Thiền

việc truy cầu giác ngộ.
Bo-Pun: một nhà sư trẻ hơn, gặp Ji-San trên đường đi và nghe câu chuyện
của ông.
Xuất hiện câu chuyện về một nhà sư khác là Su-Gwan, một nhà sư khổ
hạnh, ông đã từng tự đốt cháy ngón tay của mình. Su-Gwan cho rằng thiền không
có tác dụng với ông và ông sẽ đi tìm bản ngã của mình bằng một con đường
khác, theo hình mẫu một nhà sư mà ông từng gặp trên 1 hòn đảo bị bệnh dịch. Vị
sư đến hòn đảo đó, làm cho cuộc sống những người bị bệnh dịch bớt đau khổ hơn
và khiến cái chết đến nhẹ nhàng hơn. Đến một ngày nọ, nhà sư biến mất khi người
dân địa phương muốn xây cho ông ngôi chùa.
Cuối cùng, Ji-San tìm thấy được sự cứu rỗi dành cho mình thông qua việc phục vụ
mọi người.
Im Kwon-Taek đã sử dụng các yếu tố, các hình tượng Phật giáo nhưng lại có tư
tưởng phê phán sự tách biệt khỏi đời sống thế tục của trường phái Seon. Đó là
cách ông sử dụng nét đẹp văn hóa truyền thống Hàn Quốc để nói về các vấn đề
hiện đại trong xã hội.
- Yết đế, yết đế, ba la yết đế: hai nữ tu: Chin-Song và Soon-Nyeo
Bộ phim tập trung vào những người phụ nữ thuộc giai cấp lao động, thể
hiện vấn đề mại dâm và tính dục. Vì thể hiện hình ảnh người phụ nữ bị lạm dụng
nên những người theo chủ nghĩa nữ quyền đã phê phán phim của Im Kwon-Taek
là lợi dụng phụ nữ. Bộ phim này kể về những ni cô xuất thân là những phụ nữ
thuộc giai cấp lao động và vấn đề lựa chọn giữa tu hành khổ hạnh, tiết dục trong
chùa với cuộc sống đời thường có quan hệ tình dục lại được đặt ra.
Chin-Song: Một nữ tu khổ hạnh, không bao giờ rời khỏi chùa.
Soon-Nyeo: Là một cô gái xinh đẹp, trải qua tuổi thơ đau khổ và từng có quan hệ
với một người đàn ông từng tham gia chiến tranh Việt Nam. Cô muốn rời bỏ cuộc
sống khổ đau nên xin vào chùa nhưng cả ba lần đều bị từ chối. Cuối cùng khi đã
được nhận vào làm người tập tu trong chùa, cô lại bị trục xuất vì có một kẻ nghiện
rượu đeo đuổi cô và dọa tự tử ở chùa.
Vị sư trụ trì bảo cô phải rời khỏi chùa nhưng lại không hoàn toàn mất hết lòng tin