Bài thuyết trình môn: Lí luận văn học 3 GVHD: Ths: Nguyễn Thị Hồng Hạnh
BÀI THUYẾT TRÌNH MÔN: LÍ LUẬN VĂN HỌC 3
Nhóm: 07
Tác phẩm: Người Mẹ. (Macxim Gorki)
I. TÁC GIẢ VÀ TÁC PHẨM
1. Tác Giả:
- Macxin Gorki tên thật là A-lếch-xây Mác-xi-mô-vich Pê-scốp. Sinh ngày 28 tháng ba năm
1868 ở thị xã Ni-giơ-ni Nô-vơ-gô-rốt nước Nga.
- Cha là thợ mộc, một người khéo tay, một người có học và hiểu biết.
- Năm 4 tuổi ông mồ côi cha và đến năm 10 tuổi thì mồ côi mẹ và sống với ông bà ngoại, ông
Gorki là một tiểu chủ làm nghề nhuộm. Ông ngoại hà tiện, hung hãn, thường hay đánh cháu. Nhưng
bà ngoại hiền từ, biết nhiều chuyện cổ tích, nhớ nhiều bài dân ca, thường kể, hát cho cháu nghe chính
điều này đã tạo cho Gorki một vốn văn học dân gian phong phú.
- Gorki đi học được 3 năm thì gia đình ông bà ngoại sa sút, phải thôi học, lao động để nuôi
thân, khi thì đi ở,khi thì làm phụ rửa bát dưới tàu thủy. Cuối cùng Gorki rời quê hương, đi tìm kế
sinh nhai, ông đi từ Ca-dan đến bờ biển Ca-spiên. Trong thời gian ấy Gorki làm đủ các nghề để kiếm
sống: gác cổng, khuân vác, cưa gỗ, làm bánh mì, cân hàng, .v.v… Trong cảnh sống đó , Gorki đã học
được rất nhiều ở trường đời, kinh nghiệm được mở rộng.
- Gorki là người rất ham đọc sách và đã có hiểu biết sâu về văn học thế giới từ lúc còn thiếu
niên.
- Năm 16 tuổi, khi ở Ca-dan, Gorki làm quen với nhóm thanh niên cách mạng, với giới tri
thức địa phương. Không được chính thức làm sinh viên đại học, Gorki quyết tâm tự nghiên cứu các
tác phẩm của các nhà văn dân chủ cách mạng.
- Năm 19 tuổi, Gorki tham gia nhóm Mác-xít và bắt đầu hoạt động cách mạng.
- Năm 21 tuổi, Gorki đã có một vốn tri thức phong phú, ông trở về quê, làm thư kí giúp việc
cho một luật sư. Năm 1891, Gorki tiến hành một cuộc “đi thực tế” lớn trong nược Nga: dọc song
Vôn-ga, Qua các thảo nguyên vùng sông Đông, các vùng U-cơ-ren, Bét-xa-ra-bi, dọc bờ biển Hắc
Hải, tới Cơ-ri-mê, Cáp-ca-dơ. Trên đường đi ông đã gặp những người nông dân, công nhân khuân
vác, công nhân nhà máy; ông đã cùng ăn, cùng sống và lao động với họ. Chuyến đi này làm cho kinh
nghiệm sống của Gorki thêm phong phú, thúc đẩy ông vào con đường sáng tác văn học.
1

cấp vô sản Nga được Đảng Bôn-sê-vích lãnh đạo đang chuẩn bị tiến hành cuộc cách mạnh Nga lần
thứ nhất, cách mạng 1905.
2
Bài thuyết trình môn: Lí luận văn học 3 GVHD: Ths: Nguyễn Thị Hồng Hạnh
- Chủ đề của tác phẩm là sự hình thành của đội ngũ cán bộ cách mạng, sự nãy nở ý thức cách
mạng của hàng triệu người trong quần chúng nhân dân, trước hết là trong giai cấp công nông, sự phát
triển của phong trào cách mạng vô sản ở Nga, dưới sự lảnh đạo của Đảnh và Lê-nin. Sự phát triển
của phong trào đó được thể hiện trong tác phẩm như là quá trình kết hợp phong trào công nhân với
chủ nghĩa xã hội khoa học. Tác phẩm còn ca ngợi vẻ đẹp của con người mới, con người xã hội chủ
nghĩa ra đời trong đấu tranh cách mạng.
- Người mẹ bằng hình thức nghệ thuật điêu luyện đã tham gia đắc lực vào cuộc đấu tranh tư
tưởng của Đảng chống lại khuynh hướng tự phát trong phong trào công nhân. Lê-nin đánh giá rất cao
sự cống hiến đó của Người mẹ. Người nói: “Đó là một cuốn sách rất cần, nhiều công nhân tham gia
phong trào cách mạng một cách vô ý thức, tự phát, và bây giờ học đọc cuốn Người mẹ sẽ là điều rất
có ích đối với họ”. Cuốn tiểu thuyết nhanh chóng đuợc dịch và giới thiệu ở nhiều nước Âu, Mỹ, và
trở thành sách “gối đầu giường” của các chiến sĩ cách mạng, của anh em công nhân.
3. Tóm tắt tác phẩm:
Mở đầu tác phẩm là khung cảnh xóm thợ với tràn ngập trong cuộc sống tăm tối, không lối
thoát của những người công nhân, họ làm việc quần quật suốt ngày này sang ngày khác mà chỉ
hưởng được đồng lương ít ỏi. Cuộc sống của họ chìm trong tẻ nhạc với rượu Vốt-ca, những cuộc ăn
chơi, nhãy múa, đánh nhau, văng tục nhau… và về nhà đánh đập vợ con không tiếc tay. Cuộc sống
như thế cứ tiếp diễn với họ từ đời này sang đời khác.
Bác thợ nguội Mi-kha-in cũng sống một cuộc sống như thế,bác là một tay thợ nguội giỏi nhất
trong nhà máy, nhưng vì đối xử thô bạo với cấp trên nên bác chỉ hưởng được một đồng lương ít ỏi.
Vợ bác là Pê-la-gây-a Ni-lôp-na, một người đàn bà đau khổ, nhẫn nhục, một người vợ luôn sợ chồng
và là một người mẹ hiền từ nhưng nhu nhựơc. Cũng như tất cả mọi công nhân khác, bác sống một
cuộc sống bế tắc, luôn luôn giận dữ và muốn chút giận vào tất cả mọi thứ. Bác chết vì bệnh sa ruột
vào một buổi sáng khi tiếng còi nhà máy báo giờ làm.
Sau khi bác mất, con trai bác Pa-ven Vơ-la-xôp cũng bắt đầu tập dần theo bố: trưng diện như
bao thanh niên khác, uống rượu Vôt-ca và về nhà quát mắng mẹ, nhưng những lời nói, những cử dịu

nhân ngày 1 tháng 5. Paven cương quyết cầm cờ và đi đầu để cổ vũ tinh thần công nhân dù biết rằng
mình sẽ bị bắt và tù đày. Cuộc mít-tinh diễn ra và được đông đảo anh em công nhân tham gia, họ
giương cao ngọn cờ Đảng, hát vang bài “Quốc tế ca”, bà mẹ luôn theo sát Paven và Anđơrây tham
gia vào đoàn người biểu tình. Bọn cầm quyền đàn áp rất dã man cuộc biểu tình, cờ Đảng bị gẫy,
Paven và các đồng chí bị bắt, bà mẹ cầm cán cờ gẫy đi thẩn thờ trong đám đông. (Kết thúc phần I ).
Sang phần II , vì đảm bảo sự an toàn cho bà mẹ, Nicôlai Ivanovich đã đón bà về thành phố
sống với anh. Tại đây bà tiếp tục cùng với Xôphia (chị của Nicôlai) mang truyền đơn xuống các
4
Bài thuyết trình môn: Lí luận văn học 3 GVHD: Ths: Nguyễn Thị Hồng Hạnh
vùng nông thôn, tại đây bà gặp lại bác nông dân Gưbin và Xavêli-một người nông dân bị bốc lột sức
lao động sắp chết. Họ đã tuyên truyền cách mạng ở đó.
Êgô mất và trong đám tang của người chiến sĩ cách mạng này đã xãy ra những cuộc xô xát
giữa đoàn người đưa tang quá khích và binh lính.
Và trong một lần mang truyền đơn về vùng quê, bà đã chứng kiến cảnh bon Sen Đầm bắt và
đánh đạp dã man bác Rưbin, trước sự phản ứng mạnh mẽ của những người dân muốn bảo vệ cho
bác.
Lúc này, một đồng chí của Paven là Xacenca, muốn tổ chức cho anh vượt ngục nhưng anh
không đồng ý. Tuy buồn nhưng bà mẹ rất hiểu và ủng hộ con anh. Và trước tòa án Nga hoàng, anh
và các đồng chí đã chuyển thế bị can thành công tố, đanhn thép lên án cái chế đọ xã hội thối nát nhất
định phải nhường chổ cho chế độ mới, chế độ XHCN. Bà mẹ rất tự hào về anh, mặc dù anh phải
nhận một bản án đã đinh sẳn từ trước là đày sang Xiberi
Tác phẩm khép lại bằng cảnh Người mẹ bị bọn mật thám theo dỏi và bắt được khi bà mang
những truyền đơn ghi lại những lời nói đanh thép của con bà trước tòa án Nga hoàng đến cho Na-ta-
sa tuyên truyền rộng rãi ra cho mội người. Biết mình bị theo dỏi bà đinh bỏ chạy nhưng vì lòng
thương con, bà đã can đảm ở lại. Khi bị bắt bà không hề khiếp sợ, bà tung truyền đơn vào nhân dân,
hùng hồn vạch mặt bọn thống trị tàn ác trước sự đánh đập của bọn mật thám.
II. CƠ SỞ HÌNH THÀNH
1. Cơ sở xã hôi:
Cơ sở xã hội của CNHT XHCN là thực tiển đấu tranh của giai cấp công nhân. Thế kỉ XX là
thế kỉ chứng kiến sự trưởng thành của giai cấp công nhân, từ chổ một giai cấp tự phát trở thành một

hình thành của nó, ban đầu yêu cầu đặt ra cần có tính khuynh hướng đối với các nhà văn quá khứ
hoặc chưa nằm trong phạm trù văn học vô sản, nhưng chưa đặt ra tính Đảng cho văn học.
- Thời đại của Lênin là thời đại bảo táp cách mạng, theo ông nếu văn học thấm nhuần tính
Đảng là nền văn học trở thành bộ phận hữu cơ trong sự nghiệp đấu tranh của Đảng, do Đảng lãnh
đạo cả về tư tưởng và tổ chức.
- Tính Đảng thống nhất cao độ với tính giai cấp và tính nhân dân chứ không đồng nhất vì một
nền văn học có tính giai cấp và tính nhân dân thì vị tất đã có tính đảng. Phải là một nền văn học có
tính giai cấp vô sản tự giác dồi dào, có tính nhân dân cao độ hướng theo tinh thần thời đại cách mạng
xã hội chủ nghĩa mới đạt đến trình độ tính đảng Cộng sản. Thời đại này dòi hỏi tác phẩm mà các nhà
văn viết ra phải thể hiện chân thực cuộc sống muôn màu muôn vẻ theo quan điểm của chủ nghĩa
Mác-Lênin và dưới ánh sáng đường lối của Đảng. Từ tư tưởng phải toát ra nhiệt tình chân thực đối
với lí tưởng cộng sản chủ nghĩa, vi mục đích xây dựng chủ nghĩa xã hội và xây dựng đất nước.
6
Bài thuyết trình môn: Lí luận văn học 3 GVHD: Ths: Nguyễn Thị Hồng Hạnh
- Về nghệ thuật, tác phẩm có tính Đảng phải mang tính nghệ thuật cao. Như vậy, tính Đảng
thể hiện trong cả nội dung và hình thức của tác phẩm, là kết quả của một sự kết hợp hài hòa cao độ
giữa lí trí và tình cảm, mang tính tư tưởng, tính chân thực và tính nghệ thuật.
- Tác phẩm hiện thực XHCN muốn mang tính Đảng và giáo dục chủ nghĩa cộng sản cho
người lao động phải xây dựng cho được nhân vật trung tâm là người anh hùng mới. Đó là người có
tư tưởng đúng, có tình cảm đẹp, có tri thức, có năng lực làm chủ bản thân, làm chủ thiên niên và xã
hội. Họ là những người bình thường nhưng không tầm thường. Điều này ta có thể thấy được thể hiện
rất rõ qua tác phẩm “Người mẹ” của Mác-xim Goóc-ki, tác phẩm tiêu biểu cho phương pháp sáng tác
hiện thực XHCN, trong tác phẩm tác giả đã xây dựng nên hình tượng nhân vật Paven, một người anh
hùng mới, tác giả đã miêu tả chặng đường tìm đến ánh sáng cách mạng của anh:
• Ban đầu, sau khi bố mất anh chỉ là một chàng thanh niên bình thường gần như giống bố.
Anh luôn trở về trong những cơn say xỉn và: “…anh loạng choạng lê đến giang chính và đấm tay
xuống bàn, quát mẹ như bố trước kia: thức ăn! ”. Anh bắt đầu dua dòi như bao thanh niên khác:
“mua một chiếc phong cầm, một áo sơ mi ngực bồ cứng, một chiếc ca-ra-vát sặc sở, gầy cao su…”
và bắt đầu dấn thân vào con đường mòn như bao thanh niên khác.
• Nhưng từ những lời ân cần và dịu dàng của mẹ, dần dần trong anh đã có sự thay đổi: ít đi

- Tập thể anh hùng cũng tạo điều kiện cho các cá nhân khác phát triển, để họ góp sức vào sự
nghiệp chung. Trong tác phẩm bên cạnh Paven, còn có hàng loạt bạn ciến đấu của anh, những người
vô sản và những người trí thức cách mạng. Mỗi người đều có một cá tính rõ nét, có phong thái và
thói quen, sở thích và cảm nghĩ của riêng mình. Ở An-đơ-rây, bên cạnh thái độ chính trực, đạo đức
trong sạch, tính tình chất phác, còn có những nhược điểm như chưa có lập trường giai cấp vững chăc.
Ở Vê-xốp-si-cốp thể hiện khuynh hướng vô chính phủ. Rư-bin là hình tượng người nông dân đã tìm
được chân lí trong giai cấp vô sản và thừa nhân giai cấp vô sản là lãnh tụ của mình, đôi lúc còn có
thái độ hoài nghi và khuynh hướng tự phát. Ê-gô, Ni-cô-lai, Xa-cen-ca, Lút-mi-na, Na-ta-sa là những
người trí thức đại diện cho tầng lớp áp bức bốc lột, nhưng họ đã từ bỏ giai cấp mình, đứng về phía
công nhân.
- Chính dành sự ưu tiên cho nhân vật chính diện nên trong văn học hiện thực XHCN các nhà
văn thường bài tỏ sự khâm phục, cảm kích các nhân vật của mình bằng một giọng văn vừa hùng hồn
vừa thiết tha, đầy tự hào và vô cùng yêu mến các nhân vật chính diện của mình. Ngoài ra M. Gorki
vẫn dành một dung lượng không nhỏ để phê phán những con người tiêu cực, phản tiến bộ, phản cách
mạng: trong hầu hết xuyên suốt trong tác phẩm ta còn thấy xuất hiện những tên mật thám, tai sai,
những bon Sen Đầm…là những tay chân của chế độ Nga hoàng luôn luôn trực chờ, theo dỏi những
việc làm và hành tung của Bà mẹ, Paven và các đồng chí của anh, để tìm cách phá hoại những việc
làm của họ và bắt họ nếu có chứng cớ. Trong tác phẩm nhà văn cũng nói đã nói đến cái chết của tên
mật thám….? Là tay chân đắt lực của bon Sen Đầm, nhưng khi đột ngột bị một chiến sĩ cách mạng
8
Bài thuyết trình môn: Lí luận văn học 3 GVHD: Ths: Nguyễn Thị Hồng Hạnh
giết chết thì cái chính quyền mà hắn ta phục vụ lại tỏ ra thờ ơ. Đó như một lời cảnh tỉnh của tác giả
đối với những bọn không hợp tác và chống lại cách mạng.
2. Mô tả cuộc sống trong quá trình phát triển cách mạng :
- Một đặc điểm của văn học hiện thực XHCN là mô tả cuộc sống trong quá trình phát triển
của cách mạng, nghĩa là mô tả cuộc sống trong tương quan cái mới chiến thắng hoặc có khả năng và
triển vọng chiến thắng cái cũ. Các nhà văn hiện thực XHCN có được nhãn quan duy vật biện chứng,
nhìn thấy được quy luật phát triển tất yếu của cuộc sống. Đối với những cái trước mắt đang tri vì, lấn
át nhưng đã chứa đựng những yếu tố thoái hóa thì có thể dự cảm được sự suy vong của nó, ngược lại
đối với những mầm non nhưng lại đầy triển vọng của cuộc sống thì có thể biểu hiện quá trình phát

trong trí tưởng tượng của các nhân vật, đặc biệt là nhân vật người mẹ bà Ni-lôp-na. Từ một tấm lòng
yêu thương con vô hạn và tấm lòng nhân hậu của một người mẹ nông dân, khi được tiếp xúc với các
đồng chí của con và lí tưởng cách mạng của chủ nghĩa Mác-Lênin thì trong đầu bà mẹ hiền từ ấy đã
nghĩ đến một xã hội công bằng không có bất công, không còn chế độ người bốc lột người, trong xã
hội đó con người sẽ được tự do để hưởng được hạnh phúc cua mình. Trong xã hội đó sẽ có những
con người đồng chí dễ mến luôn sống và suy nghĩ cho mọi người như: An-đơ-rây, Xa-cen-ca, Xô-
phi-a những con người tiêu biểu cho một chế độ mới, xã hội sẽ không còn những co người đau khổ
như bà trước kia. Khi con trai bị bắt bà một mình tham gia cách mạng, lúc ấy trong bà cái xã hội ấy
hiện ra ngày một rõ ràng và như gần hơn. Vì vậy tuy tác phẩm kết thúc trong hoàn cảnh là Paven bị
chính quyền Nga hoàng bắt và lưu đày sang Xi-bê-ri và nhân vật người mẹ cũng bị bắt, nhưng không
vì thế mà tác phẩm lại mang màu sắc bi lụy mà trái lại người đọc càng tin tưởng vào một xã hội mới,
xã hội của những người cộng sản ấy nhất định sẽ đến. Điều này đã mang đến cho văn học hiện thực
XHCN chất lãng mạng cách mạng, tuy nhiên chất lãng mạng ở đây là xu thế tất yếu của hiện thực,
nó hướng đến một cuộc sống chưa đến, nhưng nhất định sẽ đến hoặc có thể đến. Nó khác với chất
lãng mạng trong văn chủ nghĩa lãng mạng tích cực, tuy biểu hiện những ước mơ tốt đẹp nhưng
không bao giờ đến.
- Mô tả cuộc sống trong quá trình phát triển cách mạng văn học hiện thực XHCN không chỉ
thể hiện ở mọt cuộc sống không ngừng vận động phát triển, mà còn thể hiện ở những con người
không ngừng hoàn thiện bản thân để vươn lên tìm kiếm ánh sáng, tự do và hạnh phúc làm thay đổi số
phận và góp phần cải tạo xã hội. Đó là những con người luôn có tính cách vận động cách mạng. Văn
học hiện thực XHCN kế thừa trọn vẹn nguyên tắc điển hình trong xây dựng tính cách của văn học
hiện thực, đó là những tính cách vừa mang tính cụ thể sắc nét, vừa mang tính khái quát chung, đồng
thời luôn vận động theo hoàn cảnh, chính vì vậy nhân vật trong văn học hiện thực XHCN có một
tính cách rất đa dạng phú như con người thật ở ngoài đời. Tuy nhiên khác với văn học hiện thực, văn
học hiện thực XHCN luôn tạo nên những tính cách luôn vận động theo chiều hướng ngày một hoàn
1
Bài thuyết trình môn: Lí luận văn học 3 GVHD: Ths: Nguyễn Thị Hồng Hạnh
thiện, tiến bộ hơn. Tất nhiên con người cũng có những thiếu sót này nọ, họ cũng có những phút dao
động yếu lòng, nhưng họ thường nghiêm khắc đấu tranh với bản thân, tự phê bình và khắc phục
khuyết điểm, sai lầm để khẳng định phần tốt đẹp trong mình.

- Là một phương pháp ra đời tương đối muộn, phương pháp hiện thực xã hội chủ nghĩa có
được điều kiện thuận lợi là khắc phục được những điểm yếu, cũng như phát huy những điểm mạnh
các phương pháp sáng tác trước đó.
- Phương pháp sáng tác hiện thực XHCN sở dĩ được đánh giá là phương pháp sáng tác tốt
nhất cũng là nhờ nó đã tu hút và kết tinh được những tinh hoa từ những phương pháp sáng tác khác:
+ Nó sử dụng một cách không hạn chế mọi loại đề tài, mọi hình thức và thủ pháp, mọi
kết cấu và thể loại, tạo nên một sự đa dạng về phong cách.
+ Bên cạnh hình thức khái quát nghệ thuật, theo dạng thái bản thân và cuộc sống được
kế thừa từ CNHT phê phán (tiền thân trực tiếp của văn học hiện thực XHCN), người ta còn thấy
các hình thức khai quát nghệ thuật đến từ các phương pháp sáng tác khác: lãng mạng, tượng trưng,
ước lệ, huyền thoại.
- Những yếu tố học tập được từ các phương pháp sáng tác khác, khi được sử dụng thường
được nhào nặn lại, đóng vai trò như một thủ pháp nghệ thuật góp phần biểu hiện một cách độc đáo
chân lí cuộc sống và lí tưởng thẩm mĩ mới. Do vậy tuy văn học hiện thực xã hội chue nghĩa có yếu tố
lãng nạn nhưng không phải là chủ nghĩa lãng mạn, có yếu tố tượng trưng nhưng không phải là chủ
nghĩa tượng trưng, có yếu tố tự nhiên nhưng không phải là chủ nghĩa tự nhiên, có yếu tố ước lệ
nhưng không phải là chủ nghĩa công thức trừu tượng.
 Phương pháp sáng tác hiện thực XHCN có khả năng mở rộng đến vô hạn và sự trường
thọ của phương pháp này chính là đã đi ngược lại tính lịch sử của các phương pháp sáng tác khác.
4. Tổng kết:
Tác phẩm người mẹ đuợc xem là tác phẩm đầu tiên đã mở đầu cho một phương pháp sáng tác
mới, phương pháp hiện thực XHCN trong văn học, cũng như đã khẳng định những nguyên tắc tư
tưởng thẩm mĩ cơ bản của phương pháp sáng tác mới này. Nó đã mở ra một thời kì mới trong nền
văn học Nga và văn học thế giới.
Người mẹ thấm đượm sâu sắc niềm lạc quan cách mạng, niềm tin tưởng vững chắc vào tiền
đồ tất thắng của cách mạng xã hội chủ nghĩa. Tác phẩm đã được dịch ra hầu hết các thứ tiếng trên thế
giới và mãi mãi xứng đáng là đỉnh cao của văn học hiện thực xã hội chủ nghĩa.
1