Đặc điểm mĩ thuật thời Trần GVHD: TH.S ĐÀM VĂN THỌ
Luận văn
Đề tài: Đặc điểm Mỹ thuật thời Trần
SVTH: Đinh Thị Vượng – Lớp 08CVHH Trang 1
Đặc điểm mĩ thuật thời Trần GVHD: TH.S ĐÀM VĂN THỌ
Mục lục
NỘI DUNG 6
Chương I. Khái quát về thời Trần và mĩ
thuật thời Trần 6
1.1. Khái quát về thời Trần 6
1.2. Khái quát về mĩ thuật thời Trần 8
Chương II. Những đặc điểm mĩ thuật thời
Trần 10
2.1. Sự kế thừa những tinh hoa văn hóa thời
Lý 10
2.2. Những thay đổi và sáng tạo trong mĩ
thuật thời Trần 11
2.3. Những tác phẩm mĩ thuật tiêu biểu của
thời Trần 22
KẾT LUẬN 38
SVTH: Đinh Thị Vượng – Lớp 08CVHH Trang 2
Đặc điểm mĩ thuật thời Trần GVHD: TH.S ĐÀM VĂN THỌ
MỞ ĐẦU
1. Lý do chọn đề tài
Dân tộc Việt Nam chúng ta luôn có truyền thống đấu tranh dựng nước
và giữ nước trong suốt mấy nghìn năm nay. Trong suốt chiều dài lịch sử đó,
dân tộc ta đã tạo nên một nền mĩ thuật phong phú, đa dạng và mang đậm bản
sắc dân tộc. Việt Nam là một quốc gia đa dân tộc với 54 dân tộc anh em
trong đó mỗi dân tộc đều có những truyền thống văn hóa riêng. Kho tàng
văn hóa truyền thống Việt Nam thể hiện sự đa dạng muôn hình muôn vẻ của
các dân tộc cùng sống trên dải đất này. Trong kho tàng văn hoá đó phải kể

tinh hoa văn hóa thời Lý, những đổi thay và sáng tạo trong mĩ thuật thời
Trần qua nghệ thuật kiến trúc, điêu khắc, hội họa… của các tác phẩm mĩ
thuật tiêu biểu.
3. Phương pháp nghiên cứu
Khi nghiên cứu đề tài này tôi đã sử dụng phương pháp nghiên cứu hệ
thống cấu trúc là chủ yếu. Ngoài ra tôi còn sử dụng thêm các phương pháp
khác như: phương pháp phân tích, khái quát, tổng hợp; phương pháp so sánh
đối chiếu; phương pháp thống kê lựa chọn… để làm nổi bật những đặc điểm
của mĩ thuật thời Trần.
4. Lịch sử vấn đề nghiên cứu
Mĩ thuật thời Trần là đề tài luôn nhận được rất nhiều sự quan tâm của
các nhà nghiên cứu ở tất cả các khía cạnh: kiến trúc, điêu khắc, hội họa,
trang trí với nhiều công trình có quy mô lớn như:
Trong cuốn “Lịch sử mĩ thuật Việt Nam" của tác giả Phạm Thị Chỉnh
có viết về các đặc điểm của mĩ thuật thời Trần. Cuốn sách đã cho chúng ta
một cái nhìn tổng quan, khái quát về lịch sử mĩ thuật Việt Nam nói chung và
lịch sử mĩ thuật thời Trần nói riêng.
Cuốn sách “Đại cương lịch sử Việt Nam” do Trương Hữu Quýnh chủ
biên cùng các tác giả Phan Đại Doãn, Nguyễn Cảnh Minh đã nghiên cứu
SVTH: Đinh Thị Vượng – Lớp 08CVHH Trang 4
Đặc điểm mĩ thuật thời Trần GVHD: TH.S ĐÀM VĂN THỌ
một cách tổng quan về lịch sử hình thành và phát triển của Việt Nam. Trong
cuốn sách, thời Trần được các tác giả chú ý tìm hiểu nhưng mang tính tổng
quát, không đi sâu vào tìm hiểu mĩ thuật của thời kỳ này.
Viện mĩ thuật Việt Nam cũng cho ra đời cuốn sách “Văn hóa Việt
Nam nhìn từ mĩ thuật”. Tuy nhiên cuốn sách phân tích văn hóa Việt Nam
nhìn từ góc độ mĩ thuật nên mang ý dàn trải, chung chung, không đi sâu
phân tích thời kỳ nào, do đó còn nhiều hạn chế khi đi sâu tìm hiểu đặc điểm
mĩ thuật thời Trần.
Và còn nhiều nhà nghiên cứu đã đi sâu vào tìm hiểu những đặc điểm

Thượng Hoàng. Lúc này Lý Chiêu Hoàng mới có 7 tuổi. Vì vậy, mọi quyền
hành của triều đình đều nằm trong tay viên quan Trần Thủ Độ. Dòng họ nhà
Trần lúc này đã chiếm giữ một vị trí trọng yếu trong triều đình. Sau khi ép
Lý Chiêu Hoàng nhường ngôi cho chồng là Trần Cảnh lên ngôi lấy hiệu là
Trần Thánh Tông thì thời đại của nhà Trần chính thức bắt đầu năm 1225.
Triều Trần chính thức được thành lập, thực sự thay thế nhà Lý trên vũ đài
chính trị, nắm quyền điều hành đất nước từ năm 1226 đến năm 1400. Nhà
Trần đã thay thế nhà Lý và giữa hai triều đại này không có khoảng cách về
thời gian. Vì vậy có thể thấy rằng, nhà Trần đã tiếp thu mọi thành tựu văn
hoá của nhà Lý. Mặc dù vậy, với 174 năm tồn tại xã hội thời Trần cũng có
nhiều sự thay đổi. Hơn nữa về mặt nghệ thuật, giữa thời Lý và thời Trần lại
có khoảng cách về thời gian, đó là vừa có sự kế thừa những tinh hoa văn hóa
của thời Lý, vừa có sự giao lưu văn hóa rộng rãi và tinh thần thượng võ thời
Trần phát triển mạnh qua ba cuộc kháng chiến chống quân Nguyên Mông
SVTH: Đinh Thị Vượng – Lớp 08CVHH Trang 6
Đặc điểm mĩ thuật thời Trần GVHD: TH.S ĐÀM VĂN THỌ
nên đã làm cho nghệ thuật thời Trần có sự thay đổi và sáng tạo nhất là trong
mĩ thuật.
1.1.2. Khái quát về xã hội thời Trần
Năm 1225, triều Trần thay thế triều Lý. Nhà Trần tiếp tục công cuộc
xây dựng mở mang nước Đại Việt về mọi mặt. Ý thức dân tộc ngày càng
được khẳng định dưới triều Trần. Dưới thời Trần, bộ máy cai trị được củng
cố, kiện toàn, quân đội được quan tâm xây dựng. Trong thời kì này, nông
nghiệp, công thương nghiệp đạt nhiều tiến bộ; các cơ sở giáo dục như: Quốc
học viện, Giảng võ đường được thành lập; văn hóa; khoa học; nghệ thuật
phát triển mạnh: nhiều tác phẩm văn thơ, nhiều công trình nghệ thuật nổi
tiếng ra đời. Đặc biệt chữ Nôm bắt đầu được sử dụng trong văn học.
Những thành tựu đó đã nâng cao đời sống nhân dân, đưa văn minh
Đại Việt lên tới đỉnh cao và tạo sức mạnh đánh bại 3 lần xâm lược của quân
Mông Nguyên (1258, 1285, 1288) giữ vững độc lập, góp phần cùng thế giới

nhiều tiến bộ hơn so với thời Lý, trong đó có một số phù điêu khắc hình
nhạc công biểu diễn mang phong cách Chiêm Thành. Cách trang trí hoa văn
dựa trên nghệ thuật dân dụng, tất cả những điều đó đã tạo nên đặc điểm
riêng biệt cho mĩ thuật thời Trần.
1.2. Khái quát về mĩ thuật thời Trần
Mĩ thuật thời Trần kế thừa tinh hoa của mĩ thuật thời Lý, nhưng dung
dị, đôn hậu và chất phác hơn. Bên cạnh đó mĩ thuật thời Trần còn tiếp nhận
được một số yếu tố nghệ thuật của các nước láng giềng nên đã bổ sung, làm
giàu hơn cho nền nghệ thuật dân tộc. Mĩ thuật thời Trần mang đậm tinh thần
dân tộc ngày một rõ nét và là cơ sở, là nền móng tạo đà cho sự phát triển của
mĩ thuật Việt Nam các giai đoạn sau.
SVTH: Đinh Thị Vượng – Lớp 08CVHH Trang 8
Đặc điểm mĩ thuật thời Trần GVHD: TH.S ĐÀM VĂN THỌ
Đặc điểm phong cách nghệ thuật thời Trần: mĩ thuật thời Trần với
đường nét phóng khoáng, khoẻ khoắn, giàu chất hiện thực hơn thời Lý. Bố
cục có phần thưa thoáng đơn giản, cách tạo hình khỏe khoắn gần gũi với đời
sống nhân dân lao động. Đề tài phong phú hơn thời Lý, đặc biệt là trên đồ
gốm xuất hiện nhiều hình ảnh các con thú. Rồng còn nhiều nét của thời Lý
nhưng đầu đã có sừng, chân 4 móng, khúc cuộn ở thân doãng hơn. Có thể
nói rằng, nghệ thuật kiến trúc, điêu khắc và hội họa thời Trần có bước tiến
bộ, tinh xảo hơn so với thời Lý. Nếu phong cách mĩ thuật thời Lý bộc lộ rõ
tính tư tưởng hoá, mẫu mực, đường nét mềm mại, nhịp nhàng, chau chuốt thì
mĩ thuật thời Trần mang đậm nét hiện thực, sống động, đơn giản, có vẻ đẹp
khỏe khoắn, phóng khoáng, biểu hiện được sức mạnh, lòng tự hào và tự tôn
dân tộc.
Mĩ thuật thời Trần phát triển trên cơ sở, nền móng đã có từ thời Lý.
Tuy vậy do điều kiện, hoàn cảnh xã hội khác nhau dẫn đến quan niệm thẩm
mỹ khác nhau. Nếu mĩ thuật thời Lý đi theo hướng cách điệu cao, đường nét
trau chuốt, tỉ mỉ thì mĩ thuật thời Trần lại chuyển sang hướng hiện thực, cách
tạo hình đơn giản, khái quát và khoẻ khoắn hơn.

hoa của văn hoá nghệ thuật thời Lý. Sự kế thừa này thể hiện rất rõ qua nhiều
tác phẩm và hình tượng nghệ thuật tiêu biểu, nhất là trong nghệ thuật chạm
khắc trang trí, hội họa. Những đề tài, hình tượng nghệ thuật ít có sự thay đổi.
Trong chạm khắc chúng ta gặp lại những nội dung đề tài quen thuộc:
sóng nước, rồng, hoa sen, hoa văn tay mướp, phượng, người chim, mây, mặt
trời… Về hình thức thể hiện cũng có nhiều sự đồng nhất. Hoa văn sóng nước
vẫn mang tinh thần hoa văn hình nấm, cao tầng như thời Lý.
Hình rồng trên viên gạch ở chùa Hoa Yên (Yên Tử - Quảng Ninh) vẫn
mang những nét điển hình của rồng thời Lý như sự đều đặn, uốn lượn nhịp
nhàng và sự mềm mại của đường nét. Đề tài rồng được sử dụng trong các
SVTH: Đinh Thị Vượng – Lớp 08CVHH Trang 10
Đặc điểm mĩ thuật thời Trần GVHD: TH.S ĐÀM VĂN THỌ
môtíp trong mĩ thuật thời Lý như rồng chầu vông sáng. Một số hoa văn hoa
lá vẫn mang tính cách điệu cao như những hình lá dương xỉ trang trí trên bệ
đá chùa tháp Phổ Minh (Nam Định).
Nhìn chung những chạm khắc trang trí thời Trần vẫn mang phong
cách mềm mại, nhẹ nhàng, bộc lộ trí tưởng tượng phong phú và tài năng
sáng tạo của ông cha ta. Những nét tinh hoa của văn hoá tạo hình thời Lý
vẫn trở lại trên các tác phẩm mĩ thuật thời Trần. Phải chăng đó không phải là
đặc điểm của mĩ thuật thời Lý mà còn chính là đặc điểm mang tính dân tộc
đậm đà của người Việt, mặc dù thời gian có thay đổi. Trên cở sở tinh hoa
văn hoá thời Lý, mĩ thuật thời Trần lại phát triển trong điều kiện xã hội có
nhiều biến thiên khác với thời Lý. Do đó bên cạnh việc kế thừa về văn hoá,
nghệ thuật các nghệ nhân thời Trần còn sáng tạo nhiều công trình tác phẩm
mĩ thuật đặc sắc và mang một phong cách riêng của thời kỳ này. Đó là
những đặc điểm khác biệt mà qua quá trình vừa tiếp thu vừa sáng tạo của mĩ
thuật thời Trần đã đạt được. Mặc dù vậy, những nét dân tộc vẫn được thể
hiện rõ trong mĩ thuật thời kỳ này. Có thể nói rằng, mĩ thuật thời Trần đã
mang đậm dấu ấn văn hóa của dân tộc.
2.2. Những thay đổi và sáng tạo trong mĩ thuật thời Trần

dưới đất ngước nhìn lên, ngọn tháp như vươn tới trời cao. Cây tháp như nét
nối giữa trời và đất. Từ đó, những điều cầu nguyện, những mong muốn sự
tốt lành cho con người sẽ đến được với Đức Phật. Có thể vì lẽ đó, mà tháp
thường đứng với kiến trúc chùa và có chiều cao hơn ngôi chùa rất nhiều.
Căn cứ trên các ngôi tháp còn lại ở thời Trần như tháp Phổ Minh, tháp Bình
Sơn… thì chiều cao của tháp thường gần bằng hoặc bằng chu vi chân tháp
(có nghĩa là tỷ lệ giữa các cạnh đáy và chiều cao xấp xỉ tỉ lệ 1/4).
SVTH: Đinh Thị Vượng – Lớp 08CVHH Trang 12
Đặc điểm mĩ thuật thời Trần GVHD: TH.S ĐÀM VĂN THỌ
Cùng với kiến trúc Phật giáo, trong thời Trần hai loại kiến trúc cung
đình và kiến trúc lăng mộ cũng rất khá triển.
Năm 1289, nhà Trần cho xây dựng lại kinh thành Thăng Long. So với
thời Lý, kinh thành Thăng Long thời kỳ này được mở mang thêm nhiều
đường phố, xây dựng thêm nhiều cung điện, lầu gác. Ngoài ra, ở vùng quê
hương Nam Định còn xây dựng phủ Thiên Trường với quy mô tương đối lớn
trong thời gian từ năm 1262 đến năm 1264. Ngày nay các nhà khảo cổ còn
tìm thấy nhiều dấu vết của khu cung điện đó. Ở đây có khu Trùng Quang to
lớn và đẹp đẽ được Trần Nguyên Đán ví như cung điện nhà Hán. Ngoài ra
còn có nhiều cung điện làm chỗ nghỉ và làm việc cho các vua, các Thái
Thượng Hoàng. Nơi đây có trường học, chùa tháp Phổ Minh… Tất cả các
công trình đó làm cho phủ Thiên Trường trở thành nơi đô hội sầm uất, thịnh
vượng của nhà Trần.
Kiến trúc cung đình thời Trần có 3 công trình lớn như kinh thành
Thăng Long, Phủ Tây Đô và Phủ Thiên Trường (Nam Định). Ngoài hai thể
loại kiến trúc cung đình và kiến trúc Phật giáo, thời kỳ này đã bắt đầu có
những kiến trúc lăng mộ của các vua hoặc quan lớn như: Trần Thủ Độ cũng
được xây lăng ở Hưng Nhân (Thái Bình). Mặc dù vậy về kiểu dáng cũng
chưa có gì đáng kể. Phần lớn các lăng ngày nay đã bị tàn phá, không còn
được nguyên vẹn và việc xác định vị trí lăng rất khó. Có một số tài liệu nhắc
đến khu lăng mộ của Trần Thủ Độ ở Thái Bình, lăng vua Trần Anh Tông,

Các tác phẩm điêu khắc Thời Trần có giá trị mĩ thuật cao
Các tác phẩm điêu khắc thời Trần chủ yếu sử dụng chất liệu là đá.
Tượng Phật thì hầu như không tìm thấy tác phẩm nào, nhưng bệ đá hoa sen
thì lại tìm được khá nhiều như bệ đá chùa Ngọc Đình (1374), chùa Bối Khê
(1382)… Những bệ đá hoa sen này có thể là bệ tượng Phật hoặc để bày đồ lễ
và thường được đặt ở vị trí tôn nghiêm nhất trong chùa. Bệ đá hoa sen
thường được thể hiện là một khối hình chữ nhật, phần trên cùng chạm hai
lớp cánh sen, phần tiếp theo thu nhỏ lại, bốn góc tạo hình bốn con chim thần.
Các mặt chia ô chạm rồng, mây, hoa lá,… dưới cùng là đế bệ.
Trong một số lăng mộ của vua quan thời Trần có những con vật gần
gũi với đời sống người dân như con trâu, con chó,… bên cạnh các đề tài
chính thống khác như tứ linh… Mặc dù vậy, ngay cả trong những pho tượng
thể hiện đề tài chính thống vẫn bắt gặp những nét hình dân gian, chất hiện
thực sống động và biểu hiện cảm xúc mạnh mẽ. Trên các pho tượng thời
Trần, trang trí hoa văn đơn giản và bớt đi nhiều so với thời Lý.
Các tác phẩm điêu khắc thời Trần chủ yếu vẫn sử dụng những đề tài
quen thuộc như: rồng, phượng, hoa lá, sóng nước,… Tuy vậy cũng có một số
thay đổi như đề tài thể hiện tổng hợp: đầu rồng, sừng tê,… Hình tượng các
cô tiên dâng hương, dâng hoa đều thể hiện trong hình thức nửa người nửa
chim rất phong phú và sinh động. Hình tượng này gặp nhiều trong các trang
trí ở chùa Thái Lạc. Mật độ hoa văn trang trí thoáng hơn, đường nét bớt đều
SVTH: Đinh Thị Vượng – Lớp 08CVHH Trang 15
Đặc điểm mĩ thuật thời Trần GVHD: TH.S ĐÀM VĂN THỌ
đặn và phóng khoáng hơn. Ở một số nơi còn trang trí các đề tài đậm chất dân
gian như tác phẩm “Dê, hoa lá” ở bệ tượng Phật chùa Bối Khê – Hà Tây.
Hình tượng rồng mặc dù về cơ bản vẫn giữ nhiều nét kế thừa rồng
thời Lý song trong cách biểu hiện lại có nhiều sự thay đổi. Các khúc uốn
không còn đều đặn, thoăn thoắt mà khúc doãng, khúc mau tạo sự sống động
và hiện thực cho con rồng thời Trần. Những nét mềm mại trong rồng thời Lý
bớt đi nhiều, thay vào đó là nét khỏe khoắn, mập mạp và cứng cáp hơn. Một

giáo có sự chuyển dời trọng tâm từ Phật sang Nho giáo, các chùa chuyển dần
về làng, dần dần được dân gian hoá. Do đó đã nảy sinh những nét mới trong
mĩ thuật ở thời kỳ này. Bên cạnh xu hướng cổ điển có phần chững lại, xu
hướng dân gian bình dị từ thời Lý có điều kiện thuận lợi để phát triển. Vẫn
tiếp nhận dáng vẻ thon thả, mềm mại, uyển chuyển, mảng khối óng ả thời
Lý, điêu khắc thời Trần đi sâu thể hiện nội lực qua những khối trục, mảng to
mập, sức căng, đôi khi góc cạnh khúc chiết của đường nét tạo nên xu hướng
thiên về vẻ đẹp hiện thực, khỏe khoắn, phóng khoáng. Nhìn chung điêu khắc
thời Trần được đánh giá là có bước tiến bộ, tinh xảo hơn so với thời Lý,
trong đó có một số phù điêu khắc hình nhạc công biểu diễn mang phong
cách Chiêm Thành. Chân các bệ, cột thường có hình hoa sen. Cách trang trí
hoa dựa trên nghệ thuật dân dụng.
Có thể so sánh nhiều tác phẩm ở các thể loại nghệ thuật khác nhau để
thấy được sự thay đổi trong cách sáng tạo, biến đổi của thời Trần dựa trên
nền tảng, cơ sở là những tinh hoa văn hóa nghệ thuật từ thời Lý. Đặc điểm
này bộc lộ rất rõ trong mọi lĩnh vực của mĩ thuật thời Trần.
2.2.3. Nghệ thuật hội họa
Bên cạnh những tác phẩm chân dung mang tính chất lý tưởng như bức
tranh chân dung 72 người học trò của Khổng Tử, thời Trần còn có bộ tranh
chân dung của những người có công trong cuộc kháng chiến chống quan
SVTH: Đinh Thị Vượng – Lớp 08CVHH Trang 17
Đặc điểm mĩ thuật thời Trần GVHD: TH.S ĐÀM VĂN THỌ
Nguyên Mông. Những bức tranh đó được tập trung trong bộ “Trung hưng
thực lục”. Trong đó ghi rõ tiểu sử, chép truyện và vẽ hình. Đây là bộ sách có
giá trị lịch sử và nghệ thuật cao. Tiếc là đến nay vẫn chưa tìm thấy tranh, mà
chỉ lưu truyền những câu thơ vua ban khi tặng tranh. Những bài thơ đã
chứng tỏ kiến trúc, điêu khắc cùng với hội họa thời Trần đã có sự phát triển
mạnh mẽ.
Cuối thế kỷ XIV, tình hình suy yếu của nhà Trần làm nảy sinh tư
tưởng mưu đồ phản loạn, vì thế vua Trần đã cho chép tranh “tứ phụ” nêu

hoa văn khắc chìm, thời Trần còn phổ biến loại gốm có hoa văn in khuôn
trong. Đây là hoa văn rất phát triển ở thời Trần và đa dạng hơn về hình mẫu
so với gốm thời Lý.
Bên cạnh sự phong phú các loại hình đồ gốm độc sắc (men trắng, men
ngọc, men nâu) tại khu vực khai quật đã tìm được khá nhiều đồ gốm hoa nâu
có chất lượng cao. Trong đó, đáng chú ý là chiếc thạp lớn có nắp trang trí
SVTH: Đinh Thị Vượng – Lớp 08CVHH Trang 19
Đặc điểm mĩ thuật thời Trần GVHD: TH.S ĐÀM VĂN THỌ
hoa sen và những chiếc vò, chậu trang trí hoa văn dây lá. Đặc biệt, tại hố D5
còn tìm thấy một chiếc chậu trang trí hình bốn con chim đi kiếm mồi trong
bốn tư thế khác nhau, xen giữa là cành lá sen và hoa sen nhỏ. Đây được xem
là một trong những tiêu bản gốm hoa nâu thời Trần đặc sắc ở Việt Nam.
Nét mới riêng biệt và rất đáng lưu ý về gốm thời Trần là sự xuất hiện
dòng gốm hoa lam. Loại gốm này được tìm thấy khá nhiều trong các hố khai
quật và phổ biến là bát, đĩa vẽ cành hoa cúc màu nâu sắt và xanh cobalt
giống như những đồ gốm đã được xuất khẩu sang Đông Nam Á, Trung
Đông và Nhật Bản vào khoảng giữa thế kỷ XIV. Tại các hố ở khu D cũng
tìm thấy chồng đĩa lớn vẽ cành hoa cúc cùng nhiều chồng dính của loại gốm
men độc sắc trang trí văn mây hình khánh, chim phượng và hoa lá. Tư liệu
này góp phần khẳng định thêm rằng, ngoài những dấu hiệu về lò gốm thời
Lý nói trên khả năng ở đây còn có những lò gốm thời Trần.
SVTH: Đinh Thị Vượng – Lớp 08CVHH Trang 20
Đặc điểm mĩ thuật thời Trần GVHD: TH.S ĐÀM VĂN THỌ
Trong nghệ thuật gốm sứ thì gốm men ngọc được xem là đỉnh cao.
Bát men ngọc thời Trần, với màu men xanh lục mát nhẹ, hình lá sen vô cùng
bắt mắt, dáng vẻ tao nhã, bình dị, thanh thoát. Chiếc bát men ngọc có kích
thước lớn, khoảng 30cm, miệng loe rộng, đáy rất nhỏ, thành bát xiên hơi
cong lên miệng. Về tạo hình, gợi cho ta cảm giác một lá sen bánh tẻ đang
sắp xòe ra, với hình lượn cong nhấp nhô, chạy bao vòng quanh miệng bát
nổi gồ lên, điểm các sống lá đều, tạo ra các mảng hình sáng tối, nổi chìm,

này vẫn có nét tương đồng, mang đậm nét mĩ thuật dân tộc.
2.3. Những tác phẩm mĩ thuật tiêu biểu của thời Trần
2.3.1. Các tác phẩm kiến trúc tiêu biểu thời Trần
2.3.1.1. Kiến trúc cung đình thời Trần
 Lăng Trần Thủ Độ ở Tam Đường (Thái Bình)
Ở thời Trần bên cạnh các lăng
vua, còn có lăng một số viên quan
đóng góp nhiều cho triều đình, Trần
Thủ Độ là một trong số đó. Trần
Thủ Độ là thái sư triều Trần, ông là
người uy dũng, quyết đoán, và có
công dựng lên vương triều Trần,
người có vai trò quan trọng trong
SVTH: Đinh Thị Vượng – Lớp 08CVHH Trang 22
Đặc điểm mĩ thuật thời Trần GVHD: TH.S ĐÀM VĂN THỌ
chiến thắng chống quân xâm lược Mông Cổ (1258). Khu lăng mộ của ông
được xây dựng vào năm 1264, lăng Trần Thủ Độ hiện còn lại tượng hổ và
một tượng đã vỡ không rõ hình thù, có thể là tượng Huyền Vũ theo truyền
thuyết, phỏng đoán lăng này có mặt bằng hình vuông, bốn hướng có 4
tượng: Bạch Hổ (Tây), Thanh Long (Đông), Huyền Vũ (Bắc), Chu Tước
(Nam), theo đề tài tứ linh trong quan niệm cổ chỉ phương hướng. Lăng rộng
đến hai mẫu, cây cối um tùm, khu vực lăng có các tượng hổ đá, dơi đá, chim
đá và bình phong bằng đá, đặc biệt tượng hổ được cho là một tác phẩm nghệ
thuật đẹp trong nghệ thuật điêu khắc cổ Việt Nam.
 Đền An Sinh và lăng mộ nhà Trần
Đền và lăng mộ nhà Trần thuộc xã An Sinh, huyện Đông Triều, tỉnh
Quảng Ninh, nằm rải rác trong một khu đất rộng có bán kính 20km để thờ
“Bát Vị Hoàng Đế” thời Trần. Đây là một trong những công trình tưởng
niệm có giá trị lớn trong lịch sử Việt Nam, được trùng tu vào thời Hậu Lê và
thời Nguyễn. Quần thể di tích gồm một đền và tám lăng mộ.

đế chữ nhật cạnh trước
39 cm cạnh bên 30 cm
còn nổi trên đất 10cm.
Tượng và bệ liền một
khối đá dựng thẳng
đứng, tất cả khuôn lại
trong một trụ gọn gàng như kiểu tượng mồ Tây Nguyên, không có những chi
tiết nhô ngang dễ gãy. Tượng được diễn tả một viên quan hầu cận đứng
nghiêm, hai tay ép sát sườn rồi đưa ngang về trước bụng để nâng một vật
như chiếc hộp trước ngực, nhưng bàn tay bị che khuất. Đầu tượng đội mũ bó
sát thành băng ngang phía trên trán. Thân mặc áo dài quét đất, gấu áo hơi loe
ra, phía trước để lộ hai bàn chân đi giầy, ống tay áo rộng thành khối vuông
SVTH: Đinh Thị Vượng – Lớp 08CVHH Trang 24
Đặc điểm mĩ thuật thời Trần GVHD: TH.S ĐÀM VĂN THỌ
trước bụng, áo không có trang trí mà chỉ có nếp chảy xuôi, bốn cạnh thân nổi
rõ.
Như vậy toàn thân tượng cũng như các thành phần chính được quy về
các khối hình học có góc cạnh rõ ràng, điều đó làm tăng tính khúc triết, khỏe
khoắn, dứt khoát. Đầu tượng hơi dài, mặt thon thả, mắt, mũi, miệng đều sát
thực và ở trạng thái đăm chiêu, bình thản. Trong không gian lăng mộ, giữa
lũng hoang cạnh sườn núi, tượng quan hầu trang nghiêm và tĩnh lặng đến
tuyệt đối, phảng phất một nỗi ưu tư.
 Di tích cung điện thời Trần ở làng Tức Mạc
Làng Tức Mạc ở phía bắc ngoại thành Nam Định, cách trung tâm
thành phố 3km. Đây là quê hương của nhà Trần, nơi sinh ra Trần Hưng Đạo
- vị anh hùng dân tộc. Cung điện thờ các vua Trần và Trần Hưng Đạo. Phía
tây cung đình là chùa Phổ Minh, lại dựng một cung riêng cho các vua đương
triều mỗi khi về thăm Thái Thượng Hoàng thì về nghỉ tại đó.
Đã 700 năm trôi qua, khu cung điện không còn nữa, nay có đền Thiên
Trường để thờ 14 vị vua Trần, đền Cổ Trạch thờ Trần Hưng Đạo, và chùa