LỜI MỞ ĐẦU
Từ cuối thập kỷ 80 làn sóng toàn cầu hoá diễn ra ở cả chiều rộng và
chiều sâu. Xu hướng hội nhập kinh tế quốc tế và khu vực diễn ra khá mạnh
mẽ trên hầu hết các nước trên thế giới. Tốc độ tăng trưởng thương mại rất lớn.
Việt Nam từ khi chuyển từ nền kinh tế từ tập chung bao cấp sang nền
kinh tế thị trường theo định hướng xã hội chủ nghĩa (cuối thập kỷ 90) thì
Đảng và Nhà nước đã có nhiều đổi mới trong cải cách kinh tế, đặc biệt là
trong lĩnh vực kinh tế đối ngoại. Năm 1989 Nhà nước đã từ bỏ độc quyền về
ngoại thương, chuyển các quyết định xuất, nhập khẩu từ Nhà nước xuống các
doanh nghiệp. Sau khi xoa bỏ cơ chế quản lý tập chung, bao cấp sang cơ chế
thị trường theo định hướng xã hội chủ nghĩa thì các doanh nghiệp Nhà nước
được tự chủ về tài chính, mọi doanh nghiệp được buôn bán trực tiếp với nước
ngoài khi chính phủ đã ký hiệp định thương mại với nước đó. Điều này đã
giúp nhiều doanh nghiệp “phất lên” nhờ tính chủ động, sáng tạo, dám nghĩ
dám làm, biết tìm kiếm đối tác và mở rộng thị trường ra thế giới bên ngoài.
Tuy nhiên cũng có những doanh nghiệp “đổ bể” từ những hoạt động buôn bán
ngoại thương. Vụ nhập khẩu 10.000 tấn phân bón U-rê của chi nhánh Công ty
Xuất Nhập khẩu Tổng hợp 3 Bộ Thương mại tại Hà Nội (Centrimex) với công
ty HEML của Đức trị giá 1.450.000 USD (Một triệu bốn trăm năm mươi ngàn
dolars Mỹ) tương đương với trên 20 tỷ đồng Việt Nam là một minh chứng
hùng hồn cho vấn đề này.
I.CÂU CHUYỆN TÌNH HUỐNG
Về vụ: “thiệt hại 1,45 triệu USD tương đương trên 20 tỷ đồng VN
từ việc nhập khẩu 10.000 tấn phân U- rê”.
Tóm tắt vụ việc:
Ngày 17/7/2000 Chi nhánh Công ty Xuất Nhập khẩu Tổng hợp 3 Bộ Thương
Mại tại Hà Nội (Centrimex) đã ký hợp đồng với công HELM của Đức trị giá
1.450.000 USD (một triệu bốn trăm năm mươi ngàn dolars Mỹ) tương đương
với trên 20 tỷ đồng Việt Nam để mua 10.000 tấn phân U- rê. Giá mua theo
điều kiện CFR (cost and freight) lấy nguồn INCOTERMS (International
Commercial Terms – những điều kiện về thương mại quốc tế) và UCP 500

Nam đành thông báo cho centrimex đến nhận bộ chứng từ để đi nhận hàng
nhưng Cetrimex kiên quyết từ chối.
Sau gần một tháng tàu DEWAN 1 đậu tại cảng thành phố Hồ Chí Minh
không có ai nhận hàng, chủ tàu DEWAN 1 nộp lệ phí vào cảng hơn 52.000
2
USD cho cảng Sài Gòn và 15 giờ ngày 19/10/2000 Centrimex có công văn đề
nghị Interpol Việt Nam đã dẫn độ tàu DEWAN 1 giao cho PAKISTAN quản
lý. Chủ tàu DEWAN 1 đã kiện lên tòa án tối cao Ka-ra-chi (PAKITAN).
Ngày 26/01/2001 tòa án tối cao Ka-ra-chi (PAKITAN) đã quyết định trả lại
hàng hóa trên tàu cho chủ hàng để giải quyết tiếp. Bộ Thương Mại đã báo cáo
Chính Phủ nội dung vụ việc. Thủ tướng Chính Phủ đã có ý kiến chỉ đạo
nhưng không hiểu vì lý do gì mà Cetrimex không cử người đi PAKISTAN để
nhận hàng về theo chỉ đạo của Thủ Tướng Chính phủ. Sau một thời gian
không thấy doanh nghiệp nào của Việt Nam đến nhận hàng, Toà án Ka-ra-chi
coi như hàng vô chủ, đã quyết định cho chủ tàu dỡ hàng xuống bán đấu giá;
số hàng bán thu được trên 600.000 USD, để bồi thường thiệt hại cho chủ tàu
gồm: tiền vận tải, tiền lưu kho bãi, bốc xếp, phí cảng, thuê luật sư, án phí...
Về phía Ngân hàng BHF của Đức do không chấp nhận những lỗi của bộ
chứng từ do phía Việt Nam đưa ra nên đã xiết nợ 1.450.000 USD vào tài
khoản của Ngân hàng Nông nghiệp và Phát triển Nông thôn Việt Nam. Thế
là Centrimex mất trắng 10.000 tấn phân u-rê trị giá trên 20 tỷ đồng.
II. MỤC TIÊU XỬ LÝ TÌNH HUỐNG
Khi gặp tình huống này chúng ta cần xử lý như thế nào? Trước hết
chúng ta cần xác định rõ : mục tiêu xử lý tình huống này là gì? Theo tôi có hai
mục tiêu lớn cần đặt khi xử lý tình huống này là:
Một là: Khi hàng về, bộ chứng từ phải phân tích, xem kỹ lưỡng tất cả
các vấn đề phát sinh và đưa ra kế hoạch hành động cụ thể với mục tiêu nhận
hàng về (10.000 tấn phân u-rê) trên cơ sở hạn chế tối đa rủi ro mang lại.
Hai là: Khi xử lý tình huống với mục tiêu hạn chế rủi ro, tránh gây ảnh
hưởng xấu đến quan hệ giữa hai bên nhằm giữ mối quan hệ làm ăn lâu dài sau

hàng. Soi vào hợp đồng ngoại thương giữa chi nhánh Công ty Xuất Nhập
khẩu Tổng hợp 3 Bộ Thương Mại tại Hà Nội (Centrimex) với Công ty HELM
của Đức thì: người bán – Công ty HELM của Đức có nghiã cụ giao 10.000
tấn phân u-rê bảo đảm chất lượng đã ghi trong hợp đồng Centrimex, còn
Centrimex có nghĩa vụ nhận 10.000 tấn phân u-rê và thanh toán 1.450.000
USD cho HELM. Như vậy Công ty HELM của Đức đã thực hiện đúng nghĩa
vụ của người bán: giao 10.000 tấn phân u-rê cho Cetrimex (bằng chứng là
ngày 27/9/2000 tàu DEWAN 1 đã trở 10.000 tấn phân u-rê cập cảng thành
phố Hồ Chí Minh). Như vậy nghĩa vụ chính trong việc thực hiện hợp đồng
với Centrimex, thì Công ty HELM của Đức đã thực hiện (tuy nhiên số lượng
4
và chất lượng có đúng như hợp đồng đã ký không thì Centrimex phải nhận
hàng rồi mới có thể khẳng định được). Những sai biệt trong bộ chứng từ là
không đáng kể, hai bên có thể trao đổi, thỏa thuận và thương lượng với nhau
để cùng giải quyết. Việc Centrimex dựa vào ba sai biệt trong bộ chứng từ để
từ chối thanh toán và từ chối nhận hàng là sai không thực hiên nghĩa vụ của
người mua trong hợp đồng xuất, nhập khẩu đã ký với HELM. Nếu chiếu theo
thông lệ quốc tế (Incoterms và UCP 500) thì 3 sai biệt trong bộ chứng từ
không đủ căn cứ để Centrimex từ chối thanh toán và từ chối nhận hàng. Sai
biệt thứ nhất: “ không ghi chú ngày bốc hàng lên tàu”. Thực ra ngày gửi
hàng đã được nêu tại vận đơn họp đồng thuê tàu và theo quy định quốc tế thì
ngày cấp vận đơn sẽ được xem là ngày bốc hàng lên tàu và ngày gửi hàng.
Sai biệt thứ hai: “Số tiền viết bằng chữ trên hối phiếu không đúng ”. Trước
hết ta cần hiểu thế nào là một hối phiếu? Hối phiếu (Bill of exchange) là một
mệnh lệnh đòi tiền vô điều kiện của người xuất khẩu lập ra để đòi người
có nghĩa vụ trả tiền, phải trả một số tiền nhất định theo các điều quy
định trên tờ hối phiếu đó. Ở đây là do đối tác viết bằng chữ không đúng theo
ngữ pháp Việt Nam mà thôi còn theo thông lệ Quốc tế thì hối phiếu này vẫn
hợp lệ bởi vì hối phiếu được xuất trình trong thời gian có hiệu lực thanh toán,
và đã viết đúng số tiền bằng số. Sai biệt thứ ba: “ Sai tên của Ngân hàng”