A. ĐẶT VẤN ĐỀ:
Từ trước tới nay nhiều học sinh vẫn cho rằng môn văn là một môn
học khó. Nó không có công thức, phương pháp giải cụ thể như các bộ môn
khoa học tự nhiên, vì thế dẫn tới tình trạng nhiều em lười học văn và học
yếu bộ môn này. Nhìn chung các em đều có quan niệm đều thích nghe giáo
viên giảng văn chứ không thích học, đặc biệt là sự cảm thụ nội dung- giá
trị nghệ thuật của tác phẩm văn học là rất kém. Vậy là một giáo viên giảng
dạy bộ môn này chúng ta phải làm gì để giúp các em có tình yêu thực sự
đối với văn học?
Bản thân tôi mặc dù là một giáo viên trực tiếp giảng dạy chưa nhiều,
tay nghề còn rất non nớt và chưa có thật nhiều kinh nghiệm trong công tác
giảng dạy, nhưng tôi thật sự trăn trở, mong muốn một ngày gần đây nhất
học sinh sẽ say mê học văn. Bởi như nhà văn M.Gook-ki đã nói: “Văn học
là nhân học”. Nếu các em thật sự say mê học văn thì nó sẽ giúp ích rất
nhiều trong việc hình thành và phát triển nhân cách, giúp các em có được
một ít vốn sống để bước vào đời. Từ đó tôi mạnh dạn nêu lên một vài suy
nghĩ nhỏ của mình để có thể giúp một phần nào đó việc định hướng cảm
thụ một tác phẩm văn học cho các em, cụ thể tôi sẽ đi sâu giúp học sinh
cảm thụ một tác phẩm thơ.
B. GIẢI QUYẾT VẤN ĐỀ
1.Mở đầu:
Một câu tục ngữ, một bài thơ, một truyện ngắn … đều được gọi là
một tác phẩm văn học. Tác phẩm văn học thường do cá nhân, hoặc tập thể
sáng tác, nó được ra đời trong một thời điểm cụ thể nhằm phục vụ cho một
mục đích nào đó của thời đại, của giai cấp, của dân tộc. Tác phẩm văn học
là đứa con tinh thần của nhà văn, vì vậy muốn cảm thụ tốt một tác phẩm
văn học ta phải thông qua tìm hiểu.
+ Hoàn cảnh ra đời của tác phẩm.
+ Tìm hiểu chủ đề của tác phẩm.
+ Tìm hiểu về hình tượng của tác phẩm.
+ Rút ra được giá trị nội dung và nghệ thuật của tác phẩm.

thơ: Đó là hình ảnh n hững con gà mái mơ, mái vàng; hình ảnh người Bà
với tình yêu, sự chắt chiu chăm lo cho cháu. Và một điều rất dễ nhận thấy
tác giả đã khai thác cảm xúc từ những điều gần gũi, bình dị, những kỷ
niệm của chính mình, để từ đó góp vào những tình cảm chung của thời đại.
c. Phát hiện tín hiệu nghệ thuật trong bài thơ:
Đó là tín hiệu về mặt: kết cấu, từ ngữ, nhịp điệu, hình ảnh, cách gieo
vần, các biện pháp tu từ…
Ví dụ: Trong bài thơ “Lượm” mở đầu và kết thúc bài thơ đều dựng
lên hình ảnh chú bé Lượm hồn nhiên, ngỗ nghĩnh, người ta gọi là kết cấu
đầu cuối tương ứng. Phát hiện tín hiệu về kết cấu này sẽ giúp ta hiểu và
khẳng định sự bất tử của hình tượng Lượm.
Tín hiệu về từ: Tức là nhà thơ đã vận dụng ở mức cao nhất hiệu suất
của từ.
Ví dụ: Từ “vèo vèo”, “vụt” trong:
Vụt qua mặt trận
Đạn bay vèo vèo…
Động từ “vụt” quả là có sức biểu cảm gấp bội so với từ: chay, lao,
băng… Từ “vèo vèo”là từ láy tượng thanh có tác dụng gợi lên tính chất ác
liệt của hoàn cảnh mà Lượm đang làm nhiệm vụ liên lạc.
Một tín hiệu nghệ thuật thường gặp trong đa số các tác phẩm văn học
được đem vào giảng dạy ở trường THCS đó là nghệ thuật sử dụng các biện
pháp tu từ về từ như: so sánh, nhân hoá, ẩn dụ, điệp ngữ ….
Hình ảnh so sánh ta thường gặp gồm vế so sánh và vế được so sánh
nhằm mục đích làm nổi bật hình ảnh mà tác giả muốn thể hiện:
Ví dụ: Khi dạy các bài ca dao ở lớp 7, ta bắt gặp rất nhiều các bài ca
dao có sử dụng biện pháp so sánh như:
Công cha như núi Thái sơn
Nghĩa mẹ như nước trong nguồn chảy ra
Núi Thái sơn rất cao, nước trong nguồn không thể đong đếm, nó được
ví với công lao của cha mẹ . Hoặc để làm nổi bật thân phận :bấp bênh,

Cỏ mà cũng có tai, tai còn biết rung lên trong mưa để ngóng tiếng lá
tre xào xạc. Chữ “ tần ngần” hay ở chố, nó làm cho bụi tre có hồn, ngập
ngừng, tình tứ biết bao nhiêu. Quả bưởi đo đưa trong gió, mưa được hình
dung như những đứa trẻ con đầu tròn, trọc lông lốc đang nghịch ngợm
ngây thơ trong lòng mẹ bưởi. Sức tưởng tượng của tác giả thật bất ngờ, lý
thú như thấy cả tình mẹ con chở che, bao dung vượt qua bão dông bằng
sức mạnh kỳ diệu. Trong ca dao – dân ca tác giả dân gian cũng sử dụng
biện pháp nhân hoá”
Núi cao chi lắm núi ơi
Núi che Mặt trời không thấy người thương.
Tác giả đã nhân hoá núi, trò chuyện xưng hô với núi như con người
nhằm giải bày tâm trạng nhớ thương của người nói.
c. KẾT THÚC VẤN ĐỀ:
Trên đây là một vài kinh nghiệm nhỏ của tôi trong việc giúp học sinh
cảm thụ một tác phẩm thơ trữ tình. Qua thực tế giảng dạy tôi thấy các em
bước đầu có hứng thú trong việc học thơ trữ tình nói riêng và môn Ngữ
văn nói chung- Một môn học mà hiện nay học sinh không chú ý học.
Mặc dầu đã có cố gắng nhưng kinh nghiệm còn hạn hẹp. Kính mong
các thầy cô giáo góp ý xây dựng.