TÌM HIỂU VỀ BỆNH SỎI MẬT
Ths. BS Trần Vĩnh Khanh
KHÁI NIỆM VỀ HỆ THỐNG ĐƯỜNG MẬT
Dịch mật được sản xuất ra ở gan và được dẫn xuống ruột bằng hệ thống
đường mật. Hệ đường mật gồm có đường mật chính và túi mật. Đường mật chính
gồm nhiều nhánh nhỏ nằm trong gan đổ vào một ống ở ngoài gan gọi là ống mật
chủ để dẫn xuống ruột. Túi mật là một túi chứa bên cạnh ống mật chủ, nối thông
với ống mật chủ bởi một ống nhỏ. Túi mật có nhiệm vụ dự trữ dịch mật để tống
xuất từng đợt qua ống mật chủ xuống ruột khi có thức ăn vào đường tiêu hoá (giúp
tiêu hoá thức ăn). Sỏi mật có thể ở túi mật hoặc đường mật chính trong gan đến
ngoài gan. Sỏi túi mật khác với sỏi đường mật chính về bệnh lý cũng như cách
điều trị.

SỎI TÚI MẬT
1- Sỏi được hình thành như thế nào?
Thành phần chính cấu tạo sỏi túi mật là cholesterol. Cholesterol muốn hoà
tan trong dịch mật phải nhờ có một lượng chất lecithin và acid mật nhất định. Nếu
xảy ra hiện tượng gọi là “bảo hoà cholesterol” có nghĩa là nồng độ cholesterol tăng
mà nồng độ lecithin và acid mật thấp không đủ đáp ứng để hoà tan cholesterol thì
cholesterol sẽ kết tụ lại tạo nên sỏi. Ngoài ra còn các yếu tố như sự tạo nhân, sự ứ
đọng ở túi mật và cô đặc mật, vai trò của can-xi, vai trò của prostaglandin, … tạo
ra những điều kiện thuận lợi thúc đẩy quá trình tạo sỏi.
2- Đối tượng nào có nguy cơ bị sỏi túi mật?
Mọi người đều có thể mắc bệnh sỏi túi mật nhưng đối tượng có nguy cơ
mắc bệnh nhiều hơn là phụ nữ, trên 40 tuổi, béo phì, sinh đẻ nhiều, dùng nhiều
thuốc tránh thai, …
3- Triệu chứng:
Sỏi túi mật có thể gây nên các tình trạng như sau:
1- Có triệu chứng mơ hồ: Khó tiêu, đầy bụng sau ăn, cảm giác tưng tức
vùng trên rốn bên phải.
2- Có những đợt đau dữ dội rồi tự giảm, nhưng cũng có khi dẫn tới biến

2- Cắt bỏ túi mật :
Cắt bỏ túi mật không gây thiệt hại gì trầm trọng cho cơ thể, không ảnh
hưởng đến gan và đường mật chính vì túi mật là “đường mật phụ”. Một số trường
hợp sau cắt túi mật, bệnh nhân vẫn còn đau hoặc có các triệu chứng khó chịu về
tiêu hoá đa phần là do các bệnh của dạ dày, tá tràng, đại tràng kèm theo mà thầy
thuốc chưa phát hiện được trước khi phẫu thuật.
Cắt bỏ túi mật là phương pháp điều trị sỏi túi mật triệt để nhất, không có tái
phát, được chọn lựa nhiều nhất trên thế giới. Hiện nay hầu hết các trường hợp cắt
túi mật đều có thể thực hiện bằng phẫu thuật nội soi ổ bụng. Phẫu thuật nhẹ nhàng,
người bệnh ít đau, mau bình phục, chỉ cần nằm viện 2-3 ngày, chỉ có 3 vết sẹo nhỏ
5-10 ly trên thành bụng. Chi phí điều trị không cao.
Như vậy điều trị tốt nhất đối với sỏi túi mật là phẫu thuật cắt túi mật nội
soi.
SỎI ĐƯỜNG MẬT CHÍNH
1- Sỏi được hình thành như thế nào?
Sỏi đường mật chính là sỏi ở các ống mật ngoài gan và/hoặc trong gan.
Thành phần chính cấu tạo sỏi là calcium bilirubinat. Cơ chế hình thành sỏi chưa
được xác định chắc chắn. Nhiều yếu tố được đưa ra như: Nhiễm trùng mật, cắt hồi
tràng, bệnh tán huyết, xơ gan, nuôi dưỡng bằng đường tiêm truyền kéo dài … Hiện
tại, vai trò của nhiễm trùng được quan tâm nhiều nhất. Vi trùng xâm nhập vào
đường mật bằng nhiều cách. Ở Việt Nam người ta nghĩ rằng giun đũa chui lên
đường mật là thủ phạm chính đưa vi trùng lên theo. Các vi trùng này làm thủy
phân bilirubin kết hợp- tan trong nước thành bilirubin tự do không tan và kết với
canxi trong mật tạo thành calcium bilirubinate là thành phần chính kết tụ thành
sỏi. Ngoài ra, sự ứ trệ mật được nghĩ là một yếu tố quan trọng trong quá trình tạo
sỏi.
2- Đối tượng nào có nguy cơ bị sỏi đường mật chính?
Mọi người đều có thể mắc bệnh sỏi đường mật chính nhưng đối tượng có
nguy cơ mắc bệnh nhiều hơn là người có hoàn cảnh kinh tế thấp, thói quen ăn
uống kém vệ sinh, thiếu dinh dưỡng, có bệnh tán huyết, bất thường bẩm sinh cấu

người ta đã cố gắng có những biện pháp giảm tái phát như cắt phần gan nhiều sỏi,
nối mật-ruột, …
PHÒNG NGỪA SỎI MẬT
Không có biện pháp chắc chắn phòng ngừa mắc bệnh sỏi mật. Các biện
pháp phòng ngừa gồm:
- Giảm cân
- Không sinh đẻ nhiều
- Ăn uống hợp điều độ hợp vệ sinh, khẩu phần ăn đủ dinh dưỡng ít chất
béo
- Xổ giun định kỳ
- Khi có sỏi mật nên đến khám và tư vấn ở cơ sở chuyên khoa phẫu thuật
gan mật. Nếu có triệu chứng đau bụng nên đến bệnh viện sớm để phát hiện và xử
trí kịp thời biến chứng. Đối với người có điều kiện làm việc dài ngày ở xa các cơ
sở y tế phẫu thuật, nếu có sỏi túi mật thì nên phẫu thuật cắt túi mật phòng ngừa.
- Đối với sỏi trong gan, khả năng tái phát cao. Hiện nay người ta chưa thể
chủ động ngặn chặn sỏi tái phát nhưng có những phẫu thuật tạo đường hầm can
thiệp lâu dài để khi sỏi tái phát có thể dễ dàng theo đường hầm này lấy sỏi.