Viện Y học LĐ và VSMT
BO CO TNG KT TI

Nghiên cứu ảnh hởng của ô nhiễm Asen
trong nguồn nớc ăn uống, sinh hoạt tới sức khoẻ,
bệnh tật của cộng đồng dân c vùng Đồng bằng
sông Hồng và biện pháp khắc phục CNT: Nguyễn Khắc Hải 8078

H NI - 2009


Học hàm: Phó giáo sư
Học vị: Tiến sĩ Y học
Chức danh khoa học: Nghiên cứu viên cao cấp
Điện thoại: Cơ quan: 39717759
Nhà riêng: 8688778 Mobile: 0913211397
Fax: 8212894 E-mail:
2

Tên cơ quan đang công tác: Viện Y học lao động và Vệ sinh môi
trường
Địa chỉ cơ quan: 1B, Y-éc-xanh, Hà Nội.
Địa chỉ nhà riêng: Số 1 Lô C- DA Hồng Hà, Ngõ 178, Đường Giải
Phóng
3. Tổ chức chủ trì đề tài/dự án:
Tên cơ quan chủ trì đề tài: Viện Y học lao động và Vệ sinh môi trường
Điện thoại: 38213491, 39714361 Fax: 38212894
E-mail: Website:
www.nioeh.org.vn
Địa chỉ: 1B Yersin, Hà Nội
Họ và tên thủ trưởng cơ quan: TS. Nguyễn Duy Bảo
Số
tài khoản: 934.01.071
Tại Chi nhánh Kho bạc Nhà nước quận Hai Bà Trưng, Hà Nội
Tên cơ quan chủ quản đề tài: Bộ Khoa học và Công nghệ
II. TÌNH HÌNH THỰC HIỆN
1. Thời gian thực hiện đề tài/dự án:
- Theo Hợp đồng đã ký kết: từ tháng 4 năm 2007 đến tháng 10 năm 2009
- Thực tế thực hiện: từ tháng 5 năm 2007 đến tháng 12 năm 2009
- Được gia hạn (nếu có):
+ Lần 1 từ tháng 10 năm 2009 đến tháng 12 năm 2009

TT
Ni dung
cỏc khon chi
Tng SNKH NK Tng SNKH NK
1 Tr cụng lao ng
(khoa hc, ph thụng)
1.545

1.594,50978

2 Nguyờn, vt liu,
nng lng
213

243,9

3 Thit b, mỏy múc 395

391,8538

4 Xõy dng, sa cha nh
- 5 Chi khỏc 547

466,59022 Tng cng 2.700 2.696,8538

nghệ
2 Quyết định số:
2096/QĐ-BKHCN
ngày 22/9/2006
Phê duyệt Chủ nhiệm, Cơ quan chủ trì và
kinh phí các đề tài, dự án bắt đầu thực
hiện năm 2006 thuộc Chương trình
KHCN trọng điểm cấp Nhà nước giai
đoạn 2006-2010
của Bộ
Khoa học
và Công
nghệ
3 Hợp đồng Số:
06/2006/HĐ-ĐTCT-
KC10/06-10
ngày 11/ 04/2007
Hợp đồng nghiên cứu khoa học và phát
triển công nghệ
của Văn
phòng các
Chương
trình
4 Quyết định số:
902/YHLĐ&VSMT
ngày21/04/2007
Về việc phê duyệt các tố chức. cá nhân
chủ trì thực hiện đề tài nhánh thuộc Đề
tài KC.10.06/06-10
của Cơ

phòng các
CT
9 Quyết định số:
1898/QĐ-BKHCN
ngày 12/9/2007
Về việc cử các đoàn đi công tác nước
ngoài
của Bộ
Khoa học
và CN
10 Quyết định số:
2277/QĐ-BKHCN
ngày 15/10/2007
Về việc phê duyệt kế hoạch đấu thầu mua
sắm hàng hóa cho đề tài thuộc Chương
trình "Nghiên cứu, ứng dụng và phát triển
công nghệ phục vụ bảo vệ, chăm sóc và
nâng cao sức khoẻ cộng đồng"
Mã số KC. 10/06-10
của Bộ
Khoa học
và Công
nghệ
11 Công văn số:
115/YHLĐ&VSMT
ngày5/6/2008
Về việc xin chuyển đổi kinh phí của Cơ
quan chủ trì
12 Công văn số:
62/CTKC10 ngày

KC10.06/06-10
của Văn
phòng các
CT
17 Quyết định số:
948/QĐ-BKHCN
ngày 5/6/2009
Về việc phê duyệt kế hoạch đấu thầu mua
sắm hàng hóa cho đề tài thuộc Chương
trình "Nghiên cứu, ứng dụng và phát triển
công nghệ phục vụ bảo vệ, chăm sóc và
nâng cao sức khoẻ cộng đồng" Mã số
KC. 10/06-10
của Bộ
Khoa học
và Công
nghệ
19 Quyết định số:
972/QĐ-BKHCN
ngày 11/6/2009
Về việc điều chỉnh thời gian thực hiện
của KC.10.06/06-10 thuộc các Chương
trình KH và CN trọng điểm cấp Nhà
nước giai đoạn 2006-2010 "Nghiên cứu,
ứng dụng và phát triển công nghệ phục
vụ bảo vệ, chăm sóc và nâng cao sức
khoẻ cộng đồng" Mã số KC. 10/06-10
của Bộ
Khoa học
và Công

Sản phẩm chủ
yếu đạt được
Ghi
chú
1 Trường Đại
học Khoa học
tự nhiên Hà
Nội
Trường Đại
học Khoa
học tự nhiên
Hà Nội
NC sử dụng bộ
lọc asen trong
nguồn nước tại
phòng TN và
hiện trường
Chọn được bộ
lọc asen có hiệu
quả cao cả về
phương diện kỹ
thuật và kinh tế.

2
Viện Công
nghệ Xạ
hiếm- TT
Năng lượng
nguyên tử
Việt Nam

Nội dung
tham gia
chính
Sản phẩm chủ
yếu đạt được
Ghi
chú*
Viện Y học lao động và Vệ sinh môi trường
1 PGS.TS.
Nguyễn Khắc
Hải
PGS.TS.
Nguyễn Khắc
Hải
Chủ
nhiệm
đề tài
2 TS. Đặng Thị TS. Đặng Thị
Điều tra,
đánh giá
tình hình ô
nhiễm asen
trong nguồn
- Bảng số liệu.
- Báo cáo phân
tích kết quả NC
- Bản đồ về ô
Chủ
8


nhiễm độc As
mạn tính do sử
dụng nước ô
nhiễm As
- Bài báo KH
- Đào tạo SV
Cao học, ĐH. Trường ĐH Khoa học tự nhiên Hà Nội
7 PGS. TS.
Trần Thị Mỹ
Linh
PGS. TS.
Trần Thị Mỹ
Linh
Chủ
nhiệm
đề tài
nhánh
8 TS. Nguyễn
Thi Phương
NC hiệu
quả lọc asen
trong nước
của bộ lọc
và các ảnh
hưởng tới
hiệu quả lọc
của phốt

trong mẫu
sinh học.
Phương pháp
định lượng chất
chuyển hóa của
As (MMA,
DMA) trong
nước tiểu.
Chủ
nhiệm
đề tài
nhánh
6. Tình hình hợp tác quốc tế:
Số
TT
Theo kế hoạch
(Nội dung, thời gian, kinh
phí, địa điểm, tên tổ chức
hợp tác, số đoàn, số lượng
người tham gia )
Thực tế đạt được
(Nội dung, thời gian, kinh
phí, địa điểm, tên tổ chức
hợp tác, số đoàn, số lượng
người tham gia )
Ghi
chú*
Trao đổi khoa học tại Trung
Quốc
Trao đổi khoa học tại Ấn

Yên, Bắc Ninh, Vĩnh Phúc,
Hà Tây (cũ)
Kinh phí: 1.000.000đ/tỉnh
Bắc Ninh, Vĩnh Phúc, Hà Tây
(cũ)
Kinh phí: 1.000.000đ/tỉnh
2 Hội thảo về tình hình bệnh tậ
t
tại TT YTDP của 8 tỉnh: H
à
Nội, Hà Nam, Nam Định
,
Thái Bình, Hưng Yên, Bắ
c
Ninh, Vĩnh Phúc, Hà Tây (cũ)
Kinh phí: 1.000.000đ/tỉnh
Hội thảo về tình hình bệnh tật
tại TT YTDP của 8 tỉnh: Hà
Nội, Hà Nam, Nam Định,
Thái Bình, Hưng Yên, Bắc
Ninh, Vĩnh Phúc, Hà Tây (cũ)
Kinh phí: 1.000.000đ/tỉnh

3 Hội thảo tại 50 xã tham gia
NC về tác hại của As, cách
phòng chống, lắp đặt và vận
hành bể lọc.
Kinh phí: 1.000.000đ/tỉnh
Hội thảo tại 50 xã tham gia
NC về tác hại của As, cách

sau lọc, khám bệnh, xét
nghiệm tại 50 xã, xây dựng
từ 5/2007
đến 7/2009
từ 7/2007
đến 5/ 2009
Nguyễn Khắc
Hải, Đặng
Minh Ngọc,
11

bản đồ ô nhiễm, bệnh tật.
2 Hoạt động truyền thông về
giảm thiểu tác hại của asen
tại địa phương
từ 1/2008
đến 7/2009
từ 7/2007
đến 9/2009
Trần Mộng
Lạc và CS.
Viện YHLĐ
và VSMT
3 Nghiên cứu kỹ thuật xác định
As từ các phân đoạn tách trên
thiết bị ICP-MS
từ 5/2007
đến 12/2008
từ 5/2007
đến 6/2009

Trần Thị Mỹ
Linh và nhóm
NC - ĐH
Khoa học tự
nhiên Hà Nội
- Lý do thay đổi: Tiến độ thực nghiệm xây dựng phương pháp và quá trình
phân tích các chất chuyển hóa của asen trong mẫu nước tiểu của các đối
tượng NC thuộc Đề tài nhánh " Nghiên cứu định lượng các chất chuyển hoá
của asen trong nước tiểu để đánh giá nguy cơ và chẩn đoán phân biệt nhiễm
độc do asen" của Viện Công nghệ Xạ hiếm chủ trì bị chậm lại do phòng
Thí nghiệm phải sửa chữa nâng cấ
p đột xuất.
12

III. SẢN PHẨM KH&CN CỦA ĐỀ TÀI, DỰ ÁN
1. Sản phẩm KH&CN đã tạo ra:
a) Sản phẩm dạng I - II
Yêu cầu khoa học cần đạt

Số
TT
Tên sản phẩm

Theo kế hoạch Thực tế đạt được
1 Lựa chọn sử dụng
hệ thống bể lọc
cát kết hợp với bộ
lọc As-F100 cho
hộ gia đình.


Asen mạn tính để
đề xuất Bộ Y tế
ban hành.
Chi tiết, rõ ràng, phù hợp
cho việc chẩn đoán sớm
và chính xác. Dễ hiểu, dễ
áp dụng cho các bác sĩ ở
các bệnh viện, trạm y tế
tuyến xã, huyện,
tỉnh Được Bộ Y tế chấp
nhận.
Dễ hiểu, dễ áp dụng cho
các bác sĩ ở
các bệnh
viện, trạm y tế tuyến xã,
huyện, tỉnh. Được Bộ Y
tế công nhận và ban hành
theo Quyết định số:
2356/ QĐ-BYT ngày
2/7/2007

13

b) Sản phẩm dạng III
Yêu cầu khoa học
cần đạt

Số
TT
Tên sản phẩm

cậy.
- Đủ thông tin tương
ứng với nội dung NC
- Phân tích đánh giá có
căn cứ KH và phù h
ợp
với thực tế
4 Báo cáo chuyên đề về
kết quả nghiên cứu xác
định các hợp phần hữu
cơ có asen
- Các số liệu đảm bảo
tính khoa học, chính
xác và tin cậy. Đủ
thông tin tương ứng
với nội dung NC
- Các số liệu đảm bảo
tính khoa học, chính
xác và tin cậy. Đủ
thông tin tương ứng
với nội dung NC
5 Báo cáo tổng kết - Ngắn gọn, đầy đủ
thông tin tương ứng
với nội dung NC
- Các số liệu đảm bảo
tính KH chính xác và
- Ngắn gọn, đầy đủ
thông tin tương ứng
với nội dung NC
- Các số liệu đảm bảo

hành vi cộng đồng
trong việc sử dụng
nguồn nước vệ sinh,
an toàn
7

7.1

7.2
Các giải pháp can thiệp
hữu hiệu.
Giải pháp dự phòng

Giải pháp chống: - Lựa chọn bộ lọc As
có hiệu quả cao để áp
dụng cho cộng đồng.
- Truyền thông nâng
cao nhận thức.
- Tập huấn kỹ năng
phát hiện sớm nhiễm
độc asen mạn tính.

Dễ thực hiện
b) Sản phẩm Dạng IV: Các bài báo khoa học
Yêu cầu khoa học
cần đạt

Số
TT
Tên sản phẩm

Theo
kế hoạch
Thực tế
đạt được
Số lượng, nơi công bố
(Tạp chí, nhà xuất
bản)
1 Preparation of ferric
hydrooxide based silica
gel (FeOOH/SiO2) for
Asenic removal from
underground water

Overseas Vietnamese
Chemistry and
Chemical Technology
Conference; Noverm.
7 & 8, 2008;
Arts et Métiers
ParisTech - ENSAM
2 Tình hình ô nhiễm asen

Thực tế đạt
được
Ghi chú
(Thời gian
kết thúc)
1 Thạc sỹ 1-2 người 2 người 2008
2 SV tốt nghiệp ĐH
-
4 người 2008, 2009
d) Thống kê danh mục sản phẩm KHCN đã được ứng dụng vào thực tế
Số
TT
Tên kết quả
đã được ứng dụng
Thời
gian
Địa điểm
(Ghi rõ tên,
địa chỉ nơi
ứng dụng)
Kết quả
sơ bộ
1 Hướng dẫn chẩn đoán, giám
sát và dự phòng nhiễm độc
asen do sử dụng nguồn
nước bị ô nhiễm asen.
2008 Bộ Y tế, y tế
các tỉnh/
thành
Y tế các tỉnh

ức khoẻ cộng đồng dân cư, các
biểu hiện bệnh liên quan .
- Cơ sở dữ liệu và bản đồ ô nhiễm bệnh tật thu được giúp cho việc
theo dõi, quản lý ô nhiễm và tiến triển của bệnh được dễ dàng, thuận tiện.
- Triển khai các kỹ thuật mới, hiện đại giúp cho việc khám phát hiện
và chẩn đoán bệnh sớm làm tăng hiệu quả phòng chống bệnh.
- Đư
a hệ thống lọc asen hộ gia đình ứng dụng tại các khu vực ô
nhiễm có hiệu quả lọc cao, chi phí thấp phù hợp với hoàn cảnh kinh tế của
nhân dân nông thôn
b) Hiệu quả về kinh tế xã hội:
(Nêu rõ hiệu quả làm lợi tính bằng tiền dự kiến do đề tài, dự án tạo ra so
với các sản phẩm cùng loại trên thị trường…)
- Những luận cứ và kết quả của đề tài là c
ơ sở khoa học giúp các cơ
quan Quản lý Nhà nước hoạch định chính sách giảm thiểu tác hại của ô
nhiễm asen trong môi trường nước và định hướng kế hoạch cung cấp nước
sạch, an toàn về mặt hoá học, vi sinh vật học cho cộng đồng dân cư, đặc
biệt là tại các vùng nông thôn Việt Nam.
- Các số liệu, tài liệu, bản đồ thu được giúp cho Chính quyền địa
phương các cấp, Trung tâm nước sạch và Môi trường nông thôn, Trung tâm
y tế dự phòng, các bệnh viện, nhận biết được thực trạng ô nhiễm asen của
địa phương, tình hình bệnh tật để sớm có kế hoạch hành động cụ thể trong
việc quản lý ô nhiễm và có các biện pháp kỹ thuật, y tế hỗ trợ giải quyết
hậu quả và chăm sóc sức khoẻ cho nhân dân.
18

- Phỏt hin sm cỏc trng hp bnh phũng chng kp thi s nõng
cao c hiu qu iu tr, cng nh hiu qu ca cỏc bin phỏp phũng
nga thm ho nhim c hng lot ti cỏc khu vc ụ nhim cao.

Ninh Thái Bình, Hng Yên
- Xột nghim asen trong nớc ging khoan
- ánh giá hiệu quả lọc As của các bộ lọc đã
chọn trong phòng thí nghiệm.
- Truyn thụng ti cỏc xó tham gia nghiờn cu
- Cử 03 cán bộ sang học tại ấn Độ theo khoá học
Trao đổi kinh nghiệm Quốc tế về giảm thiểu tác
hại của ô nhiễm asen do UNICEF tổ chức từ
19

17/9 đến 29/9/2007.
Kt lun: đảm bảo tiến độ, kết hợp NC với đào
tạo cao học chuyên ngành
Ngi bỏo cỏo: PGS.TS. Nguyn Khc Hi
2 Ln 2 t
1/10/2007
n
31/03/2008
- Bng s liu v bỏo cỏo iu tra cng ng
- Xột nghim asen trong nớc, khám sức khoẻ
và xét nghiệm máu, nớc tiểu của các đối tợng .
- Nghiờn cu xỏc nh cỏc hp phn hu c ca
asen
- ánh giá hiệu quả lọc As của các bộ lọc đã
chọn trong phòng thí nghiệm.
- Bng s liu v bỏo cỏo kt qu iu tra KAP
Ngi bỏo cỏo: PGS.TS. Nguyn Khc Hi
3 Ln 3 t
1/04/2008
n

Arts et Métiers ParisTech - ENSAM
- Tình hình ô nhiễm asen trong nguồn nước
ngầm tại Hà Nam và các ảnh hưởng tới sức
khỏe cộng đồng, 2008- Nhà xuất bản Y học
- H
ướng dẫn chẩn đoán, giám sát và dự phòng
nhiễm độc asen do sử dụng nguồn nước bị ô
nhim asen - Ban hành theo quyết định số
2356/QĐ - BTY tháng 7 năm 2007
Kết quả đào tạo: 2 thạc sĩ tốt nghiệp loại giỏi
Người báo cáo: PGS.TS. Nguyễn Khắc Hải
5 Lần 5 1/10/2008
đến ngày
30/09/2009
- Bảng kết quả xét nghiệm asen trong tóc và
nước tiểu, tọa độ giếng của các hộ gia đình của 3
tỉnh: Thái Bình, Hà Tây, Bắc Ninh. Báo cáo sơ
bộ kết quả khám SK và xét nghiệm
- Quy trnh phân tích chất chuyển hóa của asen
(DMA và MMA)
- Bảng số liệu, báo cáo kết quả NC các bộ lọc tại
hiện trường
21

- Bn d tho Mụ hỡnh phũng chng tỏc hi ca
ụ nhim asen ti sc khe
- Truyn thụng nõng cao nhn thc cng ng
50 xó tham gia NC
- Bng s liu iu tra KAP sau can thip, bỏo
cỏo kt qu T

Lần 2 28/11/2008
Xác nhận về nội dung, tiến độ và các sản phẩm
đã được báo cáo.
Kết luận của đoàn kiểm tra:
- Đã thực hiện tương đối tốt các nội dung theo
đúng mục tiêu về số lượng và chất lượng.
- Cần triển khai các giải pháp chống tại các xã
nghiên cứu của năm 2008.
- Thực hiện tương đối tốt các nội dung theo
đúng tiến độ đ
ã đề ra.
- Đề nghị Bộ cấp kinh phí năm 2009
- Hoàn thiện báo cáo định kỳ.
- Cần cố gắng hoàn thành các nội dung theo hợp
đồng.
Chủ trì: GS.TS. Phạm Gia Khánh
Lần 3 27/10/2009 Xác nhận về nội dung, tiến độ và các sản phẩm
đã được báo cáo.
Kết luận của đoàn kiểm tra:
- Đề tài tương đối hoàn thiện các nội dung, còn
lại xét nghiệm chất chuyển hóa của asen trong
nước tiểu và hoàn thiện Mô hình sau đánh giá.
- Cần hoàn thiện để chuẩn bị nghiệm thu.
- Đề tài cơ bản hoàn thành theo kế hoạch
- Muốn chuyển đổi kinh phí từ xét nghiệm tế
bào sang siêu âm ô bụng cho 498 bệnh nhân.
23

- Cần có công văn giải trình về việc điều chỉnh
xét nghiệm tế bào da tổn thương sang các xét

4
24
1.2.1.4. Phương pháp xử lý asen bằng các vật liệu Titan oxit 26
1.2.1.5. Phương pháp xử lý asen bằng Cacbon hoạt động 26
1.2.1.6. Phương pháp xXử lý asen bằng cát tự nhiên [76] 27
1.2.1.7. Phương pháp xử lý asen bằng màng lọc 27
1.2.1.8. Phương pháp xử lý asen bằng trao đổi Anion 30
1.2.2. Các phương pháp xử lý ô nhiễm Asen trong nước ở Việt Nam 31
1.2.2.1. Hệ thống lọc cát 31
1.2.2.2. Hệ thống lọc với vật liệu MF-97 33
1.2.2.3. Xử lý asen bằng dòng điện 34
1.2.2.4. Xử lý asen bằng hệ thống lọc hấp phụ sử dụng quặng MnO
2
[10] 35
1.2.2.5. Xử lý asen bằng sét và đá ong biến tính (Laterite) 36
1.2.2.6. Loại trừ asen bằng than hoạt tính làm từ gáo dừa 38
1.2.2.7. Xử lý asen theo công nghệ Nhật Bản 38
1.2.2.8. Xử lý asen với quặng sắt Limonit 39