Từ trường và cơ chế tác động
của từ trường lên cơ thể sống
ThS. Đặng Vũ Hoàng
Phân viện Vật lý Y Sinh học.
Lịch sử từ liệu pháp
• Người Ai Cập cổ dùng nam châm chữa đau
lưng
• Suốt một thời gian dài chỉ quan tâm trong các
lĩnh vực ngoài y
• Thế kỉ XX : Y học
• Chẩn đoán: MRI; phân tích phổ để đánh giá cấu
tạo hóa học cả về mặt định tính và định lượng.
Từ trường sinh học  Từ tâm đồ (MCG), từ não
đồ (MEG).
• Điều trị: Vật lý trị liệu, TMS, kích thích sinh
xương
Từ trường ?
Từ trường là môi trường vật chất đặc biệt sinh ra
quanh các điện tích chuyển động hoặc do sự
biến thiên của điện trường hoặc có nguồn gốc
từ các môment lưỡng cực từ.
Xét về bản chất, từ trường và điện trường là các
biểu hiện riêng rẽ của một trường thống nhất là
điện từ trường.
Cảm ứng từ B – Cường độ từ trường H
1 mT = 10 Gs
Đường sức từ trường
Phân loại
• Theo xuất xứ: tự nhiên, nhân tạo, sinh
thể
• Theo sự thay đổi theo thời gian: cố

• Tổng hợp: Tác dụng của từ trường là đa dạng, đồng
thời lên nhiều hệ chức năng, tạo ra sự liên kết giữa
các tác động riêng lẻ.
• Cá thể: Các cá thể khác nhau, các hệ cơ quan khác
nhau thì sẽ phản ứng khác nhau với từ trường.
• Thông tin: Tác dụng chỉnh lý điều hòa, hoạt hóa hay
ức chế phụ thuộc vào trạng thái ban đầu của đối
tượng áp dụng.
• Tác dụng phụ thuộc các thông số của từ trường như
tần số, cường độ, dạng xung, thời gian,…
• Phụ thuộc môi trường, đặc biệt là các điều kiện ánh
sáng, địa từ địa phương, tiếng ồn ở thành thị.
• Tính lượng tử: tồn tại các ngưỡng tác dụng, các hiện
tượng cộng hưởng
• Tính tồn lưu: hiệu quả còn kéo dài sau tác dụng
Các hiệu ứng chính
• >10T Hiệu ứng từ thủy động: Tương tác Lorentz
của dòng cảm ứng với từ trường  lực cản trở dòng
chảy
• 110T Hiệu ứng từ định hướng: Các đại phân tử
định hướng lại dưới tác dụng của từ trường  thay đổi
sinh học ở mức vĩ mô
• 0,11T Hiệu ứng tinh thể lỏng: Bình thường các
domen hoàn toàn hỗn loạn, khi có từ trường, các domen
sắp xếp lại hướng  thay đổi cấu trúc tinh thể lỏng 
ảnh hưởng dòng vận chuyển chất, năng lượng, thông tin
qua các màng sinh học
• <100mT Hiệu ứng từ spin, hiệu ứng lượng tử: Từ
trường thay đổi tốc độ chuyển dời giữa các trạng thái
spin của các hạt thuận từ  thay đổi động học các phản

hiệu vẫn được truyền qua bình thường thì nó sẽ
có tác dụng dương tính đến các mức cấu trúc
trên tế bào.
Tác dụng của từ trường
• Lên thực vật: cà chua, cam, chanh, bưởi
• Lên động vật: gà, chim bồ câu, chuột,…
• Chú ý: cực bắc, nam ở từ trường của nam châm
• Lên người:
• Nghiên cứu của V.M. Bogoliubov và G.N. Ponomarenko 1999:
• Từ trường không đổi : giảm độ nhớt của máu, giảm sự phân hủy
trong tuần hoàn máu, tăng trao đổi chất ở mao mạch; giảm đau;
kích thích dinh dưỡng cục bộ; giãn nở mao mạch cục bộ; tăng
cường miễn dịch.
• Từ trường dạng xung : kích thích thần kinh ; kích thích dinh dưỡng;
hoạt hóa mạch (ảnh hưởng đến đường kính mạch máu, đặc biệt là
động mạch); giảm đau (dạng gây tê); chống viêm.
• Từ trường biến thiên : hoạt hóa mạch; chống viêm; chống phù nề;
kích thích dinh dưỡng; giảm đau (dạng gây tê) cục bộ; giảm đông
máu.
Từ trường trị liệu
Trong từ trị liệu cần xác định rõ 4 yếu tố :
1. Cực : 2 cực từ riêng rẽ hay cùng nhau
2. Diện tích tác động : Cục bộ hay toàn
phần
3. Thời gian điều trị : Mấy lần, bao nhiều
phút 1 lần, mỗi lần cách nhau bao lâu
4. Cường độ từ trường sử dụng
Từ trường trị liệu
• Không dùng cho bệnh nhân có máy trợ tim
• Không dùng từ trường cường độ mạnh vào khu

• Tăng tổng hợp các chất căn bản xương
• Canxi hóa tổ chức sụn sợi của can non (quan
trọng nhất)
• Tân tạo mạch máu và xâm nhập mạch máu vào
sụn sợi
Chấn thương chỉnh hình
• Xương là 1 cấu trúc áp điện, có khả năng biến tín hiệu cơ học
thành tín hiệu điện học và ngược lại. Vì vậy mà xương có thể bị
bẻ cong khi giữa hai bề mặt xương xuất hiện một thế áp điện. Sự
bẻ cong này thực ra là sự sinh xương ở phía bị nén ép và hủy
xương ở phía bị kéo dãn.
• Dựa vào hiệu ứng trên, trong chấn thương chỉnh hình người ta
dùng từ trường để tạo ra những dòng điện tương ứng trên xương
phù hợp mục đích điều trị. Bệnh nhân sẽ mang 1 hoặc 2 cuộn dây
cảm ứng trên người, đặt tại chỗ xương bị gãy. Điện từ trường
cũng làm các vật ghép trong xương như kim loại, gốm sứ liên kết
với xương chặt chẽ hơn.
• Tuy nhiên cần lưu ý 3 trường hợp không chỉ định trong điều trị
xương gãy không liên bằng phương pháp điện từ trường:
• Khớp giả hoạt dịch
• Chỗ gãy bất động kém hoặc bệnh nhân không hợp tác
• Khe gãy rộng hơn ½ thân xương
Từ - Hệ tuần hoàn
• Tân tạo mách máu: Kích thích sinh tổng hợp AND, hình thành các
cấu trúc tương tự mao mạch trong thời gian vài ngày (đối chứng là
vài tháng).
• Tác động trực tiếp lên dòng chảy (tăng tốc): Do ảnh hưởng lên hệ
thống điện tích ở màng tế bào và cấu hình không gian của các đại
phân tử, làm giảm độ nhớt của máu.
• Hai hiệu ứng trên làm tăng vi tuần hoàn, giảm nguy cơ nghẽn mạch

tùng, có thể bị từ trường tác động  các thay đổi tâm
sinh lý của cơ thể, bao gồm cả các khả năng dị thường
như ngoại cảm, liên lạc từ xa, dùng ý chí di chuyển đồ
vật,…
Chỉ định
Tác dụng điều trị của từ trường
- Chống viêm (nhiễm khuẩn và không nhiễm khuẩn).
- Giảm phù nề.
- Giảm đau.
- Tǎng tuần hoàn ngoại vi và điều chỉnh áp lực động mạch.
- Điều hòa hoạt động thần kinh thực vật.
- Giảm độ nhớt máu, hạn chế kết dính tiểu cầu.
- Kích thích miễn dịch không đặc hiệu.
- Hạn chế lắng đọng cholesterol, hạn chế hình thành sỏi.
- Kích thích tân tạo vi mạch, tái tạo tổ chức.
- Kích thích phát triển cal xương, hạn chế thưa xương.
Từ trường trị liệu
• Thả lỏng
• Thời gian
điều trị
• Thời điểm
điều trị
• Cực từ
Khoa học Nga  7 “luân xa”, tương ứng với 7 vùng năng lượng phân bố
dọc theo cột sống. Mỗi luân xa liên quan mật thiết với 1 tuyến, 1 màu sắc,
1 dạng vật chất riêng.
Chống chỉ định
• Các trường hợp tạng ưa chảy máu, bệnh máu
hệ thống, máu chậm đông
• Bệnh nhân dùng máy tạo nhịp tim